Екінші дүниежүзілік соғыстағы жапондық бомбалаушы ұшақтар: G3M және G4M

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің орташа бомбалаушысы

Mitsubishi G3M (九六式陸上攻撃機) – Жапон императорлық әскери-теңіз флотының әуе қызметі (IJNAS) қолданған жапондық бомбалаушы және көлік ұшағы. Yokosuka L3Y (Одақтас әскерлері "Tina" деп атады) – Yokosuka әскери-әуе техникалық арсеналында жасалған ұшақтың көлік түрі. G3M бомбалаушысы Тынық мұхитындағы соғыста кеңінен қолданылды. G3M және G4M бомбалаушыларының шабуылдары нәтижесінде Ұлыбритания Корольдік теңіз флотының шайқас кемесі мен шайқас крейсері батты. Бұл ашық теңізде өздігінен қорғанып жүрген капиталдық кемелердің әуе күшінің көмегімен батырылуының алғашқы жағдайы болды. G4M және G3M Реннелл аралы шайқасы кезіндегі әуе шабуылында USS Chicago ауыр крейсерін де баттырды. G3M-нің жылдамдығы мен биіктіктегі көрсеткіштерін сақтау үшін, оның құрамында қорғаныс бронясы немесе өздігінен жабылатын отын бактері болмады. Бұл ерекшелік G3M-нің ізбасары G4M-де де сақталды. Одақтас әскерлерінің ұшқыштары осы бомбалаушылардың истребительдер мен жердегі артиллерияға осалдығын ескере отырып, оларды "бір оқтан жеңіл" немесе "ұшатын жеңіл" деп атады.

Жобалау және әзірлеу

G3M-нің пайда болуы Mitsubishi компаниясына Imperial Japanese Navy-дан ұсынылған, сол кезде бұрын-соңды болмаған қашықтықты ұшатын бомбалаушы ұшақтарды сұраған техникалық тапсырмадан бастау алды. Бұл, негізінен, адмирал Исороку Ямамотоның Әскери-теңіз жоғарғы комиссиясындағы ықпалының нәтижесі болды. Бомбалаушыда броньды соғыс кемесін батыра алатын әуе торпедасы болуы керек еді. Теңіз департаменті ұсынған жылдамдық талабы жапондық және халықаралық бомбалау авиациясында бұрын-соңды болмаған еді. Қытай мен Тынық мұхитындағы жапондық майдандық аймақтарға қатысты, бомбалаушы ұшақ ұзақ қашықтықты ғана емес, сонымен қатар алыс нысаналарды шабуылдау үшін ерекше жылдамдыққа ие болуы керек еді, ал шабуыл уақыты минималды болуы тиіс еді. Осылайша, G3M – Тынық мұхиты соғысына дейінгі жапондық әскери ұшақ құрылысының көрінісі болды. Ол, қуатты шабуылдық қару-жарақпен (бомбалар мен торпедалар сияқты) жабдықталған, қорғаныс және қорғану мүмкіндіктерінен гөрі қашықтығы мен жылдамдығына баса назар аударды. G3M бастапқыда қорғаныс қару-жарағысыз жобаланған, оның жоғары биіктіктегі көрсеткіштері қарсыластың зениттік артиллериясынан қашуға жеткілікті деп есептелді, ал жоғары жылдамдығы жоспарланған Mitsubishi A5M истребителімен бірге кез келген қарсыластың истребительдеріне қарсы тұру үшін жеткілікті деп саналды. Тіпті төмен жылдамдықтағы, төмен деңгейдегі торпедалық бомбалаушы рөлінде де, жоғары жауынгерлік эскорт – G3M-нің жоғары жылдамдығымен біріктірілген – кез келген кемеге орналасқан зениттік қаруларға немесе авианосецке орналасқан истребительдерге қарсы жеткілікті деп есептелді. Жеңіл конструкциясы, қорғаныс пулеметтерінің толық болмауы және оларды пайдалану үшін қажетті қосымша экипаж (алғашқы прототиптік жобадағы ерекшеліктер) G3M-нің ауыр жүкпен жоғары биіктіктегі көрсеткіштерін сақтау үшін маңызды деп саналды. Тіпті үш қорғаныс пулеметі орналасқан модификацияланған соңғы прототипке дейін, G3M жеңіл құрылымын сақтап, қорғаныс бронясы немесе отын бактарының жарықтандырылмауына ие болды, себебі олар жылдамдық пен биіктікті төмендетуі мүмкін деп есептелді. Жапондық бомбалаушы және истребительдер құрылысының бұл ерекшелігі оның мұрагері Mitsubishi G4M-де де көрінді. Оның дизайны қорғаныс есебінен ұзақ қашықтыққа соққы беру үшін отын мен бомба жүктемесіне баса назар аударды, нәтижесінде оның истребительдерге және жердегі және теңіздегі атысқа бейімділігі оған одақтас ұшқыштардың арасында "бір оқпен жеңіл" деген бейресми лақап есім берді. G3M-де қолданылған бомбалау құрылғысы B-17 Flying Fortress және Heinkel He 111 сияқты оның замандастарымен салыстырғанда қарапайым болды. Әскери-теңіз күштеріне қарсы алыс қашықтықтан торпедалық бомбалаушы ретіндегі әскери-теңіз рөлінде қажетті шектеулі дәлдіктен басқа, G3M көбінесе басқа G3M бөлімшелерімен үлкен "толқын" формациясында жұмыс істеді. Мұндай үлкен формацияларды қолдану ерекше жоғары дәлдікті бомбалау шабуылдарын қажет етпеді. Кейін Накадзима компаниясы G3M-ді жақсартылған G3M3 (Model 23) нұсқасына, қуаттырақ қозғалтқыштармен және отын сыйымдылығын арттырды. Бұл нұсқа тек Накадзимада ғана өндірілді және соғыс кезінде ең жылдам өндірілген нұсқа болды. Бұл нұсқа 1941 жылы пайдалануға берілді, екі жыл бойы қызметте болды, ал кейіннен 1943 жылы G3M2-мен бірге радиолокациялық ұзақ қашықтыққа арналған теңіз барлауына қолданылды, оның ұзақ қашықтықтағы өте жақсы көрсеткіштеріне байланысты. G3M-нің басқа түрлері – G3M L және L3Y көлік нұсқалары, соңғысын Йокосука құрастырды.

