Канада сәулеті: тарих және мәдениеттердің үйлесімі

Кіріспе

Канададағы сәулет өнерінің шолуы

Канаданың сәулет өнері, Канаданың алғашқы ұлттарының сәулет өнерінен басқа, Канада, Еуропа және АҚШ-та дамыған техникалар мен стильдермен тығыз байланысты. Дегенмен, дизайн Канаданың климаты мен географиясына ұзақ уақыттан бері бейімделіп келеді, сонымен қатар кейде канадалық мәдениеттің ерекшелігін де көрсетеді.

Алғашқы халықтар

Еуропалықтар келгенге дейін алғашқы халықтар әртүрлі құрылымдарда өмір сүрді. Маритим, Квебек және Солтүстік Онтарионың жартылай көшпелі халықтары, мысалы микмак, кри және алгонкиндер көбінесе вигвамдарда тұрды. Бұл ағаш қаңқасынан жасалған, сырты қабық, қамыс немесе тоқыма кілемдермен жабылған құрылымдар болатын; көбінесе конус пішіндес, кейде күмбезді. Бұл топтар бірнеше апта немесе ай сайын қоныс ауыстырып отыратын. Олар вигвамның сыртқы қабатын алып кететін, ал ауыр ағаш қаңқасын сол жерде қалдыратын. Егер тайпа кейін осы жерге қайта оралса, қаңқаны қайта пайдалануға болатын. Оңтүстікке қарай, қазіргі Оңтүстік Онтарио мен Квебек аймақтарында ирокездер тұрақты және жартылай тұрақты ауылшаруашылық қоныстарында өмір сүрді, онда бірнеше жүзден бірнеше мыңға дейін адам тұратын. Тұрғын үйдің стандартты түрі – ұзын үй. Бұл ғимараттар кеңінен бірнеше есе ұзын болатын, көптеген адамдарға арналған ірі құрылымдар еді. Олар бұтақтар немесе ағаштардан жасалған қаңқаға қабық немесе тоқыма кілемдермен қапталған. Ұзын үйлердің қонысының мысалы Кроуфорд көлінің табиғат қорғау аймағында орналасқан. Далаларда өмірдің стандартты түрі көшпелілік болатын, адамдар көбінесе бизон отарын қуа жүріп күн сайын жаңа жерге көшіп отыратын. Сондықтан тұрғын үйді тасымалдау оңай болу керек еді, сол себепті типи пайда болды. Типидің қаңқасы жұқа ағаштан жасалған, сырты жануар терісімен қапталған. Бұл құрылымдарды тез орнатуға болады және оларды ұзақ қашықтыққа тасымалдауға жеңіл еді. Британ Колумбиясының ішкі аймағында стандартты үй – жартылай тұрақты шұңқыр үйі болатын, оның мыңдаған қалдықтары, «қырқылдап тұрған тесіктер» деп аталатын, ішкі ландшафт бойынша шашырап жатыр. Бұл жерге орнатылған, төңкерілген тостаған тәрізді құрылымдар еді. Ағаштан жасалған тостаған топырақпен жабылып, жылуды сақтайтын қабат құрады. Үйге кіру үшін шатырдың ортасындағы баспалдақпен төмен түсу қажет еді. Батыс жағалаудағы хайда сияқты қоныстанған халықтардың ең әсерлі сәулет өнері болды. Бұл халықтар жетілген ағаш өңдеу және құрастыру дағдыларын пайдаланып, қызыл кедр ағашынан жасалған үлкен үйлер салды. Бұл үйлер үлкен, төртбұрышты және берік болатын. Ең жетілген дизайны – алты бағаналы үй, ол шатырды тіреген бағаналардың санына байланысты аталған. Әр үйдің алды геральдикалық бағанамен безендірілген, ал бағана және кейде үйдің өзі көркем суреттермен жарқын түстерге боялған. Алыс солтүстікте, ағаш тапшы болған және тіршілік үшін қатаң баспана қажет болған жерде, бірнеше жаңа сәулет стилі пайда болды. Олардың ең танымалдарының бірі – мұздан жасалған иглу, ол өте жақсы жылуды сақтайтын қасиетке ие. Жаз айларында иглулар еріген кезде, тюлень терісінен немесе басқа терілерден жасалған шатырлар қолданылды. Туле BC ішкі айманының шұңқырлы үйлеріне ұқсас дизайнды қабылдады, бірақ ағаш жетіспегендіктен, олар оның орнына қаңқа үшін кит сүйектерін пайдаланды.

Prior to the arrival of Europeans the First Nations lived in a wide array of structures. The semi nomadic peoples of the Maritimes, Quebec, and Northern Ontario, such as the Mi'kmaq, Cree, and Algonquin generally lived in wigwams. These were wood framed structures, covered with an outer layer of bark, reeds, or woven mats; usually in a cone shape although sometimes a dome. These groups changed locations every few weeks or months. They would take the outer layer of the wigwam with them, and leave the heavy wood frame in place. The frame could be reused if the tribe returned to the location at a later date. Further south, in what is today Southern Ontario and Quebec, Iroquoian society lived in permanent and semi permanent agricultural settlements holding several hundred to several thousand people. The standard form of housing was the long house. These were large structures, several times longer than they were wide holding a large number of people. They were built with a frame of saplings or branches, covered with a layer of bark or woven mats. An example of a long house settlement is within Crawford Lake Conservation Area

