Фаллужа: Жасырын қырғын

Кіріспе

2005 жылғы деректі фильм

"Фаллужа, жасырын қырғын" – Сигфридо Рануччи мен Маурицио Торреалтаның 2005 жылғы 8 қарашада Италияның RAI мемлекеттік телеарнасында тұңғыш рет көрсетілген деректі фильмі. Фильм химиялық қарудың, әсіресе ақ фосфордан құралған жану бомбаларының қолданылуын көрсетеді және 2004 жылғы қарашада Фаллужа шабуылы кезінде АҚШ әскерлерінің Фаллужа қаласында көтерілісшілер мен бейбіт азаматтарды, оның ішінде балаларды химиялық күйдіру арқылы өлтіргені немесе жарақаттағаны туралы айыптаулар қойылады. Фильмнің басты тақырыптары:

АҚШ-тың бейбіт тұрғындарға қарсы соғыс қылмыстарын дәлелдеу. АҚШ әскерлерінің химиялық құралдарды қолданғанына куәліктерді жинау. Америка әскерлері мен олардың ирактық серіктестерінің адам құқықтарын бұзу фактілерін құжаттау.

Ақ фосфор

Ақ фосфор (WP) – ауамен жылдам және спонтанды түрде әрекеттесіп, бірден түтін шығаратын химиялық зат. Осының салдарынан WP оқ-дәрілері, әсіресе жаяу әскері үшін түтін гранаталары ретінде, танктер мен басқа да бронетранспорттық құралдардағы қорғаныс гранаталарын тарататын құрылғыларға немесе артиллерия мен минометтерге арналған оқ-дәрілердің бір бөлігі ретінде жиі қолданылады. Бұл түтін қоршауын жасап, жаудың қозғалысын немесе оның атысын жасыруға мүмкіндік береді. WP қатты жанады және мата, жанармай, оқ-дәрі және басқа да жанғыш заттарды тұтандыра алады, сондықтан ол тұтандырғыш қару ретінде де қолданылады. WP-ні жарықтандыру және түтін шығару мақсатында пайдалану заңды, ал Химиялық қарулар конвенциясы WP-ні химиялық қарулар тізіміне енгізбеген. Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау институты (NIOSH) ақ фосфор туралы келесідей ақпарат береді: ол "ауада спонтанды түрде өртенеді". Оны қолдану үшін ең жоғары деңгейдегі қауіпсіздік шаралары қажет, себебі ол ең жоғары деңгей – 4-ші деңгейдегі қауіпті зат саналады. WP теріге тиген кезде фосфор қышқылына айналып, бейтараптандырылғанша жануын жалғастырады. WP теріге немесе көзге тигенде ауыр екінші және үшінші дәрежелі күйіктерге себеп болады. WP түтіні сонымен қатар көзге және тыныс алу жолдарына тітіркеніш тудырады. Ол тек терімен ғана емес, сонымен қатар тері астындағы май және тіндерді де ерітеді. Бұрын сіріңке жасау үшін қолданғанда, оның буын жұтқанда жұмысшылардың бетіндегі сүйектері еріп кететін "фосси жақ" деп аталатын ауру пайда болатын.

Соғыс қылмыстары

Фильмнің негізгі тақырыбы – АҚШ-тың Ирактағы Фаллужаға қарсы әскери операциясы кезінде жасалған соғыс қылмыстарының фактісін дәлелдеу. Фильмде американдық әскерлердің ақ фосфор және напалмға ұқсас басқа да заттарды, мысалы, Mark 77 бомбасын қолдануы көрсетілген. Фаллужа операциясына қатысқан американдық бұрынғы әскери қызметкерлерінің сұхбаттары АҚШ-тың бұл қаруды қолданғанын куәландырады, ал Ирактағы тілшілер американдық үкіметтің жаңалықтарды жасыру үшін құпия әдістерге жүгіну әрекеттері туралы айтады.