The G3M has its origins in a specification submitted to the Mitsubishi company from the Imperial Japanese Navy requesting a bomber aircraft with a range unprecedented at the time. This principally stemmed from Admiral Isoroku Yamamoto's influence in the Naval High Commission. The bomber was to have the capacity to accommodate an aerial torpedo capable of sinking an armoured battleship. The speed requirement submitted by the naval department was again also unprecedented, not only in Japanese but also in international bomber aviation, where in relation to the envisaged Japanese battlegrounds of China and the Pacific, the bomber would need to not only cover long distances, but necessarily have exceptional speed to strike distant targets with a minimum attack time. Thus the G3M was an embodiment of Japanese military aircraft design in the brief period leading to the Pacific War, with powerful offensive armament (in this case in the form of bombs and torpedoes) and range and speed emphasised over protection and defensive capabilities. The G3M was originally designed without any form of defensive weaponry, with its high altitude performance being regarded as sufficient to evade enemy anti aircraft guns and its high speed in combination with the planned high performance Mitsubishi A5M fighter envisaged as an armed escort considered sufficient to counter any enemy fighters. Even in the low speed, low level role of torpedo bomber, the superior fighter escort – combined with the G3M's high speed – was considered sufficient against any form of ship based AA guns or carrier based fighters. The lightweight structure and complete lack of defensive machine guns and the additional crew necessary to operate them (features in the early prototype design) were considered essential to maintain the speed and high altitude performance of the G3M with a heavy payload. Even after the modified final prototype, which did include three defensive machine gun emplacements, the G3M kept its lightweight structure and lacked any form of defensive armour or self sealing fuel tanks, as these were considered to retard speed and altitude. This trait in Japanese bomber and fighter design manifested itself again in its successor, the Mitsubishi G4M, whose design so strongly emphasized fuel and bomb load for long range strikes at the expense of defence that its vulnerability to fighters and ground and surface gunfire earned it the unofficial nickname of "one shot lighter" by Allied fighter pilots. The bombsight used in the G3M was primitive compared to the mechanisms used in the G3M's contemporaries such as the B 17 Flying Fortress and Heinkel He 111. Aside from the limited precision necessary in its naval role as a long range torpedo bomber against Allied naval fleets, the G3M frequently operated with other G3M units in massive "wave" formation. Use of these large formations eliminated the need for singular high precision bombing attacks. Later the Nakajima Company redesigned the G3M into the improved G3M3 (Model 23) with more powerful engines and increased fuel capacity. This version was manufactured only by Nakajima, being the most rapidly produced in wartime. This version entered service in 1941, and was maintained in service for two years, and later used in 1943 alongside the G3M2 for long range maritime reconnaissance with radar, due to its excellent long range performance. Other G3M derivations were the transport versions, G3M L and L3Y, the latter built by Yokosuka.