On the Prairies the standard form of life was a nomadic one, with the people often moving to a new location each day to follow the bison herds. Housing thus had to be portable, and the tipi was developed. The tipi consisted of a thin wooden frame and an outer covering of animal hides. The structures could be quickly erected, and were light enough to transport long distances. In the Interior of British Columbia the standard for of home was the semi permanent pit house, thousands of relics of which, known as quiggly holes are scattered across the Interior landscape. These were structures shaped like an upturned bowl, placed on top of a pit. The bowl, made of wood, would be covered with an insulating layer of earth. The house would be entered by climbing down a ladder at the centre of the roof. Some of the most impressive First Nations architecture was that of the settled people of the west coast such as the Haida. These people used advanced carpentry and joinery skills to construct large houses of redcedar planks. These were large square, solidly built houses. The most advanced design was the six beam house, named for the number of beams that supported the roof. The front of each house would be decorated with a heraldric pole, the pole and sometimes the house would be brightly painted with artistic designs. In the far north, where wood was scarce and solid shelter essential for survival, several innovative architectural styles were developed. One of the most famous is the igloo, a domed structure made of snow, which has highly insulative properties. In the summer months, when the igloos melted, tents made of seal skin, or other hides, were used. The Thule adopted a design similar to the pit houses of the BC interior, but because of the lack of wood they instead used whale bones for the frame.

Еуропалықтардың келуі

Канадаға қоныс аударған алғашқы еуропалықтар – Акадия мен Канаданың Жаңа Франция елді мекендерінің француз қоныс аударушылары болды. Порт-Рояль мен Квебек қаласындағы алғашқы елді мекендердің басты назарында қорғаныс мәселелері тұрды. Квебек қаласы Жоғарғы қалаға бөлінді, онда қамал, интенданттың үйі және барокко архитектурасының үлгісімен салынған тастан жасалған шіркеулер орналасқан, ал Төменгі қала тар көшелерде тығыз орналасқан құрылыстардан тұрды. Акадиядағы ғимараттар көбінесе функционалдырақ болды, ағаш қаңқалы қабырғалары саз балшықпен толтырылды. Мұндай құрылыс 17 ғасырда Акадия мен Жаңа Англияда кең таралған. Сент-Лоуренс өзені бойындағы ауылдық аймақтарға көбінесе Нормандиядан қоныс аударушылар келді, ал олар салған үйлер олардың түп-тамырларын көрсетті. Айналасы оларға ерекше стильде салуға мүмкіндік берді, ал Жаңа Франция шаруасының үйі француз канадалық ұлтшылдығының символы болып қала береді. Бұл бір қабатты, тіктөртбұрышты құрылыстар еді, бірақ өте биік және тік шатыры бар, кейде төмендегі үйден екі есе биік болатын. Мүмкін, бұл шатырдың дизайны қардың жиналуын болдырмау үшін жасалған. Үйлер көбінесе ағаштан салынған, бірақ бүгінге дейін жеткендерінің көпшілігі тастан жасалған. Ауылдық жерлердегі маңызды нысандар – шіркеулер мен сеньорлардың үйлері еді. Сеньорлар өздері үшін әлдеқайда үлкен үйлер салды, бірақ олар көбінесе әшекейленбеген. Әрбір приходта өз шіркеуі болды, көбінесе Квебек немесе Монреаль қалаларындағы ірі шіркеулердің кіші көшірмелері. Осылайша, француз канадалық шіркеуінің ерекше стилі қалыптасты. Канадаға айналатын алғашқы ағылшын елді мекендері Ньюфаундлендте пайда болды, олар 16 ғасырда құрылған уақытша балық аулау елді мекендерінен өсті. Маритимдегі алғашқы ағылшын елді мекені Галифакста, содан кейін Оңтүстік жағалауда салынды. Маритимде қалыптасқан стиль Жаңа Англия архитектурасына өте жақын болды. Екі аймақ арасындағы сауда байланыстары тығыз болды, ал Маритимге қоныс аударғандардың көпшілігі сондағы адамдар еді. Галифакста салынған алғашқы үйлердің кейбіреулері Бостон немесе Нью-Йоркте құрастырылып, жаңа елді мекенге жеткізілген жиналмалы құрылыстар болды. Кейп-Код стиліндегі коттедждер бүкіл аймақта салынды. Алайда, шетелдік протестанттардың да ықпалы сезілді, өйткені аймақтың архитектурасы Германия мен Швейцариядан, әсіресе Люненбургтен кейбір техникалар мен стильдерді қабылдады. Күні бүгін де бұл ықпалды Шобуак кампусының (Жаңа Шотландия) Кингсбургтегі қазіргі архитектурасында көруге болады.

The first Europeans to inhabit what would become Canada were the French settlers of the New France settlements of Acadia and Canada. The initial settlements at Port Royal and Quebec City were mostly concerned with defence. Quebec City was divided into the Upper Town, which housed the fortress, Intendant's house, and churches made of stone in imitation of Baroque architecture, while the Lower Town consisted of densely packed structures on narrow streets. In Acadia, buildings were generally more functional, with wood framed walls filled with wattle and daub. This type of construction was common throughout both Acadia and New England in the 17th century. The settlers of the rural areas along the St. Lawrence largely came from Normandy, and the houses they built echoed their roots. The surroundings forced enough differences that a unique style developed, and the house of the New France farmer remains a symbol of French Canadian nationalism. These were rectangular structures of one storey, but with an extremely tall and steep roof, sometimes almost twice as tall as the house below. This roof design perhaps developed to prevent the accumulation of snow. The houses were usually built of wood, though the surviving ones are almost all built of stone. Landmarks in the rural areas were the churches and the mansion of the seigneurs. The seigneurs built much larger homes for themselves, but rarely were the manors ornate. Each parish had its church, often smaller copies of major churches in Quebec City or Montreal. A unique style of French Canadian church thus developed. The first English settlements in what would become Canada were in Newfoundland, growing out of the temporary fishing settlements that had been established in the sixteenth century. The first English settlement in the Maritimes was in Halifax, and then along the South Shore. The style that developed in the Maritimes was very close to the architecture of New England. Trade links between the two areas were close, and many of the settlers in the Maritimes were from there. Some of the first houses erected in Halifax were actually prefabricated structures assembled in Boston or New York and shipped to the new settlement. Cape Cod style cottages were built throughout the region. However, the influence of the Foreign Protestants was also felt as the architecture of the region also borrowed some techniques and styles from Germany and Switzerland, notably at Lunenburg. Even today, these influences can be seen in modern architecture on the Shobac Campus in Kingsburg, Nova Scotia.

