Еврімедон шайқасы: Родос пен Селевкидтер теңіз шайқасы

Кіріспе

Греко-парсы соғыстары кезінде болған шайқас. Родос Селевкидтерді жеңген теңіз шайқасы.

Евримедон шайқасы, сондай-ақ Сид шайқасы деп те аталады, б.з.д. 190 жылдың тамыз айында өтті. Бұл шайқас Рим-Селеукид соғысының бір бөлігі ретінде болды, онда Родостың адмиралы Эвдам басқарған флоты Ханибалдың Селеукид флотына қарсы шықты. Шайқас Сиде қаласының жанында өтті, осы жерде Ханибал Евримедон өзенінің сағасында тоқтаған родостық флотқа шабуыл жасады. Бастапқыда қысқа уақытқа шатасу туғаннан кейін, родостықтар Селеукидтердің теңізге қарайтын қанатына қарсы диекплюс маневрын жасады. Селеукидтердің кемелерінің жартысы ауыр зақымдар алды, олар кері шегінуге мәжбүр болды. Ханибал өзінің флотының көп бөлігін сақтап қалуға ұмтылса да, ол Эфестегі Селеукид флотының қалған бөлігін күшейте алмады, бұл оны оқшаулап, осал қалдырды. Бұл римдіктерге Селеукидтерге қарасты Кіші Азияны басып алуға мүмкіндік берді.

Өмірбаян

Бактрия (б.з.д. 210–209 ж.) және Үндістан (б.з.д. 206–205 ж.) жорықтарынан оралғаннан кейін, Селевкид патшасы Ұлы Антиох III Птолемей патшалығының аумақтарын бірлесіп басып алу мақсатымен Македонияның Филипп V-імен одақ құрды. 198 жылы Антиох Бесінші Сирия соғысында жеңіске жетіп, Келе Сирияны иеленді және оңтүстік-шығыс шекарасын нығайтты. Одан кейін ол Кіші Азияға көңіл бөлді, Птолемейдің жағалаудағы иеліктеріне қарсы сәтті жорықтар жасады. 196 жылы Антиох Аттал I-нің қайтысынан пайдаланып, Атталидтер әулеті билеген қалаларға шабуылдады. Антиох Кіші Азияны толығымен басып алады деп қорқып, Смирна және Лампсак қалалары Рим республикасынан қорғау сұрады. 196 жылдың көктемінде Антиохтың әскері Геллеспонттың еуропалық жағына өтіп, стратегиялық маңызды Лисимахия қаласын қайта жарақтап бастады. 196 жылдың қазан айында Антиох Лисимахияда римдік дипломаттардың делегациясымен кездесті. Римдіктер Антиохтан Еуропадан шығып, Кіші Азиядағы грек қалаларының автономиясын қалпына келтіруін талап етті. Антиох өзінің атасы Антиох II Теостың империясын қайта құрып жатқанын мәлімдеді және Родос дәстүрлі түрде қорғаған Кіші Азия мемлекеттерінің ішкі ісіне араласуы үшін римдіктерді сынады. 196/195 жылдың қыс соңында Римнің бұрынғы басты жауы, карфагендік генерал Ганнибал, Карфагеннен Антиохтың Ефестегі сарайына қашып келді. Сципион Африкан басқаратын соғысқа қарсы партияның пайда болуына қарамастан, Рим Сенаты сақтық танытты. Селевкидтер Тракиядағы иеліктерін Перинфтен Маронеяға дейін тракиялық тайпалардың есебінен кеңейтті. Римдіктер мен Селевкидтер арасындағы келіссөздер қайта басталды, бірақ даулы аумақтардың мәртебесіне қатысты грек және рим заңдары арасындағы келіспеушіліктерге байланысты тағы да тоқтап қалды. 193 жылдың жазында Этолия лигасының өкілі Антиохқа Этолиялықтар болашақта Риммен соғыста оның жағында болады деп сендірді, ал Антиох Ганнибалдың Карфагенде Римге қарсы төңкеріс жасау жоспарына жасырын қолдау көрсетті. Этолиялықтар грек мемлекеттерін Антиохтың басшылығымен римдіктерге қарсы көтеріліс жасауға итермеледі, екі тарап арасында соғыс тудыруды үміттенеді. Этолиялықтар стратегиялық маңызды Диметрия портын басып алып, жергілікті римдік топтың жетекші мүшелерін өлтірді. 192 жылдың қыркүйегінде Этолиялық генерал Тонтас Антиохтың сарайына келді және оны Грекияда римдіктерге ашық қарсы тұруға көндірді. Селевкидтер Грецияға жорық үшін 10 000 жаяу әскер, 500 атты әскер, 6 соғыс пілі және 300 кеме таңдады.

