Үлкен қазан – мұздық астындағы еріген су ағынымен немесе сулы қиыршық тас ағынымен пайда болатын үңгір. Қалыптасуы, геологиялық құрылымы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Сулы қиыршық тастың Эдди ағындарымен жыныста тесілген ойық.
Hole drilled in the rock by Eddy currents of water bearing gravel
Гигант қазандығы, гигант қазандығы, мұздық шұңқыр немесе мұздық ойық деп те аталады. Бұл мұздықтың астындағы қатты жыныста, терең мұздық арнасынан төмен құйылатын судың немесе мұз астындағы еріген су ағынының төсегінде айналатын қиыршық тастардың әсерінен пайда болатын, әдетте үлкен және цилиндрлі шұңқыр. Шұңқырдың ішкі беті суға батылатын бассейннен айырмашылығы, тегіс және дөңгелек болады. Мысалы, Пенсильвания штатының Арчбалд қаласындағы Арчбалд Потол мемлекеттік саябағында осындай үлкен шұңқыр табылған.
A giant's kettle, also known as either a giant's cauldron, moulin pothole, or glacial pothole, is a typically large and cylindrical pothole drilled in solid rock underlying a glacier either by water descending down a deep moulin or by gravel rotating in the bed of subglacial meltwater stream. The interiors of potholes tend to be smooth and regular, unlike a plunge pool. An example is the large pothole found in Archbald, Pennsylvania, in Archbald Pothole State Park.
Құрылу
Гигант қазандықтары тау жыныстарының бетін мұздықтар жауып жатқан кезде пайда болады. Мұз бен қардың еруінен пайда болған су мұздық бетінде ағыстар құрайды, олар өз арналарына белгілі бір мөлшерде мореналық шөкінділерді жинап, ақырында бұрқасын немесе молин ретінде жарық арқылы төмен ағып кетеді. Жарықтың қабырғалары тозып, мұзда тік шахта пайда болады. Эрозия мұздықтың төсегіне дейін жалғасуы мүмкін. Мұз кеткеннен кейін, гигант қазандығы бос шахта немесе қиыршық тас, құм немесе таспен толтырылған құбыр түрінде қалыптасады. Мұндай қуыстар мен құбырлар мұздықтардың бұрынғы кеңдігі туралы құнды мәліметтер береді. Осыған ұқсас шұңқырлар өзендерде және мұздық су тасқынынан пайда болған каналды жерлерде кездеседі. Олар Швецияның көптеген аймақтарында таралған. Бохускустен жағалауында, Стокгольм аймағында және Блекингеде олардың саны салыстырмалы түрде көп. Мысалы, Хагапаркендегі Сольнаның ескі сотының негізінде шыны астында алып қазанды көруге болады. Люцерн (Швейцария) қаласындағы Глечер-бақша 32 гигант қазандығымен әйгілі, ең ірісі кең және терең. Олар Германияда (gletschertopf; мұздық қазан), Швецияда (jättegryta), Финляндияда (hiidenkirnu; хиисидің айырбасы) және АҚШ-тағы Мосс аралында да жиі кездеседі.
Giant's kettles are formed while a bedrock surface is covered by a glacier. Water, produced by the thawing of the ice and snow, forms streams on the surface of the glacier, which, having gathered into their courses a certain amount of morainic debris, finally flow down a crevasse as a swirling cascade or moulin. The sides of the crevasse are abraded, and a vertical shaft is formed in the ice. The erosion may be continued into the bed of the glacier. After the ice departed the area, the giant's kettle formed as an empty shaft, or as a pipe filled with gravel, sand, or boulders. Such cavities and pipes afford valuable evidence as to the former extent of glaciers. Similar potholes are encountered in riverbeds and the Channeled Scablands scoured by glacial outburst floods. They can be found in many places in Sweden. They are found in relatively large numbers along the Bohuskusten as well as in the Stockholm area, and in Blekinge. For example, a giant pot can be seen under glass in the foundation of Solna's old courthouse in Hagaparken. The GletscherGarten of Lucerne (Switzerland) is famous for its giant's kettles, having 32 in number, the largest being wide and deep. They are also common in Germany (gletschertopf; glacier pot), Sweden (jättegryta), Finland (hiidenkirnu; hiisi's churn), and Moss Island in the United States.