Өсу және кеңейту

Канаданың ағылшын тілді халқы Америка революциясынан кейін Біріккен империяның лоялистерінің келуімен күрт өсті. Бұл Маритим провинцияларының халқын екі есеге арттырып, жақын арада Жоғарғы Канадаға алғашқы еуропалықтарды әкелді. Революцияға дейінгі АҚШ-та кең таралған стильдердің бірі – грузин стилі болды. Алайда, революциядан кейін бұл стиль отаршылдықпен байланысы болғандықтан сәннен шықты, бірақ лоялистер оны өздерінің адалдығының айқын символы ретінде қабылдады. Дегенмен, бұл стиль Ұлыбританияда да сәннен шығып, Канада XIX ғасырдың басында грузин архитектурасымен ерекшеленді. Төменгі Канадада грузин стилін ағылшын азшылығы қолданды, бірақ олар коммерциялық және саяси элита құрады. Француз-канадтық архитектура дәстүрлі формаларын сақтап, бірқатар ағылшын элементтерін қабылдады. Британдық Солтүстік Американың барлық аймақтарында грузин стилі көбінесе орта және жоғарғы таптармен, сондай-ақ шіркеулер мен үкіметтік ғимараттар сияқты институционалдық құрылыстарда қолданылды. Ауылдық жерлерде және қаланың кедей топтарында қарапайым стильдер басым болды. Маритим провинцияларында Жаңа Англия стиліндегі коттедждер танымал болды. Онтариоға алғаш көшіп келгендер үшін бұркеме үй стандартты тұрақ болды. Бұркеме үйлерді салу арзан әрі оңай болды, себебі олар жерді тазалаудың қосалқы өнімінен жасалған. Бірнеше жылдан кейін шаруашылықпен айналысқаннан соң, әдетте сәнді ферма үйі салынды. Ең көп таралған дизайны – Онтарио стиліндегі үй, ол тікбұрышты ағаштан салынған, қысқа қабырғаларында үшбұрышты шатыры және кіреберісінде кішкентай шатыры бар. Батыстағы құрылыс үлгісі мүлдем өзгеше болды. Батыстағы алғашқы бекіністер Гудзон шығанағы және Солтүстік-Батыс компанияларының форттары мен метистердің үйлері болды. Келесі маңызды құрылым – Канадалық Тынық мұхиты темір жолы болды. Темір жол 4200 шақырымдық жолының әр 13 шақырымында станциялар салып, бу машиналарына су беруге тиіс болды. Көптеген станциялар қалалардың ядросына айналды. Станциялар стандартты жобалар бойынша салынды, олардың маңыздылығына қарай әртүрлі өлшемдерде болды. Даланың барлық аймақтарындағы маңызды ескерткіштер – астық элеваторлары және бір-бірімен бәсекелесетін банктер, олар әрқашан сәнді ғимараттар салды. Темір жол арқылы ағаш салынуы мүмкін болды, себебі оның бағасы төмен болды. Бірақ алғашқы уақытша үйді топырақтан салу да кең таралған. Үй салуды білмейтіндерге арналған, каталог бойынша сатылатын алдын ала жобаланған және жиналмалы үйлер өндірілді. Көшпенділер бірнеше долларға жоспарға тапсырыс бере алатын, сондай-ақ алдын ала кесілген ағаш, есіктер мен терезелерді сатып ала алатын. 1910 жылғы "Итон" каталогында 165 долларлық шатырдан бастап, тоғыз бөлмелі үйді 1025 долларға сатып алуға болатын. Мұндай құрылыстар даланың барлық аймақтарында бой көтерді. Кейбір иммигранттар, әсіресе украиндықтар, алдын ала жобаланған үй сатып алуға жеткілікті қаржыға ие болмады. Бірақ украиндық даласындағы егін шаруашылығымен бай тәжірибесі болғандықтан, олар Шығыс Еуропаның шаруа үйлеріне ұқсас үйлер салды. Бұл үйлердің ең басты ерекшелігі – сабанмен жабылған шатыры мен ақ гипстен қаланған қабырғалары болды. Сонымен қатар, даланың барлық аймақтарында сабиз тәрізді күмбезді украин шіркеулері де салынды. Гуттерлер мен Духоборлар сияқты басқа да этникалық топтар ерекше құрылыстар салды. Бірақ уақыт өте келе, иммигранттардың екінші және үшінші буыны британдық стильдерді қабылдауға бейімделді: шіркеулер шығыс стилінде салынды, ал үйлер көбінесе басқа үйлерге ұқсас болды.