Following his return from his Bactrian (210–209 BC) and Indian (206–205 BC) campaigns, the Seleucid King Antiochus III the Great forged an alliance with Philip V of Macedon, seeking to jointly conquer the territories of the Ptolemaic Kingdom. In 198, Antiochus emerged victorious in the Fifth Syrian War, taking over Coele Syria and securing his south eastern border. He then focused his attention on Asia Minor, launching a successful campaign against coastal Ptolemaic possessions. In 196, Antiochus used the opportunity of Attalus I's death to assault cities controlled by the Attalid dynasty. Fearing that Antiochus would seize the entirety of Asia Minor, the independent cities Smyrna and Lampsacus decided to appeal for protection from the Roman Republic. In the early spring of 196, Antiochus' troops crossed to the European side of the Hellespont and began rebuilding the strategically important city of Lysimachia. In October 196, Antiochus met with a delegation of Roman diplomats in Lysimachia. The Romans demanded that Antiochus withdraw from Europe and restore the autonomous status of Greek city states in Asia Minor. Antiochus countered by claiming that he was simply rebuilding the empire of his ancestor Antiochus II Theos and criticized the Romans for meddling in the affairs of Asia Minor states, whose rights were traditionally defended by Rhodes. In late winter 196/195, Rome's erstwhile chief enemy, Carthaginian general Hannibal, fled from Carthage to Antiochus' court in Ephesus. Despite the emergence of pro war party led by Scipio Africanus, the Roman Senate exercised restraint. The Seleucids expanded their holdings in Thrace from Perinthus to Maroneia at the expense of Thracian tribesmen. Negotiations between the Romans and the Seleucids resumed, coming to a standstill once again, over differences between Greek and Roman law on the status of disputed territorial possessions. In the summer of 193, a representative of the Aetolian League assured Antiochus that the Aetolians would take his side in a future war with Rome, while Antiochus gave tacit support to Hannibal's plans of launching an anti Roman coup d'état in Carthage. The Aetolians began spurring Greek states to jointly revolt under Antiochus' leadership against the Romans, hoping to provoke a war between the two parties. The Aetolians then captured the strategically important port city of Demetrias, killing the key members of the local pro Roman faction. In September 192, Aetolian general Thoantas arrived at Antiochus' court, convincing him to openly oppose the Romans in Greece. The Seleucids selected 10,000 infantry, 500 cavalry, 6 war elephants and 300 ships to be transferred for their campaign in Greece.

