Франц Людериц: Немец саудагері және Оңтүстік-Батыс Африканың негізін қалаушысы

Кіріспе

Неміс отарлық саудагері (1834–1886)

Франц Адольф Эдуард Людериц (16 шілде 1834 – қазан айының соңы, 1886) – неміс саудагері және Германияның алғашқы колониясы – Неміс Оңтүстік-Батыс Африкасын құрған адам. Оңтүстік Намибияның ǁКарас аймағында орналасқан Людериц қаласы оның құрметіне аталған.

Ерте өмір

Людериц 1834 жылғы 16 шілдеде Германияның Бремен қаласында темекі саудагері Адольф Людериц пен оның әйелі Вильгельмина отбасында дүниеге келді. Оның кейіннен оның көмекшісі болған кіші інісі болған. Мектепті бітіргеннен кейін Людериц Бремендегі Handelsschule (Саудагерлер гимназиясы) -на оқуға түсіп, кейін әкесінің бизнесінде тәжірибе жинады. 1854-1859 жылдары ол Солтүстік Америкадағы темекі биржалары арасында саяхаттады. Ол Мексикада жұмыс істеді, бірақ көп ұзамай саудагер банкротқа ұшырады. Содан кейін ол өзіне темекі шаруашылығын сатып алды, ол Реформа соғысы кезінде жақында қирады. 1859 жылы банкротқа ұшырап, Германияға оралып, әкесінің бизнесіне қайта кірісті. 1866 жылы Эмили Луизаға (1836 жылы туған) үйленуі оны қаржылық тәуелсіздікке ие етті. Олардың үш баласы болды. 1878 жылы Людерицтің әкесі қайтыс болғаннан кейін ол темекі бизнесін басқарды. Германияның ықпалынан тыс жерлерде. 1883 жылғы мамыр айында Людериц Ангра Пекенадағы тірек пунктін және оның айналасындағы 5 мильдік (8 км) жерді Бетаниялық капитан Йозеф Фредерикс II-ден 100 фунт стерлинг алтын және 200 мылтыққа сатып алды. Үш айдан кейін, 25 тамызда Фредерикс Людерицке Оранж өзені мен Ангра Пекена арасындағы жерді 500 фунт стерлингке және 60 мылтыққа сатты. Людериц өзінің Оңтүстік-Батыс Африкадағы барлық жер сатып алуларын Людерицланд деп атады. Бұл жер, бүгінгі Sperrgebiet аймағының бөлігі, Фредерикс ойлағаннан әлдеқайда үлкен болды. Шартта оның ені "twintig geograph'sche mylen" (20 географиялық миля) деп көрсетілген, бұл ұғым тайпа басшысына беймәлім болды; бір неміс географиялық милясы 4 доға минутына (7,4 шақырымға) тең, ал аумақтағы қалыпты миля – ағылшын милясы: 1,6 шақырым. Людериц пен куәгер, рейн миссионері Иоганнес Бам, Фредерикс басшысының географиялық миляларды түсінбегенін білді. Оны тек құнарлы жер қызықтырды, ал Атлант мұхитының жағалауы оның тайпасы үшін ешқандай құндылыққа ие болмады. Фредерикс сатқан жердің іс жүзінде бүкіл тайпалық аумақты құрастыратынын білгенде, ол неміс императорлық үкіметіне шағымданды, бірақ генерал-консул Густав Нахтигаль Еуропаға қайтып келе жатып қайтыс болды (1885), ал шағым жеткізілмеді. Осы күдікті келісім "Мильдік алаялық" деп танылды, ал Адольф Людерицке отандастары "Жалған Фриц" (Lügenfritz) деген лақап ат берді. 1887 жылы "сыртқы істер министрлігінің отарлау бөлімі келісімнің күшін күмәндандырды". Германияның сыртқы істер министрлігі алғашқыда Людерицтің сатып алуларына ресми қорғау беруден тартынды, өйткені ол зор шығындарға және бірнеше континентке тараған империяның әскери осалдығына қатысты алаңдады. Экономикалық жағдайлар жақсарғаннан кейін және 1884 жылғы Германиядағы федералды сайлауға дайындық барысында канцлер Отто фон Бисмарк өз ойын өзгертті және Лондонға Оңтүстік-Батыс Африкадағы Британияның ниеттері туралы бірнеше рет сұрады, онда Лондон бұдан бұрын Уолвис-Бей мен Атлант мұхитындағы бірнеше аралдарға ие болған, соның ішінде Ангра Пекенаның жанындағы аралдар да бар. Германияның колониясы Британия үшін саяси жағынан қабылданатындығына күмән болды. Тек британдық колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы лорд Дерби (қызмет еткен жылдары: 1882-1885) Кейп колониясының әкімшілігіне Оңтүстік-Батыс Африка жағалауын иеленуге бұйрық бергеннен кейін ғана Бисмарк неміс Schutzgebiete (қорғау аймақтары) деп жариялауға келісті; дипломатиялық себептермен "колониялар" термині қолданылмады. Людерицтің қайтысынан кейін Германиялық отаршылдық қоғамы Оңтүстік-Батыс Африка аумағына неміс талаптарының бастамашысын еске алу үшін Ангра Пекена шығанағын Людерицбұхта деп атады. Порттың маңында дамыған қала Людериц деп аталды. 2013 жылы Намибия президенті Хификепунье Похамба "Мен [4-ші шектеу] комиссиясының Людериц сайлау округінің атын ǃNamiǂNûs сайлау округі деп өзгерту туралы ұсынысын қабылдадым, бұл аймақтың бастапқы аты болды. Бұл қазіргі Людериц қаласын да қамтиды" деді. Бұл Людериц қаласының атын ǃNamiǂNûs деп өзгертуді білдіре ме, жоқ па деген пікірталас туды. Қазіргі түсіндіруге сәйкес, тек сайлау округінің аты өзгертілді. Елордада әлі де Людерицштрассе деп аталатын көше бар, оны қайта атау жоспары жоқ. Адольф Людерицті еске алу үшін Людериц шығанағындағы Акула аралында тақта орнатылған. Германияда Адольф Людерицтің есімімен бірнеше көше аталған, бірақ оларды қайта атау туралы бірнеше рет шақырулар жасалды, мысалы, Бремен, Кельн, Мюнхен қалаларында. 2018 жылдың сәуір айында Берлин Wedding ауданындағы көшенің атын өзгертуге шешім қабылдады. Сондай-ақ, оның атымен Крейгсмарин флотының тендері және 1934 жылғы рейхспост маркасы аталды.