The English speaking population of Canada grew dramatically with the influx of United Empire Loyalists after the American Revolution. This doubled the population of the Maritimes and brought the first significant European population to what was soon Upper Canada. One of the most popular styles in the pre revolutionary United States was Georgian, after the revolution this style fell out of favour due to its association with the colonial regime, but the Loyalists embraced the style as an overt symbol of their loyalty. The style had also, however, fallen out of style in Britain, and Canada was alone in embracing Georgian architecture for much of the early nineteenth century. In Lower Canada the Georgian style was employed by the English minority, but this minority dominated the commercial and political class. French Canadian architecture kept many of its traditional forms, but also adopted some English styles. Throughout British North America the Georgian style was mostly used by the middle and upper classes, and also for institutional buildings such as churches and government structures. In rural areas, and among the urban poor, simpler styles dominated. In the Maritimes the New England style cottages continued to be popular. For the first settlers in Ontario the log cabin was the standard first house. Logs were a byproduct of the need the clear the land, and log cabins were cheap and easy to build. After a few years of farming it was typical to build a more elegant farmhouse. The most common design was the Ontario Style House, which consisted of a rectangular wood building with the main gable over the short sides, and a smaller gable over the main entrance. The pattern of building in the west was very different. The first settlements in much of the West were the forts of the Hudson's Bay Company and North West Company and the cabins of the Metis. The next important presence was that of the Canadian Pacific Railway. The railway needed to build stations every 13 km of its 4200 km route in order to rewater the steam engines. Many of these stations became a nucleus of towns. These stations were built to standardized designs, with a number of different sizes for stations of differing importance. Other important monuments throughout the prairies were the grain elevators, and the banks which competed with each other by building ever more ornate structures. While there is little wood native to the prairies, the railway enabled it to be imported at relatively low cost. It was still common to build a first temporary home out of sod. For those who were unsure of how to build a home, an industry of predesigned and prefabricated homes sold by catalogue developed. A settler could simply order plans for a few dollars, or also order the precut lumber, and premade doors and windows. The Eaton's catalogue of 1910 offered homes from a shack for $165 to a nine room house for $1,025. These structures were erected across the prairies. For some immigrants to the prairies, most notably the Ukrainians, there was not enough capital to buy a predesigned home, but since the immigrants were highly experienced with farming on the very similar Ukrainian steppe, houses identical to the peasant cottages of Eastern Europe were built across the prairies. These cottages had characteristic flared thatched roofs and white plaster walls. Even more notable were the onion domed Ukrainian churches built across the prairies. Other groups such as the Hutterites and Doukhobors also built unique structures. In the long run, however, the second and third generation immigrants tended to embrace the more British styles: the churches remained distinctly Eastern, but the houses largely conformed to the rest.

Виктория дәуірінің сәулет өнері

Канадада XIX ғасырдың ортасынан бастап Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін викториандық сәулет стилі басым болды. Бұрынғы ғасырлардан айырмашылығы, Канада мен АҚШ және Ұлыбританияның сәулет орталықтары арасында байланыс оңай болды. Канадалық сәулетшілердің осы аймақтарда саяхаттап, оқып, жұмыс істеуі, сондай-ақ шетелдік сәулетшілерді жалдауы жиі кездесетін жағдай болды. Бұл басқа жерлерде қалыптасқан идеялар мен стильдердің Канадада жылдам қабылдануын қамтамасыз етті. Бұл стильдер әртүрлі болғанмен, олардың ортақ белгісі – өткеннің идеяларын қайта жаңғыртуға жасалған әрекеттер. Осы стильдердің алғашқысы 1830 жылдары Канадаға келген Готикалық жаңғыру стилі болды. Бұл стиль шіркеулер үшін, әсіресе англикандық және рим-католик шіркеулері үшін басым сәулеттік стильге айналды, олар екеуі де оның консервативтілігінің куәсі ретінде Готикалық жаңғыруды қабылдады. Ол университеттер және кейбір үйлер сияқты білім беру мекемелері үшін де қолданылды. 19 ғасырдағы Торонтода пайда болған «бэй және гибл» тұрғын үй форматы, алдыңғы қасбетінде Готикалық жаңғыру элементтерін біріктірді. Готикалық жаңғырудың ең көрнекті құрылыстарының бірі – Оттавадағы алғашқы Парламент ғимараты, оны 1881 жылы Доминионның бас архитекторы болып тағайындалған белгілі сәулетші Томас Фуллер жобалаған. Доминионның бас архитекторлары Канададағы бірқатар маңызды қоғамдық ғимараттарды жобалады, оның ішінде пошта кеңселерi, қару-жарақ қоймалары және жаттығу залдары: Томас Ситон Скотт (1871–1881); Томас Фуллер (1880–1897); Дэвид Эварт (1897–1914); Эдгар Л. Ворвуд (1914–1918); Ричард Котсман Райт (1918–1927); Томас В. Фуллер (1927–1936), Чарльз Д. Сазерленд (1936–1947); және Джозеф Чарльз Густав Браульт (1947–1952).

Басқа жаңғыртылған стильдер де кең таралды. Романдық жаңғыру стилінде салынған Британдық Колумбияның заң шығарушы органы, ескі Торонто қалалық әкімшілігі және Лангевин блогы осы кезеңде салынды. Екінші Империя стиліндегі маңызды құрылыстарға Квебектің Ұлттық Ассамблеясы, Монреаль қалалық әкімшілігі және Нью-Брансуиктің Заңнамалық Ассамблеясы кіреді. 1890 жылдары Королева Анна стилі Канаданың жоғарғы және орта тапқа жататын үйлері үшін басым стильге айналды. ХХ ғасырдың басында Тюдор стилі, әсіресе Батыс жағалауда, өте танымал болды. Неоклассицизм және сәндік сәулет банктер мен мемлекеттік ғимараттар үшін басым стиль болды, соңғы стиль ХХ ғасырдың басынан 1930 жылдарға дейін монументальді қоғамдық ғимараттар үшін, мысалы, Джон М. Лайлдың Торонтодағы Юнион станциясы және Торонтодағы Экспозиция орнындағы алып Принцтер қақпалары сияқты құрылыстар үшін жиі қолданылды.