Кіріспе

Селевкидтер Имброс пен Скиатос арқылы Димитрияға жетіп, Антиохтың әскері сол жерде түсті. Ахаи лигасы Селевкидтер мен этолиялықтарға соғыс жариялады, ал римдіктер 192 жылдың қараша айында оларға қосылды. 192 жылдың желтоқсанынан 191 жылдың наурызына дейін Антиох Фессалия мен Акарнанияда жорық жүргізді. Римдіктер мен олардың македониялық одақтастары бір айдың ішінде Антиохтың Тесалиядағы барлық табыстарын жойды. 191 жылдың 26 сәуірінде Термопиль шайқасында екі жақ кездесті, Антиохтың әскері қатты жеңіліске ұшырады және ол көп ұзамай Эфеске қайтып келді. Римдіктер Кіші Азиядағы Селевкидтердің операциялық базасына шабуыл жасауды жоспарлады, бұл Эгей теңізі арқылы өту арқылы ғана мүмкін болатын, ал логистикалық себептерге байланысты Хеллеспонт басымдық таңдау болды. Антиох өзінің флотын бір реттік құрал ретінде қарастырды, өйткені ол римдіктерді құрлықта жеңе алады деп сенді. Оның қарсыластары теңізде ауыр жеңіліске ұшырауға мүміндік бере алмады, себебі жаңа флотты жинауға жеткілікті адам күші бірнеше ай бойы болмас еді, ал римдік жаяу әскері Грекияның құрлықта тұрып, өзін-өзі қамтамасыз етуде қиындыққа тап болар еді. Екі тарап та өздерінің флоттарын жеделдетіп қайта жарақтандыруға, жаңа соғыс кемелерін салуға және теңізшілерді жұмысқа алуға кірісті. Гай Ливий Салинатор басқаратын 81 кемеден тұратын римдік флот Пирейге Грекияның материгіндегі науқанға ықпал ету үшін тым кеш келді. Сондықтан ол фракиялық жағалауға жіберілді, онда ол родостықтар мен Аталидтердің флоттарымен бірігуі керек еді. Селевкидтер бұл орындалуына бөгет қоюға тырысты. 191 жылдың қыркүйегінде римдік флот Корикус шайқасында Селевкидтерді жеңіп, Геллеспонттағы Дардан мен Сест сияқты бірнеше қалаларды басып алды. Корикус шайқасынан кейін Канайдағы римдік-пергамендік флот 77 римдік және 50 пергамендік кемеден тұрды, олардың жартысы apertae (жауынгерлікке қабілетті сауда кемелері) болды. Адмирал Поликсенид басқаратын Селевкидтердің негізгі флоты 23 ірі кемеден, 47 триремадан және шамамен 100 апертадан тұрды және Эфесте орналасқан. Ганнибал Киликияда екінші флотты жинады. Екі Селевкид флотын родостық флот бөліп тұрды, онда негізінен төрт ескемелі кемелерден тұратын 75 ірі кеме болды. 190 жылдың көктемінде родостық эскадрилья Самос маңында римдік флотпен бірікті, онда римдік адмирал Луций Эмилиус Регилл басқаруды өз қолына алды. Родостықтар Селевкидтің Киликиялық флотының қаупі туралы алаңдағандықтан, Эмилиус аймақтағы маңызды Селевкид теңіз базасы Патарани басып алу мақсатымен аралас эскадрильяны жинады. Патараға жасалған десанттық шабуыл қаланың гарнизоны тарапынан тойтарылды. 190 жыл бойы Ганнибал Киликиялық флотты бастапқыдан құруға күшін жұмсады, бұл Селевкид сарайында бес жыл өткізгеннен кейін оның алғашқы ірі әскери міндеті болды. Ганнибал римдіктер жағаға шығу тактикасын қолдана береді деп сенді, сондықтан үлкен, көп қалақты кемелерді сатып алуға баса назар аударды. Тир мен Сидон сияқты финикиялық аймақтарда қажетті шикізат, техникалық білім және тәжірибелі персонал болғанымен, флотты аяқтау күтілгеннен әлдеқайда ұзаққа созылды. Кешігудің себебі соғыс кезіндегі тапшылық болды.

