Кіріспе

Американдық антрополог Элман Роджерс Сервис (18 мамыр 1915 жыл - 14 қараша 1996 жыл) – американдық мәдени антрополог.

Өмірбаян

Ол 1915 жылы 18 мамырда Мичиган штатының Текумсе қаласында дүниеге келді және 1996 жылы 14 қарашада Калифорния штатының Санта-Барбара қаласында қайтыс болды. 1941 жылы Мичиган университетінде бакалавр дәрежесін алды. 1951 жылы Колумбия университетінен антропология ғылымдарының докторы ғылымын қорғады және 1949-1953 жылдары мұнда сабақ берді. Кейін Сервис 1953 жылдан 1969 жылға дейін Мичиган университетіне оралып сабақ берді. Содан кейін 1969 жылдан 1985 жылға дейін Санта-Барбарадағы Калифорния университетінде сабақ берді, одан кейін зейнетке шықты. Мичиган университетінде оқып жүрген кезінде Сервис 1936-1939 жылдардағы Испания Азамат соғысы кезінде генерал Франсиско Франконың жеңіске жеткен ұлтшыл фракциясына қарсы күресу үшін Испаниядағы Республикалық фракцияның Абрахам Линкольн бригадасына қосылды. Ол сондай-ақ 1941-1945 жылдардағы Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ армиясының құрамында күресті.

Жұмыс

Элман Сервис латын америкасының үнді этнологиясын, мәдени эволюцияны және этнологиядағы теория мен әдістеме зерттеді. Ол Парагвайда мәдени эволюцияны зерттеді, сондай-ақ Латын Америкасы мен Кариб бассейніндегі мәдениеттерді зерттеді. Бұл зерттеулер оны әлеуметтік жүйелер және мемлекеттің саяси ұйымдану жүйесі ретінде қалыптасуы туралы теорияларға жеткізді. Ол Америка этнологиялық қоғамының хатшы-қазынашысы және Америка антропологиялық қауымдастығының мүшесі болды.

Теориялар

1962 жылы Элман Сервис әлеуметтік эволюцияның және саяси ұйымдардың төрт сатысын жариялады: кішкентай топ, тайпа, басшылық және мемлекет. Ол сонымен қатар "басқару артықшылықтары" теориясын да жасады, онда орталықтандырылған басшылықтың көрінетін пайдасы бар қоғамдар басшылыққа айналды. Басшы өзінің ізбасарларына артықшылықтар ұсынады, ол уақыт өте келе күрделене түсіп, бүкіл басшылық қоғамына пайда әкеледі. Бұл басшыны билікте ұстап тұрады және бюрократиялық ұйымның өсуіне жағдай жасайды. Сервис интеграциялық теорияны да ұсынды. Ол ежелгі өркениеттердің меншікке және ресурстарға тең емес қолжетімділікке емес, керісінше тең емес саяси билікке негізделгенін сендірді. Ол нағыз таптық қақтығыстар болмағанын, бірақ ежелгі өркениеттердегі саяси элита арасындағы билік күресі болғанын айтты. Бұл теорияның интеграциялық бөлігі – ескерткіштердің халықтың ерікті қатысуымен салынғаны, басшылардың оны мәжбүрлеуі емес. Элман Сервис мәдени эволюциямен байланысты "Эволюциялық потенциал заңы" деп аталатын заңды да енгізді. Бұл заңда белгілі бір эволюциялық сатыдағы түр неғұрлым маманданған және бейімделген болса, оның келесі сатыға өту потенциалы соғұрлым төмендейді делінген.