Канадалық стильдер

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде Канаданың ұлттық сезімі Ұлыбритания мен АҚШ-тан ерекшеленетін, ерекше канадтық сәулетті жариялауға ұмтылыс жасады. Канадалық стиль ретінде танылған стиль – «Château Style», сондай-ақ «Railway Gothic» деп аталды. Бұл стиль алғаш рет 19 ғасырдың соңында Château Frontenac және Banff Springs Hotel сияқты әсем теміржол қонақ үйлерінде пайда болды. Ол викториандық готикалық жаңғыру мен Франциядағы Луара аңғарындағы қамалдардың қосындысынан тұрды. Теміржолдар Канаданың символы ретінде қарастырылды, ал француз және ағылшын идеяларының үйлесімі де ерекше канадтық деп есептелді. Соғыс аралық жылдары Château стилі бірнеше маңызды мемлекеттік құрылыстарда, мысалы, Жоғарғы Сот ғимаратында қолданылды. Премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кинг осы стильдің белгілі қолдаушысы болды. Үшінші және қазіргі Ванкувер қонақ үйі, ұлы готикалық теміржол қонақ үйлерінің соңғысы, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін аяқталды, бірақ ол 1929 жылға дейін салынып келді (оның бұрынғысы итальяндық Ренессанс стилінде болған, ол Виктория және Эдвард дәуіріндегі Британдық Колумбияда кең таралған стиль). Ерекше канадтық стильге деген құштарлық соғыс аралық кезеңде нео-готика стилінің қайта жаңғыруына әкелді. Бір жағынан, Оттавадағы Парламент ғимараттарының және КХР-дың «теміржол готикасының» маңыздылығы готикалық сәулетті Канадамен тығыз байланысты етті. АҚШ Art Deco стилін қабылдағанда, канадтық сәулетшілер Джон Раскиннің нео-готика туралы жазбалары арқылы, барлық стильдердің ең викториандық стилі арқылы, орта ғасырларға шабыт алу үшін қайта оралды. 1916 жылы Парламент ғимаратының орталық бөлігі өртенгенде, ол елу жыл бұрын қолданылған готикалық стильге ұқсас қайта салынды. Сонымен қатар, модернизм готикалық стильге әсер етті, ал нео-готикалық ғимараттар көбінесе аз әшекейленген және құрылысында болаттан жасалған қаңқалар қолданылды.

Модернистік кезең

Сонымен қатар, АҚШ-тағы жағдайлар да назардан тыс қалмады. Торонто, жаңа болаттан жасалған конструкциялар мен лифттерді пайдаланатын көкжайлардың отаны ретінде, Чикаго мен Нью-Йоркке жақын болды. ХХ ғасырдың екінші жартысында Торонтоның капиталды (әсіресе банктерді) бақылауы арқасында басқа канадалық қалаларға, әсіресе Батыс Канада қалаларына, Ванкуверге, Торонтодағы ұқсас нысандардың (мысалы, TD Tower (Ванкувер), Bentall Centre (Ванкувер)) көшірмелері енді. Бұл Ванкувердің бұрынғы, ерекше Эдвард стиліне ықпал етті. Модернизм түрлі бейнелерде көрінді. 1920-1930 жылдары банктер мен сақтандыру компаниялары заманауи классицизмді қабылдады. Канаданың ландшафтына сай келетін Прерия стилі үйлер мен басқа да құрылыстар үшін танымал болды, әсіресе Фрэнсис Салливанның жобаларында. Британдық Колумбияда Британдық Үндістанда танымал болған бунгало стилі жергілікті үйлердің дизайнында кеңінен қолданылды, сондай-ақ Өнер және қолөнер, Королева Анна стильдері, калифорниялық испан және басқа да Батыс Солтүстік Америка стильдері жиі кездесті. Ванкуверде 1950-1960 жылдары Франк Ллойд Райттан шабыттанған және бірегей құрылыс материалдары мен ортаның ықпалымен дамыған модернистік архитектура, әсіресе Ванкувердің сәнді Солтүстік жағалауында, ашық қабырғалар, шыны қабырғалар және инновациялық жоспарлармен ерекше жаңа тұрғын үй стильдерін тудырды. Ванкуверлік сәулетші Артур Эриксон, Робсон сквері және Саймон Фрейзер университеті сияқты монументалды бетонды құрылыстармен танымал болды, Британдық Колумбиядағы «Батыс жағалау стилінің» негізін қалады, оның нұсқалары Вашингтон, Орегон және Калифорнияда да кең таралған. Эриксонның үйлері олардың жарасымдылығы мен талғампаздығы, сондай-ақ табиғи ортаны тиімді пайдалануы үшін бағаланады. 1960 жылдары кең таралған модернистік архитектураның бір түрі – «Ванкуверлік ерекше» үйлер, қаланың көп бөлігін алып жатқан екі қабатты, сылақтан жасалған үйлер, әдетте бір жоғары және бір төменгі қабатта екі пәтерден тұратын. АҚШ пен Ұлыбританияда танымал болған қозғалыстар мен стильдер Канадада толығымен назарсыз қалмады. Бірнеше маңызды арт-деко нысандары салынды, мысалы Ванкувер қалалық әкімшілігі, теңіз ғимараты және Торонтодағы Коммерциялық соттың солтүстік жағы. АҚШ-та жүргізіліп жатқан георгиандық қайта жаңғыру Канадаға да енді, сондай-ақ египеттік және испандық колониялық стильдер сияқты әртүрлі стильдер де пайда болды.

