Кіріспе

Құс түрі. Қара құйрықты шаян (Larus crassirostris) – Шығыс Азияның жағалауларына тән шаян.

Сипаттама

Қара құйрықты шағала орташа мөлшерде (46 см) (19 дюйм), қанаттарының ұзындығы 126–128 см (49,6–50,3 дюйм) болады. Аяқтары сары, ал тұмсығының ұшында қызыл және қара дақтары бар. Аталықтары мен аналықтарының түсі мен сыртқы пішіні бірдей, бірақ аталықтары аналықтарынан ірілеу келеді. Бұл шағала толық пісіп, қауырсыны толуына төрт жыл уақыт керек. Аты айтқандай, құйрығы қара түсті. Оның дауысы мысыққа ұқсайды, сондықтан жапон тілінде umineko (海猫, "теңіз мысығы") деп, ал корей тілінде gwaeng yi gull, яғни "мысық" шағала деп атайды. Хачинохе қаласында бұл шағала Жапонияның 100 ең әсем дыбыстық ландшафтының бірі саналады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл түр Шығыс Қытай теңізі, Жапония, Маньчжурия және Курил аралдарының жағалауларында тұрақты мекендейді. Аляска мен Солтүстік Америкада шалғынды түрде кездеседі, сондай-ақ Филиппинде де табылған.

Жапонияда

Бұл құс Жапонияда кең таралған, Хоккайдодан Батыс Кюсюға дейін ұялайды. Ол Токиодағы Ханеда әуежайында рейстердің кешігуіне себеп болған. Жапонияның Аомори префектурасының Хачинохе қаласындағы Кабусима түбегінде (бұрынғы арал) қара құйрықты шаяндардың өте көп тобын кездестіруге болады. 1269 жылы балықшылар Синто ғибадатханасын салған (кейіннен бірнеше рет қайта жаңартылған), онда қара құйрықты шаян балықшылық құдайының елшісі саналады. 700 жылдан бері бұл түр жергілікті халықтың құрметі мен қамқорлығына ие болып келеді, олар оларды тамақтандырып, қорғайды. Осының нәтижесінде, әр жазда 40 000-нан астам қара құйрықты шаян ғибадатхана аумағында және оны қоршаған аралда ұя салып, балапандарын өсіреді. Бұл арал Жапония үкіметімен Ұлттық табиғи ескерткіш деп жарияланған. Шаяндар өте жақын және жергілікті туристер арасында танымал. Шамамен 5 000 құс Идзумо ғибадатханасының жанындағы Шимане префектурасындағы Фуми-симада ұялайды, ал Хоккайдодағы Тэури аралында ірі колония бар.

Кореяда

Бұл түр Корея жағалауында және түрлі аралдарда кең таралған. Лианкурт тауларында 20 мыңнан астам қара құйрықты шағала бар, және жыртқыштардың болмауына байланысты олардың саны артып келеді. 2008 жылы бұл құс Лианкурт тауларының ресми талисманы ретінде таңдалды. 1982 жылдан бері Кореяның табиғи ескерткіштері саналатын Нандо және Хонгдо аралдары да олардың көбею орындары болып табылады.

Солтүстік Америкада

2005 жылдың қазан айында Вермонт штатының Берлингтон қаласынан қара құйрықты шағала көрілді. Бұл түр АҚШ-қа сирек келеді. Ол бірнеше рет Иллинойс штатында да байқалған.

Экология

Қара құйрықты шағалалар негізінен ұсақ балықтармен, моллюскалармен, қабықшалылармен, тамақ қалдықтарымен және өлікпен қоректенеді. Кореяда шағалалардың экскременттерінің анықталатын бөліктерін талдау көрсеткендей, 19,1% балық қалдықтарынан, 3,3% қабықшалы жануарлардың, ал 3,3% құрлықтағы жәндіктердің қалдықтарынан тұрады. Бұл түр көбінесе кемелерді және коммерциялық балық аулау флотилияларын ілесіп жүреді. Сондай-ақ, ол басқа теңіз құстарынан тамақ ұрлайды. Олар колониялық түрде ұялайды, колониялар сәуірдің ортасында құрылады. Маусымның басында 2–3 жұмыртқа салынады. Инкубация шамамен 24 күнге созады. Қара құйрықты шағалалар түрлі дауыстық сигналдарды қолданады және қарым-қатынас үшін 10-нан астам әртүрлі дыбыс қолданады. Балапандар ұядан шыққаннан кейін 10–15 күн өткен соң ата-аналарын дауысы мен көру арқылы тани алады, сондай-ақ туыстарын туыс еместерден ажырата алады. Дабыл дыбысы – бұл хищниктер немесе қауіп туралы ескертетін сигнал. Шабуыл жасағанда агрессивті дыбыстар естіледі. Байланыс сигналдары – бұл түр ішіндегі қарым-қатынас үшін қолданылатын сигналдар. Ең көп естілетін мысыққа ұқсас дыбыс ("мяуылдау") байланыс сигналдарының бір бөлігі болып табылады және жиі қолданылады, мысалы, тамақтанғаннан кейін ұяға оралғанда, жұптасу және ұя салу рөлін алмастыру, балапандарды күту, ұжымдық ұшу және т.б. Тамақ сұрап айқай салатын жас шағаланың және жұптасу кезіндегі аналықтың дыбысы да байланыс сигналдарына жатады.