Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қайтыс болған автордың авторлық құқығы мен зияткерлік меншігі
Deceased author's copyright and intellectual property
Қайтыс болған автордың әдеби мұрасы жарияланған туындылардың авторлық және басқа да зияткерлік меншік құқықтарынан, соның ішінде фильмге түсіру, аударма құқықтары, жарияланған туындының түпнұсқа қолжазбалары, жарияланбаған немесе толық аяқталмаған туындылар, хаттар, жеке күнделіктер және маңызды әдеби құндылығы бар басқа да құжаттардан тұрады. Академиялық ортада автордың қалдырған мұрасын білдіретін неміс тіліндегі "Nachlass" термині жиі қолданылады.
The literary estate of a deceased author consists mainly of the copyright and other intellectual property rights of published works, including film, translation rights, original manuscripts of published work, unpublished or partially completed work, and papers of intrinsic literary interest such as correspondence or personal diaries and records. In academia, the German term Nachlass for the legacy of papers is often used.
Әдеби орындаушы
Әдеби орындаушы – қайтыс болған автордың өсиеті бойынша иеленушілердің (мысалы, отбасы мүшелерінің, белгіленген қайырымдылық қорының, зерттеу кітапханасының немесе мұрағатының) атынан әрекет ететін адам. Орындаушы баспагерлермен шарттар жасасуға, роялтилерді жинауға, авторлық құқықтарды сақтауға және (қажет болған жағдайда) хаттарды сақтауды ұйымдастыруға жауапты. "Wills, Administration and Taxation: a practical guide" (1990, Ұлыбритания) кітабында былай делінген: "Мүліктің әртүрлі бөліктерін басқару үшін әртүрлі орындаушылар тағайындалуы мүмкін. Мысалы, әдеби мұраны басқару үшін әдеби орындаушы тағайындалуы мүмкін [ ]". Әдеби мұра автордың мұрагерлеріне қалдырылғандықтан, оны қаржылық тұрғыдан басқару – сенімділік жауапкершілігі. Бірақ әдеби орындаушының қызметі ақшалық мәселелермен ғана шектелмейді: мұндай лауазымға тағайындау, көбінесе ресми емес, автордың өмір бойы жасаған таңдауы болуы мүмкін. Егер әдеби орындаушы лауазымында авторға жақын, оны түсінетін дос болса, қақтығыс тууы мүмкін: басқаруға болатын нәрсе – тек зияткерлік меншік портфелі ғана емес, сонымен қатар автордың өлімнен кейінгі беделі. Кейде қайтыс болған автордың тілектері айқын білдірілгенімен, олар әрқашан құрметке ие болмайды. Отбасы мүшелері көбінесе қайтыс болған адамның жеке өміріне қатысты қатты сезімдер білдіреді. Мысалы, егер өмірбаян жеке құжаттарға қол жеткізіп жазылса, онда оның маңызы мүлдем басқаша болуы мүмкін. Сондықтан әдеби орындаушы – қақпашы рөлінде.
A literary executor is a person acting on behalf of beneficiaries (e. g. family members, a designated charity, a research library or archive) under a deceased author's will. The executor is responsible for entering into contracts with publishers, collecting royalties, maintaining copyrights, and (where appropriate) arranging for the deposit of letters. According to Wills, Administration and Taxation: a practical guide (1990, UK) "A will may appoint different executors to deal with different parts of the estate. One example of this is the appointment of a literary executor to deal with literary effects [ ]". Since the literary estate is a legacy to the author's heirs, the management of it in financial terms is a responsibility of trust. The position of literary executor extends beyond the monetary aspect, though: appointment to such a position, perhaps informally, is often a matter of the author's choice during his or her lifetime. If a sympathetic and understanding friend is in the position of literary executor, there can be conflict: what is to be managed is not just a portfolio of intellectual property but a posthumous reputation. Wishes of the deceased author may have been clearly expressed but are not always respected. Family members often express strong feelings about privacy of the dead. For example, biographical writing is likely to be of a quite different authority if it is carried out with access to private papers. The literary executor then becomes a gatekeeper.
Мысалдар
Әдеби орындаушылардың мысалдары: Руперт Брук үшін сэр Эдвард Марш, Оскар Уайльд үшін Роберт Болдуин Росс, Х. П. Лавкрафт үшін Роберт Хейвард Барлоу, Раш Риз, Людвиг Витгенштейн үшін Г. Х. фон Райт және Г. Э. М. Анскомб, Альберт Эйнштейн үшін Отто Натан, Сорен Кьеркегор үшін Реджин Олсен және Филип К. Дик үшін Пол Уильямс. Ерекше атақты мысал – Фридрих Ницше үшін Элизабет Фёрстер Ницше, ол ағасының мұрасын (Nachlass) нацистік идеологияға сәйкес ету үшін алаяқтыққа барды. Рудольф Штайнердің мысалы өте нәтижелі болды. Ол бастапқыда мыңдаған лекцияларының стенограммаларын жариялауға ниеттенбесе де, кейіннен ойын өзгертті және өзінің екінші әйелі Мари Штайнер фон Сиверсті өзінің 1925 жылы қайтыс болғаннан бері үш жүзден астам томдық мұрасын (Nachlass) басқаруға тағайындады. Мұндай тағайындаулардың ескі мысалдары, мысалы, Кенэлм Дигби Бен Джонсон үшін, көбінесе заңдық емес, редакциялық сипатта болды. Заманауи мысал – Кристофер Толкиннің Дж.Р.Р. Толкиннің қолжазбаларымен жұмысы. Франц Кафканың жағдайы да ерекше, өйткені ол өсиет қалдырмады. Оның досы Макс Брод әдеби орындаушының міндетін өзіне алды, бірақ әдеби мұраның көп бөлігі заңды түрде Марианна Штайнер мен Вера Саудковаға тиесілі болды.
Examples of literary executors include Sir Edward Marsh for Rupert Brooke, Robert Baldwin Ross for Oscar Wilde, Robert Hayward Barlow for H. P. Lovecraft, Rush Rhees, G. H. von Wright and G. E. M. Anscombe for Ludwig Wittgenstein, Otto Nathan for Albert Einstein, Regine Olsen for Søren Kierkegaard and Paul Williams for Philip K. Dick. A particularly notorious example is Elisabeth Förster Nietzsche for Friedrich Nietzsche, as she resorted to fraud to make her brother's Nachlass more compatible with Nazi ideology. An exceptionally productive example is that of Rudolf Steiner. Although he did not originally intend that the stenographs of his thousands of lectures be published, he relented and named his second wife, Marie Steiner von Sivers, to direct his Nachlass, which has produced more than three hundred volumes since his death in 1925. Older examples of such appointments, such as Kenelm Digby for Ben Jonson, are essentially editorial rather than legal. A contemporary case is Christopher Tolkien's work on J. R. R. Tolkien's papers. A notable example is the case of Franz Kafka, who left no will. His friend Max Brod assumed the function of literary executor, though most of the literary estate was legally owned by Marianne Steiner and Věra Saudková.