At the same time developments, especially those in United States, were not ignored. Toronto closely followed Chicago and New York as the home of skyscrapers employing new steel framed construction and elevators. In the latter half of the twentieth century, Toronto's influence on other Canadian cities, largely because of the control of capital (especially banks) meant that Western Canadian cities, particularly Vancouver, became filled with lesser versions of their counterparts in Toronto (e. g. TD Tower (Vancouver), Bentall Centre (Vancouver)) which displaced the city's older and distinctly Edwardian flavor. Modernism appeared in a number of guises. In the 1920s and 1930s the banks and insurance companies embraced Modern Classicism. The Prairie Style, well suited to the Canadian terrain, became a popular one for homes and other structures, especially the designs of Francis Sullivan. In British Columbia, the bungalow style popular in British India became a fixture in local house design, and styles such as Arts and Crafts, Queen Anne and emulations of Californian Spanish and other distinctly western North America styles were common. In Vancouver during the 1950s and 1960s, Modernist architectures inspired by Frank Lloyd Wright and fostered by the unique building materials and physical setting resulted in various daring new styles of housing, particularly on Vancouver's ritzy North Shore, featuring open beams, glass walls, and innovative floor plans. Vancouver architect Arthur Erickson, more known for grandiose exercises in institutional concrete such as Robson Square and Simon Fraser University, pioneered the British Columbia version of the "West Coast style", variations of which are also common in Washington, Oregon and California. Erickson designed houses are prized for their intimacy and taste, as well as their advantageous use of natural settings. A lesser, though much more common, form of Modernist architecture developed during the 1960s was the Vancouver Special, a two story stuccoed box which took up most of a city lot, and typically featured two suites, one upstairs and one downstairs. The movements and styles popular in the United States and Britain were not totally ignored in Canada. Several landmark Art Deco structures were erected, such as the Vancouver City Hall and the Marine Building also in that city and Commerce Court North in Toronto. The Georgian revival that was underway in the United States also made some incursions to Canada, as did diverse styles such as Egyptian Revival and Spanish Colonial styles.

Халықаралық стиль

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1950-1970 жылдары Канадада халықаралық стиль басымдыққа ие болғандықтан, бірегей канадалық стильдерге деген қызығушылық азайды. Осы кезеңдегі ең маңызды канадалық жобалардың көпшілігі ашық конкурстарда жеңіс одны алған шетелдіктермен жүзеге асырылды. Людвиг Мис ван дер Рое және И.М. Пей сияқты көрнекті модернистер Канадада маңызды жұмыстар жасады. Сонымен қатар, канадалық талантты сәулетшілер өздерінің көптеген жұмыстарын шетелде орындады. Людвиг Мис ван дер Рое салған Торонто Доминион орталығы – алғашқы және ең танымал модернистік құрылыстардың бірі. TD орталығы әлемде үлгі болып табылатын шыны мен болат панельдермен қапталған алғашқы кеңсе үйлерінің бірі болды. Халықаралық стиль дәуірі Канадада құрылыс шарының өркендеуімен және ірі жобаларға шектеулердің болмауымен бірге келді. Халықаралық стильдегі көкжайлар Канаданың ірі қалаларында, әсіресе Ванкувер, Калгари, Эдмонтон, Оттава және Торонтода басымдық құрды. Монреальде мұндай ғимараттар салынуы сирек болды, бірақ Place Ville Marie және Place Victoria сияқты салынғандары қаланың аспан сызығына үстемдік ете алды. Торонто метросының бірінші кезеңі 1954 жылы аяқталып, Канададағы алғашқы метро желісі болды, оның станцияларының архитектурасы халықаралық стильдің ықпалымен қарапайым, бірақ әдемі және қайталанатын болды. Алайда, 1966 жылы ашылған Монреаль метросы Канадада архитектуралық жағынан маңыздырақ болды, өйткені әр станциясы әртүрлі сәулетшілердің еңбектерімен жасалған, түстердің, формалардың және материалдардың ерекше қолданылуымен ерекшеленді және жүйеден пайдаланушылардың әсерін күшейту үшін өнер туындылары қосылды. Бұл Торонтоны 1978 жылы Spadina желісімен ұқсас жолға түсуге ықпал етті, Артур Эриксон мен бірнеше канадалық фирмаларға және суретшілерге тапсырыс берілді. Монреаль өз жүйесін кеңейту кезінде бірегей станция архитектурасының дәстүрін жалғастырды. Ванкувердің Skytrain жылдам транзит жүйесі 1985 жылдан бастап заманауи минималистік дизайнға негізделді, сондай-ақ станцияларға қатысты кейбір дизайндық өзгерістер мен өнер туындылары да енгізілді. Модернистік стильдер тұрғын үйлерге қолданғанда, әсіресе осы дәуірде салынған ірі тұрғын үй жобаларында, әртүрлі нәтижелер берді. Канаданың Сент-Джеймс Таун сияқты ірі тұрғын үй жобалары АҚШ-тағы ұқсас жобалардан табыстырақ болды. Соғыстан кейінгі кезеңде Канаданың көптеген қалаларын қоршап тұрған үлкен және тығыздығы төмен қалалар пайда болды, ал Дон Миллс – қатаң модернистік принциптер бойынша салынған Канаданың алғашқы қауымдастығы болды. Маңызды жаңалықтардың бірі – сауда орталықтарының пайда болуы болды, олар осы қала маңындағы аудандардың коммерциялық және көбінесе әлеуметтік орталықтарына айналды. Вест-Эдмонтон сауда орталығы 1981 жылдан 2004 жылға дейін 23 жыл бойы әлемдегі ең ірі сауда орталығы болды. Халықаралық стильдегі шыны мұнаралар бастапқыда ерекше және қызықты болғанмен, идея көп ұзамай кең таралды. Архитекторлар Торонтоның мэриясы сияқты мұнараларға жаңашылдық енгізуге тырысты. 1970 жылдары модернизмге қарсы халықаралық қозғалыс күшейді, ал Канада оның орталықтарының бірі болды. Джейн Джейкобс және Джордж Бэрд сияқты заманауи қала құрылысын сынаған белгілі мамандар Канадада тұрды.