The Seleucid fleet sailed via Imbros and Skiathos, arriving at Demetrias where Antiochus' army disembarked. The Achaean League declared war on the Seleucids and Aetolians, with the Romans following suit in November 192. Between December 192 and March 191, Antiochus campaigned in Thessaly and Acarnania. A combined counter offensive conducted by the Romans and their Macedonian allies erased all of Antiochus' gains in Thessaly within a month. On 26 April 191, the two sides faced off at the Battle of Thermopylae, Antiochus' army suffered a devastating defeat and he returned to Ephesus shortly afterwards. The Romans intended to invade the Seleucid base of operations in Asia Minor which could only be done by crossing the Aegean Sea, the Hellespont being the preferable option due to logistical concerns. Antiochus saw his fleet as disposable, believing that he could still rout the Romans on land. His adversaries on the other hand, could not afford a major defeat at sea, since the manpower to commandeer a new fleet would not be available for months; all while the Roman infantry would struggle to sustain itself, while remaining grounded in mainland Greece. Both sides began hastily reequipping their navies, constructing new warships and drafting seamen. A Roman naval force under Gaius Livius Salinator consisting of 81 ships arrived at the Piraeus too late to impact the campaign in mainland Greece. It was therefore dispatched to the Thracian coast, where it was to unite with the navies of the Rhodians and the Attalids. The Seleucids attempted to intercept the Roman fleet before this could be achieved. In September 191, the Roman fleet defeated the Seleucids in the Battle of Corycus, enabling it to take control of several cities including Dardanus and Sestos on the Hellespont. Following the Battle of Corycus, the Roman–Pergamene fleet at Canae was made up of 77 Roman and 50 Pergamene ships, half of the latter being apertae (merchant galleys capable of fighting). The main Seleucid fleet under admiral Polyxenidas consisted of 23 large ships, 47 triremes and approximately 100 apertae and was stationed at Ephesus, Hannibal had amassed a second fleet in Cilicia. Separating the two Seleucid fleets was the Rhodian navy which numbered 75 large ships, mainly quadriremes. In spring 190, a Rhodian squadron united with the Roman fleet off Samos, where Roman admiral Lucius Aemilius Regillus took overall command. When the Rhodians raised concerns about the threat of the Seleucid Cilician fleet, Aemilius assembled a mixed squadron with the intention of seizing Patara, a key Seleucid naval base in the region. The amphibious attack on Patara was repelled by the city's garrison. During the course of 190, Hannibal focused his attention on building the Cilician fleet from scratch, his first major military command after spending five years in the Seleucid court. Hannibal believed that the Romans would continue using boarding tactics and therefore focused on purchasing large, multi oared vessels. Although Phoenician territories like Tyre and Sidon possessed the necessary combination of raw materials, technical expertise and experienced personnel, it took much longer than expected for the fleet to be completed. The delay was most likely due to wartime shortages.

Шайқас

190 жылы шілдеде Ганнибал өзінің үш септиремасы, төрт гексаремасы, 30 квинкеремасы және 10 триремасынан тұратын флотына Селевкия Пиериядан Кіші Азияның оңтүстік жағалауы бойымен жүзіп шығуға бұйрық берді. Флоттың ілгерілеуіне қарсы желдер мен қосымша оқу маневрлері кедергі келтірді. Ганнибалдың батысқа қарай ілгерілеуі туралы хабар алған Родос адмиралы Эвдамус Самос аралында 13 соғыс кемесінен тұратын эскадрилья жинады. Эвдамус оңтүстікке қарай барыс жолында жеке соғыс кемелерін жинады, содан кейін Мегистеде Памфилида басқаратын екінші Родос эскадрильясымен күшейтілді, олардың флоты қазір 32 квадрирема, 2 квинкерема және 4 триремадан тұрды. Содан кейін родостықтар Фазелис қаласына жүзіп кетті, бұл стратегиялық маңызды орын болатын және олар Ликиядан өздерінің патшалығына шабуыл жасауға тырысатын кез келген флотты тоқтатуға мүмкіндік беретін еді. Тамыз айында Родос теңізшілері жергілікті тұрғындардан тараған ауруға шалдыққаннан кейін, Эвдамус өзінің флотын Эвримедон өзенінің сағасына көшірді. Сол жерде Аспендос тұрғындары Ганнибалдың флотының Сидеде екенін хабарлады. Ганнибал да өзінің бақылаушылары арқылы Родос флотының қайда екенін білді. Ганнибалдың флоты бірінші болып шайқасқа дайындалды, Ганнибал теңіз жақтан қанатты басқарды, ал Селевкид ақсүйекі Аполлоний құрлық жақтан қанатты басқарды. Эвдамус Родос теңіз жақтан, Памфилида орталық бөлімді, ал Хариклейтос құрлық жақтан басқарды. Родостықтар арасындағы шатасу салдарынан теңіз жақтан шабуылға шыққан 6 кеме қысқа уақытқа Ганнибал күштерінің жартысына қарсы тұрды. Тәжірибелі родостықтар 6 кемені жылдам түрде оңға бұрып, флоттың қалған бөлігіне шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Родостық кемелердің жылдамдығы диекплус маневрі арқылы Селевкидтердің құрлық жаққа қарай бағытталған қанатына тиді. Бұл тактика Селевкид кемелері арасында ескек есіп өтіп, олардың осал тұстарын және кормасын шабуылдауды қамтыды. Аполлонийдің көптеген кемелері ауыр зақымданып, ол кері шегінуге мәжбүр болды, ал родостықтар Эвдамусқа көмектесу үшін бұрылды, оның эскадрильясы Ганнибалдың күштеріне баяу жеңіліп жатқан еді. Ганнибал осы мүмкіндікті пайдаланып, оны қуып келген жау кемелерінен қашып, кері шегінді. Бір Селевкид септиремасы қолға түсті, ал тағы 20 кеме ауыр зақымдар алды. Сонымен қатар, Родос флотының он кемесі де зақымданып, жарамсыз болды.

