Кіріспе

Өздігінен қатысушыларды таңдаған пікір сауалнамасы
Ашық қолжетімді сауалнама – қатысушылардың ықтималды емес үлгісі өз еркімен қатысатын пікір сауалнамасының бір түрі. Бұл терминге телефон арқылы, пошта арқылы және кейбір онлайн сауалнамалар жатады. Ашық сауалнамалардың ең көп кездесетін мысалдары адамдардан телефон нөмірін соғуды, веб-сайттағы дауыс беру опциясын таңдауды немесе газеттен қиып алынған купонды қайтаруды сұрайды. Ал кәсіби сауалнама компаниялары жүргізетін сауалнамаларының өкілдік, сенімді және ғылыми болуын қамтамасыз ету үшін түрлі әдістерді пайдаланады. Ашық қолжетімді сауалнама мен ғылыми сауалнама арасындағы ең басты айырмашылық – ғылыми сауалнамалар әдетте үлгіні кездейсоқ түрде таңдайды және оны мақсатты топқа сай ету үшін кейде статистикалық салмақтарды қолданады.

Артықшылықтары мен кемшіліктері

Ашық сауалнамаға қатысушылар кездейсоқ үлгі емес, еріктілер болғандықтан, мұндай сауалнамалар дауыс берудегідей, ең белсенді адамдарды көрсетеді. Саяси сауалнамалар жағдайында, мұндай қатысушылар сайлауға қатысуға бейім болуы мүмкін. Қатысушылардың үлгісін алу үшін ешқандай тізім қолданылмағандықтан, ашық қолжетімді сауалнамалардың қатысушылары жалпы халықты толыққанды көрсетпеуі мүмкін. Олар тек сауалнама туралы естіген адамдардан ғана құралуы мүмкін. Осының салдарынан, сауалнаманың нәтижелерін жалпылауға болмайды, ол тек сауалнамаға қатысушылардың пікірін көрсетеді. Ашық сауалнамада жасалған қателіктің бір мысалы – 1936 жылғы АҚШ президенттік сайлауын болжауға жасалған "Литературный дайджест" журналының сауалнамасы. Бұл журналдың бұрынғы төрт президенттік сайлаудың нәтижесін дұрыс болжаған сауалнамалары да болған. Журналдың 1936 жылғы сауалнамасы Альфред Лэндонның Франклин Д. Рузвельтті үлкен артықшылықпен жеңеді деп көрсеткен. Бірақ шындығында, керісінше болды. Кейінгі зерттеулер көрсеткендей, қателіктің басты себебі – Рузвельттің қарсыластары Рузвельтті қолдаған көпшілікке қарағанда, журналға жауап беруге көбірек ынта білдірген. Ал Джордж Гэллаптың ғылыми сауалнамалары Рузвельттің жетекші екенін дұрыс көрсеткен, бірақ ол нәтижелерге қарағанда төмен болған. Бұл қиылықты азайту үшін нәтижелерді салмақтап, жалпы халықты жақсырақ көрсетуге болады. Бұл сауалнаманың нәтижелерін халықтың толыққанды бейнесіне айналдырмайды, бірақ нәтижелердің жалпы халықты көрсететін мүмкіндігін арттырады.

Онлайн сауалнама

Онлайн сауалнама – қатысушылардың жауаптарын интернет арқылы, әдетте веб-беттегі сауалнаманы толтыру жолымен білдіретін сауалнама. Онлайн сауалнамаларға кез келген адам қатыса алады, немесе олар үлкен топтан іріктелген үлгімен шектелуі мүмкін. Онлайн топтарды пайдалану күннен-күнге танымал болып келеді және қазір Австралиядағы ең ірі зерттеу әдісіне айналды. Онлайн сауалнаманың ғылыми жақтастары олардың нәтижелері дәстүрлі сауалнамалардан кем емес екенін, ал дәстүрлі сауалнамалардағы жеткіліксіз деректер сияқты мәселелер, квоталар жасау үшін және телефон сауалнамаларына жауап беру деңгейінің төмен болуы жүйелік бұрмалауға алып келуі мүмкін дейді. Басқалары, мүмкін болатын жауап берушілердің тобын мұқият таңдау онлайн сауалнаманы пайдалы талдау құралына айналдыруға мүмкіндік беруі мүмкін деп үміттенеді, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі.

Вуду сауалнамасы

Вуду-сауалнама (немесе псевдо-сауалнама) – статистикалық немесе ғылыми негізделмеген, сенімсіз пікір сауалнамасын кемсітетін сипаттама. Сондықтан, ол мәселе бойынша халық пікірін дұрыс көрсетпейді. Вуду-сауалнама көбінесе өздігінен іріктеуге негізделеді, мақсатты топтың нақты бейнесін көрсетпейді және нәтижелеріне мүдделі жандар үшін оңай манипуляциялауға мүмкіндік береді. Бұл терминді заңды сауалнамалар жүргізетін MORI компаниясын құрған, және 2005 жылдың маусымына дейін 36 жыл бойы басқарған сэр Роберт Ворчестер енгізді. Ол бұл терминді ең алдымен "телефон арқылы дауыс беру" сауалнамаларына қатысты қолданды. 1995 жылдың 23 шілдесінде британдық "The Independent" газетінде ол тоғыз рет дауыс беріп, телефон арқылы жүргізілетін сауалнаманы қаншалықты оңай бұрмалауға болатынын көрсету үшін бұл терминді пайдаланды. Бүгінгі күнге дейін бұл термин ғылыми емес, өкілді емес және сенімсіз сауалнамаларды сипаттау үшін қолданылады.