Пайдалану тарихы

G3M алғаш рет 1935 жылы ұшып, Мицубиси ауыр өнеркәсіптеріне тиесілі Нагасаки әуежайынан ұшып, Токионың шетіндегі Ханеда әуежайына қонды. G3M алғаш рет Қытай материгінде Жапонияның экспансионисттік науқандарында, «Екінші қытай-жапон соғысы» деп аталатын соғыста күреске түсті, онда G3M өзінің ұзақ қашықтықтағы қабілетін пайдалана алды. 1937 жылдың тамыз-қараша айларында 1. Ренго Кокутай (арнайы бөлімше) құрылды, ол Каноя және Кизаразу Кокутаймен бірге Тайбэй, Формоза, Омура, Кюсю және Чеджу аралында жұмыс істеді. Сол жылдың 14 тамызында 42 G3M және жеті Hiro G2H1 ұшағы, 12 Nakajima A4N және 12 Mitsubishi A5M эскорттық ұшақтарымен бірге, өздерінің базаларынан шығыс Қытай теңізінен Ханчжоу және Квантех қалаларын бомбалау үшін ұшып, басқа әрекеттермен қатар, Қытайдағы жағалау және ішкі мақсаттарды, соның ішінде Шанхай және Нанкин шайқасында бомбалауды жүзеге асырды. Шабуылдаушы G3M бомбалаушылары мен эскорт ұшақтары соғыстың басында Қытай әуе күштерінің Curtiss Hawk III және Boeing P 26/281 ұшақтарымен жиі ұрысқа түсті. Кейіннен, Қытайдың басып алынған аумақтарындағы базалардан, Қытайдың орталық бөлігін стратегиялық келемдік бомбалауға қатысты, оның жауынгерлік қашықтығы үлкен қашықтықтарға жеткілікті болды. Ең бастысы, ол Чунцин қаласын бомбалауға қатысты. Тынық мұхиты соғысы Малайзияға шабуыл жасау және 1941 жылдың желтоқсанында Перл-Харборды бомбалау кезінде G3M ескірген деп саналды, бірақ әлі де үш алдыңғы саптық бөлім (22-24-ші koku sentai) Орталық Тынық мұхитында төрт kōkūtai (теңіз әуе корпусы) құрамында жалпы саны 204 G3M2 ұшағын пайдаланды, және осы 54 ұшақ Такао Kōkūtai Филиппин шайқасының ашылуында Формозадан орналастырылды. 1941 жылдың 8 желтоқсанында (Халықаралық дата сызығының арғы жағында 7 желтоқсан), Михоро Кокутайдан G3M Сингапурға француздық Индокитайдағы базалардан Сингапур шайқасы кезінде көптеген әуе шабуылдарының бірі ретінде шабуыл жасады, нәтижесінде мыңдаған британдық және азиялық азаматтар қаза тапты. Уэйк аралы да соғыс басталған күні Читосе Кокутайдан G3M-дермен бомбаға ұшырады, азаматтық және АҚШ әскери-теңіз инфрақұрылымы қатты зақымдалды. Кваджалейн атоллінде орналасқан Читосе Кокутайдың басқа G3M-дері сол кезеңде Хауленд аралында АҚШ әскери-теңіз флотына және азаматтық нысандарға шабуыл жасады. G3M 1941 жылдың 10 желтоқсанында Mitsubishi G4M «Бетти» ұшағымен бірге екі британдық капиталдық кемені батыруға қатысқанымен әйгілі болды. Гензан Кокутайдан келген ұшақтар Малайя жағалауындағы (Z күшіне) шабуыл кезінде маңызды қолдау көрсетті. «Уэльс принці» мен «Репульс» теңізде әуе шабуылымен батырылған алғашқы екі капиталдық кеме болды. 1942 жылдың 19 ақпанында 188 жапон ұшағының Дарвинге, Австралияға жасаған шабуылында 1. Кокутайдың (1-ші әуе тобы) 27 G3M ұшағы, Голландиялық Шығыс Үндістандағы Амбон қаласында орналасқан, қатысты. G3M 27 Mitsubishi G4M «Бетти» бомбалаушыларымен бірге шабуыл жасады. Бұл бомбалаушылар 81 Mitsubishi A6M Zero истребителінен, Aichi D3A секіруші бомбалаушыларынан және Nakajima B5N торпедалық бомбалаушыларынан кейін келді. 701-авиациялық топтың G3M-дері 1943 жылдың 29 қаңтарында Реннелл аралы шайқасы кезінде «Чикаго» ауыр крейсеріне екі торпеда жіберді, бұл келесі күні G4M бомбалаушыларының тағы да торпедалары түсіргенінің салдарынан оның батуына жол ашты. 1943 жылдан бастап соғыс аяқталғанға дейін G3M-нің көпшілігі планер сүйрегіштер, ұшақ экипажы мен десантшыларды даярлау және бас аралдар, басып алынған аумақтар мен жауынгерлік майдан арасында жоғары дәрежелі офицерлер мен VIP-терді тасымалдау үшін пайдаланылды.