Lüderitz was born on 16 July 1834 in the German city state of Bremen to tobacco merchant Adolf Lüderitz and his wife Wilhelmine. He had one younger brother who later became his assistant. After graduating from school, Lüderitz attended the Handelsschule (Merchant's Gymnasium) in Bremen and then worked as an intern in his father's business. Between 1854 and 1859, he travelled among tobacco bourses in North America. He took up a position in Mexico, but the trader soon went bankrupt. He then bought a tobacco farm himself which was destroyed shortly thereafter during the Reform War. Bankrupt, he returned to Germany in 1859 and entered his father's business. His 1866 marriage to Emilie Louise (born 1836) made him financially independent. Three children were born to them. When Lüderitz's father died in 1878 he took over the tobacco business. where they were no longer under German influence. In May 1883, Lüderitz bought the anchorage at Angra Pequena and the land 5 mile (8 km) around it from Captain Josef Frederiks II of Bethanie for £100 in gold and 200 rifles. Three months later, on 25 August, Frederiks sold Lüderitz a stretch of land wide, between the Orange River and Angra Pequena, for £500 and 60 rifles. Lüderitz named the sum of all his South West African land acquisitions Lüderitzland. de, today part of the Sperrgebiet, was far bigger than Frederiks had thought. The contract specified its width as "twintig geograph'sche mylen" (20 geographical miles), a term that the tribal chief was not familiar with; one German geographical mile equals 4 arcminutes (7.4 kilometers), whereas the common mile in the territory was the English mile: 1.6 kilometers. Both Lüderitz and the signing witness, Rhenish missionary Johannes Bam, knew that Chief Frederiks had no understanding of geographical miles. He was only concerned about fertile land, and the shore of the Atlantic Ocean had no value to his tribe. When Frederiks finally became aware that the land he had sold comprised almost his entire tribal area, he complained to the German Imperial Government, but Consul General Gustav Nachtigal died (1885) on his return voyage to Europe, and the complaint was never delivered. The dodgy contract became known as the "Mile Swindle", and Adolf Lüderitz was nicknamed "Lügenfritz" (lie buddy) by his fellow countrymen. In 1887 "even the Colonial Department of the Foreign Office doubted the validity of the treaty". Imperial Germany's Foreign Office at first hesitated to grant official protection to Lüderitz's acquisitions, fearing immense costs and the military vulnerability of an empire spread across several continents. When economic considerations became more favourable, and in preparation for the 1884 German federal election, Chancellor Otto von Bismarck changed his mind and from then on repeatedly asked London about Britain's intentions in South West Africa, where London already owned Walvis Bay and several islands in the Atlantic Ocean, including some in the immediate vicinity of Angra Pequena. There was considerable doubt whether a German colony would be politically acceptable to Britain. Only when Lord Derby, British Secretary of State for the Colonies (in office: 1882 1885) ordered the Cape Colony administration to take possession of the South West African coast did Bismarck agree to declare German Schutzgebiete (protection areas); the term 'colonies' was not used for diplomatic reasons. After Lüderitz's death the German Colonial Society renamed the bay of Angra Pequena Lüderitzbucht to remember the initiator of German claims to the South West African territory. The town developing around the harbour was called Lüderitz. In 2013 Namibia president Hifikepunye Pohamba stated that "I have accepted the [4th Delimitation] Commission's recommendation that Lüderitz Constituency be renamed ǃNamiǂNûs Constituency which was the original name of the area. This includes the current town of Lüderitz". Arguments flared up over whether or not this implied a name change of the town of Lüderitz to ǃNamiǂNûs. The current interpretation of the statement is that only the constituency has been renamed. The capital Windhoek still has a street named Lüderitzstrasse with no current plans of renaming it. A plaque commemorating Adolf Lüderitz is situated on Shark Island in the bay of Lüderitz. In Germany, several streets are named after Adolf Lüderitz, although repeated calls to rename them have been made, for instance in Bremen, Cologne, Munich, In April 2018, Berlin decided to change the name of the street in Wedding. There was further a Kriegsmarine fleet tender carrying his name, and a 1934 Reichspost stamp.