After the Second World War, the desire for unique Canadian styles faded as the International Style came to dominate the Canadian scene in the 1950s through 1970s. Many of the most prominent Canadian projects of this period were designed by foreigners, who won open contests. Prominent Modernists such as Ludwig Mies van der Rohe and I. M. Pei designed major works in Canada. At the same time top Canadian architects did much of their work abroad. One of the first and most prominent Modernist structures was Ludwig Mies van der Rohe's Toronto Dominion Centre. The T D Centre was one of the most prominent of the early glass and steel panelled office towers, which would be imitated around the world. The International Style period coincided with a major building boom in Canada, and few restrictions on massive building projects. International Style skyscrapers came to dominate many of Canada's major cities, especially Vancouver, Calgary, Edmonton, Ottawa, and Toronto. In Montreal fewer such buildings were erected, but those that were such as Place Ville Marie and Place Victoria, were large enough to dominate the skyline. The first phase of the Toronto subway was completed 1954 as the first subway line in Canada, with sleek but austere and repetitive station architecture, influenced by the International Style. Yet the opening of the Montreal Metro opened in 1966 proved to be more architecturally significant in Canada because its individual stations each contained unique Modernist architecture with expressive uses of colour, form, and materials by different architects and incorporated works of art to enhance the experience of using the system. This influenced Toronto to take a similar course with its Spadina line by 1978, commissioning Arthur Erickson and several Canadian firms and artists. Montreal continued upon its legacy of unique station architecture in expanding its system. Vancouver's Skytrain rapid transit system relied on modern minimalist designs from its beginning in 1985, with some design variation and artwork in terms of the stations in the system which have been added since its opening. The Modernist styles had mixed results when applied to residential structures, such as the large housing projects constructed in this era. Massive Canadian housing projects, such as St. James Town, were more successful than their counterparts in the United States. The postwar period saw the rise of massive and low density suburbs surrounding most Canadian cities, with Don Mills being Canada's first community constructed on rigidly Modernist lines. One important development was the rise of shopping malls that became the commercial, and often social, centres of these suburban areas. The West Edmonton Mall was the world's largest mall for a 23 year period from 1981 until 2004. While the glass towers of the International Style skyscraper were at first unique and interesting, the idea was soon repeated to the point of ubiquity. Architects attempted to put new twists into such towers, such as the Toronto City Hall. By the 1970s an international backlash was underway against Modernism, and Canada was one of its centres. Prominent critics of Modern planning such as Jane Jacobs and George Baird were based in Canada.

Кейінгі және постмодернизм

1970 жылдар Халықаралық стиль мен модернистік жоспарлаудан айырылудың шешімді кезеңі болды. Брутализм архитектурасы онжылдықтан бұрын Канадада кездесетін, бірақ 1970 жылдары Халықаралық стильге қарсылықпен бірге үстемдік таба бастады. Стиль ғимараттың ішкі функционалдық элементтерінің сыртқы бейнесін, сондай-ақ бетонды геометриялық және мүсіндік тұрғыдан пайдалануды баса көрсетті. Бұл стиль көбінесе үкіметтік, академиялық және мәдени мақсаттағы мекемелер үшін, сондай-ақ жоғары қабатты тұрғын үйлер мен коммерциялық ғимараттар үшін қолданылды. Сонымен қатар, қалалық белсенділер, архитекторлар және үкіметтер мұраны сақтау, тарихи көріністерді, дәліздерді сақтау және масштаб пен материалдарға контекстік сезімталдық тұрғысынан дамуға ықпал етуге ұмтылды. Жаңа канадалық архитектура қайтадан өткенге бет бұрды. Мұраны сақтау қозғалысы күш алды, қазір көптеген қалаларда қалпына келтірілген құрылымдардың мұралық аудандары бар. Ескі фабрикалар мен қоймалар бұзылудың орнына қайта жаңартылды, мысалы, Торонто жағалауындағы көрнекті орталық жерде орналасқан бұрынғы Королеваның Кей Терминалы дүкендер, тұрғын үй кондоминиумдары және театрдан тұратын кешенге айналды. Жаңа ғимараттар да өткеннің іздерін көрсетуге көшті. Рональд Томның Масси колледжі 1963 жылы аяқталған маңызды ерте мысал. Ол қазіргі заманғы бетон, кірпіш және шыны эстетикасына күшті готикалық элементтерді қосты. KPMB Архитекторларының CAMH зерттеу орталығы 2027 жылға дейін аяқталуы жоспарланған, ол Queen Street West және Shaw Street көшелерінің тарихын еске түсіреді, бұл жер бұрын 19-шы ғасырдың ортасынан 1976 жылға дейін провинциялық психиатриялық аурухана ретінде белгілі болған. Постмодернизм архитектурасы 1980 жылдары Канадада басым стильге айналды. Архитектурадағы постмодернизмді әдетте "әзіл, әшекей және сілтемелердің" архитектураға қайта оралуы деп есептейді, бұл модернизмнің Халықаралық стилінің формализміне және стильмен байланысты проблемаларға жауап ретінде болды. Модернистік қозғалыстың функционалдық және формальды пішіндері мен кеңістіктері әртүрлі эстетикамен ауыстырылды: стильдер қақтығысады, форма өздігінен маңызға ие болады және таныс стильдер мен кеңістіктерді қарастырудың жаңа тәсілдері пайда болады. Архитекторлар көпшілдік, екі кодтау, ұшқыш тіректер мен биік төбелер, ирония мен парадокс және контекстуализм арқылы мағыналы ғимараттар жасады деп санайды. Монреальдегі 1000 де Ла Гаушетьер, Торонтодағы Брукфилд Плейс және Калгаридегі Банкерс Холл сияқты көкжайлар стильді жоғары корпоративтік архитектура тұрғысынан анықтайды. Бұл мұнаралар Халықаралық стильдің дизайн ерекшеліктерін, әрт-деко сияқты өткен архитектуралық стильдерге қатысты көркем және ықтимал символдық сілтемелермен үйлестіреді, айқын негіз, орта және жоғарғы бөліктерімен және көрнекті атриум ортақ кеңістіктерімен ерекшеленеді. 1987 жылы аяқталған Миссиссауга қалалық орталығы – бұл стильдегі қоғамдық архитектураның маңызды мысалы. Ол Миссиссауга қала маңындағы жергілікті шаруашылық архитектурасына, сондай-ақ дәстүрлі қалалық орталықтармен байланысты сағат мұнарасына сілтеме жасайды. Бұл ғимараттың бұрынғы архитектуралық идеяларға сілтеме жасауы, бірақ дәстүрлі емес екені анық көрінеді. Ванкувердің қоғамдық кітапханасы да постмодернистік эстетикалық идеалдарды еске түсіреді, бірақ Канададағы стильдің эклектикалық сипатын көрсететін басқа архитектуралық өткенге сілтеме жасайды. 1991 жылы аяқталған және Раймонд Мориама жобалаған Канада елшілігі (Токио) – Канададан тыс орналасқан үкіметтік архитектураның мысалы. Постмодернизм 2000 жылдары күн төмендеді, осы кезде Канададағы архитектура көбірек әртүрлілікке ие болды. Төмен қабатты тұрғын үйлер архитектурасы грузин және виктория дәуірлері сияқты дәстүрлі стильдерді еліктеуге көбірек назар аударды, бірақ қалалардағы төмен қабатты жобалар заманауи эстетиканың танымалдылығын арттырды. Жоғары қабатты архитектура әдетте Халықаралық стильдің жаңа нұсқаларына көшті. Белгілі қалалық ескерткіштерді жобалауға бірнеше "жұлдыз архитекторларға" тапсырыс берілді. Мысалы, Норман Фостер Калгаридегі "Арқаны" жобалады, ал Торонтода Дэниел Либескиндтің Корольдік Онтарио музейіндегі деконструктивист Майкл Ли Чин "Кристаллының" аяқталуын және Фрэнк Геридің Онтарио өнер галереясын толыққанды жаңарту және кеңейту жобасын көрді. Модернизмге деген жаңа қызығушылық және бағалау оны сақтау туралы шақыруларды күшейтті, тіпті оған ашық архитектуралық құрмет көрсетуді, мысалы Торонтодағы X кондоминиумы.