Қызметкерлерге және азаматтық адамдарға қарсы қолданылатын өрт сөндіруші қарулар

Фильмде напалм және оған ұқсас заттарды 1980 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы бейбіт тұрғындарға қарсы, сондай-ақ бейбіт тұрғындарға жақын жердегі әскери нысаналарға қарсы қолдануға тыйым салғаны айтылады. Ақ фосфорды маркер ретінде, түтін жабатын қабат ретінде немесе қару ретінде пайдалану 1980 жылғы кейбір конвенциялық қарулар туралы конвенцияның III хаттамасымен тыйымдалмаған. Тыйым салынған нәрсе – азаматтық тұрғындар мен азаматтық мүлікке жақын нысаналарға қарсы тұтандырғыш қаруды қолдану. Хаттамада тұтандыру әсері екіншілік болатын қарулар, мысалы түтін және іздеу снарядтары ерекше аталады. АҚШ конвенцияға қатысушы мемлекеттердің бірі, бірақ 1980 жылғы III хаттамаға 2009 жылға дейін қол қоймады. 1990 жылдары АҚШ үкіметі Ирак президенті Саддам Хусейнді күрд көтерілісшілеріне және Эрбил мен Дохук тұрғындарына қарсы «ақ фосфорлық химиялық қаруды» қолданды деген айыппен айыптады. 2005 жылғы наурыз-сәуір айларында жарық көрген Field Artillery онлайн журналы WP (ақ фосфордың) «шашыратып пісіру» шабуылдарында қолданылғанын растады: «WP тиімді және әмбебап оқ-дәрі болып шықты. Біз оны екі жақтағы бақылау миссияларында қолдандық, кейіннен, егер [жоғары жарылғыш заттармен (HE)] тиімді әсер ете алмасақ, окоптардағы және жасырынған көтерілісшілерге қарсы күшті психологиялық қару ретінде пайдаландық. Біз «шашыратып пісіру» миссияларын жүргіздік, оларды WP арқылы шығарып, HE арқылы жоюға тырыстық». [P.26] Қалалық аймақтарға тікұшақтардан атылған WP қаруларының графикалық бейнелері көрсетіледі, сондай-ақ осы қарулардың салдарынан, оның ішінде балалар мен әйелдердің қаза болуының егжей-тегжейлі кадрлары ұсынылады. Фильм түсірушілер АҚШ-тың бұрынғы әскери қолдау қызметкері және соғысқа қарсы белсенді Джефф Энглехартпен сұхбаттасады. Ол АҚШ әскери қызметшілері «Уиски Пит» (НАТО-ның АҚШ фонетикалық алфавітіндегі «WP» – ақ фосфорға дейінгі атау) деп атаған ақ фосфорды құрылыс аймақтарында қолдануын талқылайды және Фаллужа шабуылын «арабтардың жаппай қырғыны» деп сипаттайды. Бұрынғы лейбористтік депутат Элис Махонның қысымынан кейін Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі АҚШ күштерінің Иракқа жасаған алғашқы шабуыл кезінде Mark 77 отты бомбаларын қолданғанын растады. The Independent басылымы Фаллужадағы азаматтардың күйік жарақаттары туралы тәуелсіз хабарлар бар екенін мәлімдеді. Бір тұрғын АҚШ күштері «қоңыр түтін шығаратын ерекше бомбаларды» қолданғанын айтты және ол «осы бомбалардың бөліктері жарылып, үлкен өртке айналды, тіпті адамдар күйікке су құйғаннан кейін де теріде жануын жалғастырды» деді. Фаллужадан қашқандардың куәліктерін жинаған журналист Дахр Джамайл «терісі еріген адамдарды емдеген» дәрігермен сұхбаттасты.

The film states that the use of napalm and similar agents was banned by the United Nations in 1980 for use against civilians and also for use against military targets in proximity to civilians. The use of white phosphorus, as a marker, smokescreen layer or as a weapon, is not banned by Protocol III of the 1980 Convention on Certain Conventional Weapons. What is prohibited is the use of incendiary weapons against targets in close proximity to civilians or civilian property. The protocol specifically excludes weapons whose incendiary effect is secondary, such as smoke and tracer rounds. The United States is among the nations that are parties to the convention but did not sign Protocol III until 2009. In the 1990s, the U. S. government condemned Iraqi President Saddam Hussein for allegedly using "white phosphorus chemical weapons" against Kurdish rebels and residents of Irbil and Dohuk. The March–April 2005 online Field Artillery magazine has confirmed the use of WP (white phosphorus) in so called "shake 'n bake" attacks: "WP proved to be an effective and versatile munition. We used it for screening missions at two breeches and, later in the fight, as a potent psychological weapon against the insurgents in trench lines and spider holes when we could not get effects on them with [high explosives (HE)]. We fired "shake and bake" missions at the insurgents, using WP to flush them out and HE to take them out." [P.26]

