Кіріспе

Жомбо (1961 жылдың 17 сәуірі – 1992 жылдың 16 қыркүйегі) – Джерси аралындағы Дюррелл жабайы табиғат паркінде өмір сүрген горилла. Ол өзінің қоршауына құлап түскен баланы қорғаған оқиғаға қатысты.

Ерте өмір

Жамбо суахили тілінде "сәлем" дегенді білдіреді. Горилла 1961 жылғы 17 сәуірде Базель зообағында, Базель, Швейцарияда анасы Ахилла мен әкесі Стефиден туған. Стефи Огайо штатындағы Колумбус зообағынан әкелінген. 1950 жылы Колумбус қаласының тұрғыны және горилла аулаушысы Билл Саид француздық Экваторлық Африкада Стефиді және екі басқа горилла баланы ұстаған. Үшеуі 10 000 долларға Колумбус зообағына сатылды. Колумбус зообағында қалған екеуі, Барон Макомбо мен Милли Кристина, 1956 жылғы 22 желтоқсанда Колумбуста зообақта туған алғашқы горилла Колоның ата-анасы болды. Ол тұтқында туған және өз анасымен өсірілген алғашқы горилла болды. Жамбоның үлкен әпкесі Гома 1959 жылғы 23 қыркүйекте Базельде дүниеге келді. Ол Еуропадағы алғашқы горилла болды және 2018 жылы қайтыс болғанға дейін Базель зообағында өмір сүрді. Джерси зообағына ауыстырылмас бұрын, Жамбо мен Гоманың Тамтам есімді ұлы болды, ол 1971 жылғы 2 мамырда Базель зообағында туды және 2009 жылғы 34 шілдеде Вупперталь зообағында қайтыс болды. Жамбо Базель зообағында тұрғанда, туыс емес горилладан қыз бала дүниеге келді. Жамбоның жеті бауырласы және бес түрлі анасынан 20 баласы болды, олардың арасында үш өлі туған баласы да бар. Ол 1972 жылғы 27 сәуірде Джерси зообағына көшірілді.

Леван Меритті құтқарып алу

1986 жылдың 31 тамызында бес жасар Леван Меритт гориллалардың қоршауына құлап, есінен танып қалды. Жамбо есінен таныған баланың қасында тұрып, оны қорғап, басқа гориллалардың жақындауына жол бермеді, мұны этологтар қорғау ниетінің белгісі деп санайды. Кейін ол есінен танып қалған баланың арқасын меңзеп сылады. Бала есін жинап, жылай бастағанда, Жамбо және басқа гориллалар қорқып, шегінді, ал күмістік горилла оларды қоршаудың бұрышындағы шағын үйге жетектеді. Парамедик және екі күзетші баланы құтқарып алды. Оқиғаның көп бөлігі үй видеокамерасына түсіріліп, зоопарққа келген көптеген адамдар фотоға түсірді. Басты жаңалықтар арналары мен газеттерде жарияланған ақпарат гориллалардың қауіпті болуы мүмкін деген халықтың алаңдауын басуға көмектесті.

Өлім және мұра

Жамбо 1992 жылғы 16 қыркүйекте оның күтушісі гориллалар қоршауында өлген күйінде табылған. Өлімнің себебі – ірі артерияның күрт жарылуынан көкірегінде қан кету болған. Оның күтушісі Жамбо туралы өмірбаян жазып, суреттемелерін салған. Сонымен қатар, Леван Меррит оқиғасының үй жазбаларына негізделген деректі фильм де шығарылды. Джерси зообағы гориллаларға деген жұртшылықтың көзқарасын өзгертуге көмектескен Жамбоға құрмет ретінде зообақ аумағында оның қола мүсінін орнатты.