The 1970s represented a turning point away from the International Style and Modernist planning. Brutalist architecture had been seen in Canada prior to the decade, but became more dominant in the 1970s with the backlash against the International Style. The style emphasized the reflection of the functional components of the interior in the exterior, along with geometric and sculptural uses of concrete on the interior and exterior of the building. It was a style used focally for institutional buildings for government, academic, and cultural uses, but also for high rise residential and commercial buildings. At the same time, urban activists, architects and governments increasingly moved to influence development in favour of heritage preservation, historic view, corridor preservation, and contextual sensitivity in scale and materials. The new Canadian architecture once again turned to the past. A prominent heritage preservation movement developed, and most cities today have heritage districts of restored structures. Old factories and warehouses, rather than be demolished, have been refurbished, such as the Queen's Quay Terminal, a former warehouse at a prominent central location on the Toronto waterfront that was rebuilt into a mix of stores, residential condominiums, and a theatre. New buildings have also begun to echo the past. Ronald Thom's Massey College is a notable early example completed in 1963. It adds strong Gothic influences to a Modern concrete, brick, and glass aesthetic. The CAMH Research Centre by KPMB Architects, proposed to be completed by 2027, echoes the past of Queen Street West and Shaw Street, revitalizing the site that was originally known as the Provincial Lunatic Asylum from the mid 19th century until 1976. Postmodern architecture was the mainstream style in Canada by the 1980s. Postmodernity in architecture is generally thought to be heralded by the return of "wit, ornament and reference" to architecture in response to the formalism of the International Style of Modernism and perceived problems with the style. The functional and formalized shapes and spaces of the Modernist movement were replaced by unapologetically diverse aesthetics: styles collide, form is adopted for its own sake, and new ways of viewing familiar styles and space abound. Architects produced what they perceived to be more meaningful buildings with pluralism, double coding, flying buttresses and high ceilings, irony and paradox, and contextualism. Skyscrapers like 1000 de La Gauchetière in Montreal, Brookfield Place in Toronto, and Bankers Hall in Calgary define the style in terms of high rise corporate architecture. These towers feature combinations of International Style design features with ornamental and potentially symbolic references to past architectural styles such as Art Deco, with pronounced base, middle, and top sections, and prominent atrium common spaces. The Mississauga Civic Centre, completed in 1987, is an important example of public architecture in the style. It makes reference to local farm architecture around the suburban area of Mississauga as well as a clocktower—a feature associated with traditional city centres. It exhibits references to past architectural ideas, yet is decidedly untraditional. The Vancouver Public Library similarly evokes Postmodern aesthetic ideals, though references a different architectural past, demonstrating the eclectic nature of the style in Canada. The Embassy of Canada, Tokyo, completed in 1991, and designed by Raymond Moriyama, is an example of government architecture located outside of Canada. Postmodernism visibly declined by the 2000s, when architecture in Canada became more varied. Lowrise residential subdivision architecture became more strongly focused on imitating traditional styles from the likes of the Georgian and Victorian eras, though low rise infill projects in cities demonstrated an increased popularity of the Modern aesthetic. High rise architecture generally turned to new variations on the International Style. Starchitects received commissions to design a small number of prominent urban landmarks. For instance, Norman Foster designed The Bow in Calgary, while Toronto saw the completion of the Deconstructivist Michael Lee Chin "Crystal" at the Royal Ontario Museum by Daniel Libeskind, and the thorough renovation and expansion project by Frank Gehry of the Art Gallery of Ontario. Renewed interest and appreciation for Modernism has led to increased calls for its preservation and even overt architectural homages to it, such as X Condominium in Toronto.