Graphic visual footage of the WP weapons being fired from helicopters into urban areas is displayed, as well as detailed footage of the remains of those killed by these weapons, including children and women. The filmmakers interview US ex military support Marine and antiwar activist Jeff Englehart of Colorado who discusses the American use of white phosphorus, nicknamed "Whiskey Pete" (pre NATO US phonetic alphabet for "WP" White Phosphorus) by U. S. servicemembers, in built up areas, and describes the Fallujah offensive as "just a massive killing of Arabs." Following pressure from former Labour MP Alice Mahon, the British Ministry of Defence confirmed the use of Mark 77 firebombs by US forces during the initial invasion of Iraq. The Independent said that there were independent reports of civilians from Fallujah suffering burn injuries. One resident said that US forces used "weird bombs that put up smoke like a mushroom cloud" and that he watched "pieces of these bombs explode into large fires that continued to burn on the skin even after people dumped water on the burns". Dahr Jamail, an unembedded reporter who collected the testimony of refugees from Fallujah, spoke to a doctor who had "treated people who had their skin melted".

Таңдаусыз зорлық-зомбылық

Фильмде әйелдер мен балаларды қоса алғанда, ирактық азаматтар Фаллужа шабуылы кезінде ақ фосфордан туындаған күйіктен қайтыс болды деп айтылады. Энглехард WP-ді үлкен аумақта "әрбір адам мен жануарды" ешқандай айырма жасамай "өлтіретін" бұлт түрінде таратылған деп сипаттады. АҚШ армиясының бұрынғы барлаушысы Гаррет Реппенхаген, сондай-ақ Колорадо штатынан, бейбіт тұрғындардың өлімі жиі кездесетінін мәлімдеді. Ол өзіне жақындап келе жатқан көлікпен қашып бара жатқан азаматтарды "пулеметтен атып" өлтіргенін айтты. АҚШ әскері шабуылдан бірнеше күн бұрын азаматтарды ескертіп, қаладан кетуге шақырғандарын мәлімдеді. Бұл ескертулер мегафондар арқылы және тікұшақтан тасталған жарнама парақтары арқылы таратылды. Дегенмен, "жауынгерлік жастағы" ерлерге қаладан кетуге тыйым салынды, көптеген әйелдер мен балалар да қалып қойды, ал Guardian газетінің тілшісі шабуыл кезінде қалада 30 000 мен 50 000 аралығында бейбіт тұрғын бар екенін бағалады. "Теңізшілер Фаллужаны тек жауынгерлер тұратын қала деп қарады. Олар мыңдаған ғимараттарды қиратты, Ирак Қызыл Жарты айына заңсыз түрде кіруге тыйым салды және БҰҰ-ның арнайы хабаршысының сөзіне сүйенсек, "азаматтық халыққа қарсы соғыс құралы ретінде аштық пен судың жетіспеуін пайдаланды". 2005 жылдың 16 қарашасында Пентагон өкілі подполковник Барри Вейнабл "АҚШ күштері осы қаруды бейбіт тұрғындарға қарсы қолданды деген ұсыныстар мүлдем жалған" деді, бірақ ол Financial Times газетіне "ақ фосфордан бейбіт тұрғындар да қаза болуы мүмкін" екенін мойындады.