The G3M flew for first time in 1935, taking off from a Nagasaki airfield belonging to Mitsubishi Heavy Industries and landing at Haneda Airport on the outskirts of Tokyo. The G3M first saw combat in Japan's expansionist campaigns on the Chinese mainland in what became known as the "Second Sino Japanese War", where the G3M was able to exploit its long range capability when, during August–November 1937, the 1. Rengo Kōkūtai (a special unit) was established, operating alongside the Kanoya and Kizarazu Kōkūtai based in Taipei, Formosa, Omura, Kyūshū and Jeju Island. On 14 August of that same year, 42 G3Ms and seven Hiro G2H1s, escorted by 12 Nakajima A4Ns and 12 Mitsubishi A5Ms of the 2. Rengo Kōkūtai (a unit consisting of the 12th and 13th kōkūtai), departed from their bases to cross the East China Sea for the bombing of Hangzhou and Kwanteh, and performed, amongst other actions, terror bombing of coastal and inland targets in China, including bombing during the Battle of Shanghai and Nanjing. The attacking G3M bombers and escorting fighters were often engaged by Curtiss Hawk III and Boeing P 26/281 fighters of the Chinese Air Force early on in the war. Later, from bases in occupied Chinese territories, it took part in the strategic carpet bombing of the Chinese heartland, its combat range being sufficient for the great distances involved. Most notably, it was involved in the round the clock bombing of Chongqing. When the Pacific War erupted with the invasion of Malaya and bombing of Pearl Harbor in December 1941, the G3M was by this time considered to be antiquated, but still three front line units (the 22nd to 24th koku sentai) were operating a total of 204 G3M2s in four kōkūtai (naval air corps) in the central Pacific and of these 54 aircraft from the Takao Kōkūtai were deployed from Formosa in the opening of the Battle of the Philippines. On 8 December 1941, (7 December across the International Date Line), G3Ms from the Mihoro Kōkūtai struck Singapore from bases in occupied French Indochina as one of many air raids during the Battle of Singapore, resulting in thousands of British and Asian civilians dead. Wake Island was similarly bombed by G3Ms from the Chitose Kōkūtai on the first day of the war, with both civilian and US Navy infrastructure being heavily damaged on the ground. Other G3Ms of Chitose Kōkūtai, based in Kwajalein Atoll, attacked US Navy and civilian installations on Howland Island in the same period. The G3M was famous for taking part, along with the more advanced Mitsubishi G4M "Betty", in the sinking of two British capital ships on 10 December 1941. Nells from the Genzan Kōkūtai provided important support during the attack on and (Force Z) near the Malayan coast. Prince of Wales and Repulse were the first two capital ships ever sunk exclusively by an air attack while at sea during war. The attack on Darwin, Australia on 19 February 1942, by 188 Japanese aircraft, included 27 G3Ms of the 1. Kōkūtai (1st Air Group) based at Ambon, in the Dutch East Indies. G3Ms attacked alongside 27 Mitsubishi G4M "Betty" bombers. These bombers followed an 81 strong first wave of Mitsubishi A6M Zero fighters, Aichi D3A dive bombers and Nakajima B5N torpedo bombers. G3Ms of the 701 Air Group put two torpedoes into heavy cruiser Chicago on January 29, 1943 during the Battle of Rennell Island, paving the way for her sinking by further torpedoes dropped by G4M bombers the next day. From 1943 until the end of the war, the majority of G3Ms served as glider tugs, aircrew and paratroop trainers, and transports for high ranking officers and VIPs between the home islands, occupied territories, and combat fronts.