Кіріспе

Григорий Ханцталық (Григол Ханцтели; 759 – 5 қазан 861) – грузин шіркеу қайраткері, Грузияның оңтүстік-батысындағы Тао-Кларджети аймағында көптеген монастырь қауымдастықтарын құрған және басқарған тұлға. Картлиде ақсүйек отбасында дүниеге келген Григорий Иберияның ханзадасы Нерсе сарайында тәрбиеленді, ханзада Нерсенің әйелі Григорийдің әкесінің қарындасы болған. Жас кезінде үйін тастап, Грузияда арабтардың ықпалы болмаған жалғыз аймақ – Кларджетиде (қазіргі Түркияның солтүстік-шығысында орналасқан) монах болды. Опиза (ოპიზა) монастырында қысқа уақыт болғаннан кейін Ханцтада (ხანძთა) жеке монастырын құрды, ол тез арада көптеген монахтарды тартты. Кларджетиде бірнеше монастырь негіздеді, сосын олардың архимандриті болып сайланды. Монастырлар мен жазу орындары ғасырлар бойы білім орталықтары ретінде қызмет етіп, грузин ұлттық мәдениетінің дамуына зор үлес қосты. Сонымен қатар, Иберияның билеушісі Ашот I Куропалат Кларджетидегі Артануджині өзінің резиденциясы және бекінісі ретінде таңдады, ол басқа аймақтық державалардан, мысалы, Аббасид халифатынан немесе Византия империясынан тәуелсіздікке қол жеткізуге тырысты. Григорий Кавказдағы мұсылмандық ықпалға қарсы халықтың наразылығын қозғауда маңызды рөл атқарды. Оның беделі соншалықты артты, ол грузин билеушілерінің саяси және жеке өміріне де әсер ете алды. Әйгілі Григорий Ханцталық 861 жылы жүз жасқа толып, шәкірттері мен ізбастарының арасында қайтыс болды. Грузин православие шіркеуі оның естелігін қайтыс болған күні – 18 қазанда тойлайды. Оның өмірі 951 жылы Георгий Мерчуле жазған агиографиялық еңбекте сипатталған.