Сын

Фильмді сынағандар ақ фосфордың Химиялық қару туралы конвенция бойынша «химиялық қару» емес, жалындау қаруы саналатынын айтады. Ол, егер де тышқан уы ретінде қолданылса, негізінен нысанын өртеді. Америка Ғалымдарының Федерациясы (FAS) ақ фосфордың әлемдегі әскери державалар тарапынан әлі де қолданылып жатқанын мәлімдейді, тіпті ол былай десе де: text=Тікелей жанасу термиялық және химиялық күйіктерге алып келуі мүмкін. WP бөлшектері оттегімен әрекеттесіп, 2- және 3-дәрежелі жылу күйігін тудыруы мүмкін. Бөлшектер күйік немесе басқа жаралар арқылы денеге еніп, тіндерді зақымдауын жалғастырады. Химиялық күйіктер WP реакцияларынан пайда болатын бірнеше қосылыстардың нәтижесінде пайда болады. Олардың ішінде терідегі сумен әрекеттесіп, коррозиялық фосфор қышқылын түзетін фосфор пентоксиді бар. [АҚШ-тың] ақ фосфорды жалындау үшін қолданғаны туралы мәлімдемесі химиялық немесе басқа да заңсыз қару қолданылғанын мойындау емес. Фаллужада бейбіт тұрғындардың қаза тауып қалғанына дәлел әлі де жеткіліксіз. Сондықтан Фаллужадағы жаңа мәліметтерге көшпес бұрын, бұрынғы мәліметтерді түсіндіруге тырысамын. Азаматтарға қарсы ақ фосфор қолданылғаны туралы нақты дәлел жоқ. Бұл туралы итальяндық RAI телеарнасының «Фаллужа: жасырын қырғын» атты деректі фильмінде айтылды. Фильмде көрсетілген мәйіттерде «ерекше жарақаттар бар, кейбіреулері сүйекке дейін күйген, ал кейбіреулерінде терісі денесінен ажыратылған. Беттері тіпті еріп кеткен, дененің басқа бөліктері сияқты. Киімдері таңғаларлықтай икемді». Бұл тұжырымды «биология ғылымының» дәрежесі бар адам құқығын қорғаушы да қолдады. Мен де биология ғылымын оқыдым және біреудің өлім себебін анықтауға, сондай-ақ жүрек ашып ота жасауға одан да лайықтымын. Сондықтан Шеффилд университетінің сот-медициналық патологиясының профессоры Крис Милройдан фильмді көруін сұрадым. Ол «денелер өртелінгенін көрсететін ешқандай белгі жоқ» деді. Олар «жегілген» терісінен түсіп, қара түске айналған. Біз бұл адамдардың қалай өлгенін әлі білмейміз. Бірақ ақ фосфордың Фаллужадағы жауынгерлерге қарсы қару ретінде қолданылғанына нақты дәлелдер бар. Осы баған өткен сейсенбіде жарияланғандай, АҚШ жаяу әскер офицерлері оны көтерілісшілерді шығарып алу үшін қолданғанын мойындады. Бірақ осы сөздердің арасында маңызды ақпарат жатыр. Теңіз жауынгерлері қолданған шабуыл қаруында «шамамен 35% термобарлық жаңа жарылғыш (NE) және 65% стандартты жоғары жарылғыш» бар болаттар болған. Олар оны «үйдің төбесін құлатып, ішкі бөлмелерде бекініп алған көтерілісшілерді талқандау үшін» қолданды. Ол бірнеше рет қолданылды: «Үйлерді тазалау үшін қолданылған жарылғыш заттардың мөлшері өте көп болды». Теңіз жауынгерлері бұл қарудың не істейтінін білмейді деп айта алмайды. 2000 жылы газетте жарияланған мақалада олардың Грозныйдағы ресейліктер тарапынан қолданылуының салдары егжей-тегжейлі сипатталған. Термобарлық немесе «жағармай-ауа» қарулары ұшпа газдар мен ұсақ ұнтақталған жарылғыш заттардың бұлтын құрайды. «Содан кейін бұл бұлт тұтанады және одан кейінгі от шары осы аймақтағы оттегіні тұтынып, қоршаған аумақты өртеп жібереді. Оттегінің жетіспеуі өте жоғары қысымға әкеледі. Бұлттың астында қалған адамдар сөзбе-сөз жансызданып қалады. Бұлттан тыс жердегі жарылыс толқыны секундына 3000 метр жылдамдықпен жүреді. Нәтижесінде, жағармай-ауа жарылғыштары радиация қалдырмай, тактикалық ядролық қарудың әсерін тигізеді. Шабуылдың шетінде тұрғандар үшін жарақаттар ауыр болуы мүмкін. Күйік, сүйек сыну, ұшып келген сынықтардан көкшіл іздер және соқыр болу салдарынан жарақаттануы мүмкін. Сонымен қатар, жоғары қысымнан туындаған жарақаттар қан тамырларында ауа эмболиясын, мидың дірілдеуін, бауыр мен көкбауырдағы көптеген ішкі қан кетулерді, өкпенің құлауын, құлақ барабанының жарылуын және көздің ойықтан шығуына себеп болуы мүмкін». Фаллужада осы қаруды бейбіт тұрғындарды өлтірместен қолдану қиын. «Бұл маған Фаллужаға келтірілген залалдың сенімді түсіндірмесі сияқты көрінеді, бұл қалада 30 000-нан 50 000-ға дейін бейбіт тұрғындар паналаған болуы мүмкін. Бұл фильмде көрсетілген бейбіт тұрғындардың қаза болуын да түсіндіруге болады. Енді сұрақ кеңейді: Иракта коалиция күштері жасаған қылмыс жоқ па?» Джордж Монбиот, The Guardian, 2005 жылғы 22 қараша. Фалужа ауруханасының өкілі Надим аль-Хадид: «2004 жылы американдықтар бізді әр түрлі химиялық заттар мен жарылғыш құрылғылармен сынақтан өткізді: термобарлық қарулар, ақ фосфор, обедненген уран. Біздің бәріміз олар үшін тәжірибелік тышқанбыз».