In July 190, Hannibal ordered his fleet of three septiremes, four hexaremes, 30 quinqueremes and 10 triremes to set sail from Seleucia Pieria along the southern Asia Minor coast. The fleet's advance was hampered by contrary winds and the need for additional training maneuvers. Upon being informed of Hannibal's advance to the west, Rhodian admiral Eudamus gathered a squadron of 13 warships at Samos. Eudamus picked up individual warships on his way south until he was reinforced by a second Rhodian squadron commanded by Pamphilidas off Megiste, their fleet now numbering 32 quadriremes, 2 quinqueremes and 4 triremes. The Rhodians then sailed to Phaselis, a location of strategic importance which would enable them to block any fleet trying to attack their kingdom from Lycia. In August, after a number of Rhodian sailors caught a disease which spread from the local inhabitants, Eudamus moved his fleet to the mouth of Eurymedon River. There he was informed by citizens of Aspendos that Hannibal's fleet was at Side. Hannibal was likewise aware of the Rhodian fleet's whereabouts from his own lookouts. Hannibal's fleet assumed battle formation first, with Hannibal leading the seaward wing while Seleucid nobleman Apollonius commanded the landward wing. Eudamus commanded the Rhodian seaward wing, Pamphilidas led the center and Charikleitos commanded the landward wing. Confusion among the Rhodians resulted in 6 ships belonging to the seaward wing briefly facing half of Hannibal's force. The more experienced Rhodians managed to quickly maneuver the 6 ships to the right, enabling the rest of the fleet to engage. The faster Rhodian ships struck the Seleucid landward wing through the diekplous maneuver. This tactic involved rowing through gaps between the Seleucid ships and then attacking their vulnerable sides and sterns. Most of Apollonius' ships were heavily damaged, forcing him to retreat, while the Rhodians turned to assist Eudamus whose squadron was slowly losing to that of Hannibal. Hannibal used the opportunity to withdraw, evading the enemy ships sent to pursue him. One Seleucid septireme was captured and 20 other ships were seriously damaged. Ten Rhodian ships were also damaged.

Салдары

Ханнибал өзінің флотының көп бөлігін сақтап қалды, бірақ кемелеріне ұзақ жөндеу қажет болғандықтан, ол Ефесте Поликсенидастың флотымен бірігуге жарамсыз болды. Поликсенид маңызды күштерсіз римдіктерге теңізде қарсы тұра алмай, оқшау қалды. Родостықтар жөндеу үшін Родосқа қайтып, Мегистеде 20 кеме қалдырды. Қыркүйек айында Эмилиус флотының бір бөлігін Геллеспонтқа, Рим армиясына Кіші Азияға шабуыл жасауға көмектесу үшін жібергенде, Поликсенид римдіктерге теңізде шабуыл жасау мүмкіндігін пайдаланды. Соңынан болған Мионесс шайқасы римдік-родостықтардың шешуші жеңісімен аяқталды, бұл Эгей теңізіндегі римдік бақылауды нығайтып, оларға Селевкид Кіші Азиясына шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Антиох Фракиядан әскерін шығарды, сонымен бірге римдік соғыс шығындарының жартысын төлеуге және 196 жылы Лисимакияда қойылған талаптарды қабылдауға уәде берді. Бірақ римдіктер Селевкидтерді толығымен талқандауға ниеттенді. Рим әскері Маронияға жеткенде, Антиох соңғы, шешуші шайқасқа дайындала бастады.