Critics of the film point out that white phosphorus is not considered a "chemical weapon" under the Chemical Weapons Convention but an incendiary weapon. Even though it has been used as rat poison, it primarily burns its subject. The Federation of American Scientists (FAS) states that white phosphorus is still used by military powers around the world, even though it states:
text=Direct skin contact can lead to thermal burns and chemical burns. WP particles react with oxygen and can cause 2nd and 3rd degree thermal burns. The particles can also enter the body through the burns or other wounds and continue to damage tissues. Chemical burns result from several different compounds produced through WP reactions. These include phosphorus pentoxide which can react with the water in skin and produce corrosive phosphoric acids. Crucially, [the US] statement that white phosphorus had been used as an incendiary was not an admission that a chemical or otherwise illegal weapon had been deployed. Still less was it evidence that a massacre of civilians had taken place in Falluja.| Paul Wood (The BBC's defence correspondent) 17 November 2005

blockquote|The media couldn't have made a bigger pig's ear of the white phosphorus story. So, before moving on to the new revelations from Falluja, I would like to try to clear up the old ones. There is no hard evidence that white phosphorus was used against civilians. The claim was made in a documentary broadcast on the Italian network RAI, called Falluja: the Hidden Massacre. It claimed that the corpses in the pictures it ran "showed strange injuries, some burnt to the bone, others with skin hanging from their flesh The faces have literally melted away, just like other parts of the body. The clothes are strangely intact." These assertions were supported by a human rights advocate who, it said, possessed "a biology degree". I, too, possess a biology degree, and I am as well qualified to determine someone's cause of death as I am to perform open heart surgery. So I asked Chris Milroy, professor of forensic pathology at the University of Sheffield, to watch the film. He reported that "nothing indicates to me that the bodies have been burnt". They had turned black and lost their skin "through decomposition". We don't yet know how these people died. But there is hard evidence that white phosphorus was deployed as a weapon against combatants in Falluja. As this column revealed last Tuesday, US infantry officers confessed that they had used it to flush out insurgents. But buried in this hogwash is a grave revelation. An assault weapon the marines were using had been armed with warheads containing "about 35% thermobaric novel explosive (NE) and 65% standard high explosive". They deployed it "to cause the roof to collapse and crush the insurgents fortified inside interior rooms". It was used repeatedly: "The expenditure of explosives clearing houses was enormous." The marines can scarcely deny that they know what these weapons do. An article published in the Gazette in 2000 details the effects of their use by the Russians in Grozny. Thermobaric, or "fuel air" weapons, it says, form a cloud of volatile gases or finely powdered explosives. "This cloud is then ignited and the subsequent fireball sears the surrounding area while consuming the oxygen in this area. The lack of oxygen creates an enormous overpressure Personnel under the cloud are literally crushed to death. Outside the cloud area, the blast wave travels at some 3,000 metres per second As a result, a fuel air explosive can have the effect of a tactical nuclear weapon without residual radiation Those personnel caught directly under the aerosol cloud will die from the flame or overpressure. For those on the periphery of the strike, the injuries can be severe. Burns, broken bones, contusions from flying debris and blindness may result. Further, the crushing injuries from the overpressure can create air embolism within blood vessels, concussions, multiple internal haemorrhages in the liver and spleen, collapsed lungs, rupture of the eardrums and displacement of the eyes from their sockets." It is hard to see how you could use these weapons in Falluja without killing civilians. "This looks to me like a convincing explanation of the damage done to Falluja, a city in which between 30,000 and 50,000 civilians might have been taking refuge. It could also explain the civilian casualties shown in the film. So the question has now widened: is there any crime the coalition forces have not committed in Iraq? "|George Monbiot in The Guardian November 22, 2005 Nadim al Hadid, spokesperson of Falluja Hospital declared: "In 2004 the Americans tested all kinds of chemicals and explosive devices on us: thermobaric weapons, white phosphorus, depleted uranium we have all been laboratory mice for them".