Кіріспе

Stari Grad – Сербияның Нови-Сад қаласының қалалық ауданы және орталығы. Серб тілінде "Stari Grad" атауы "Ескі қала" деген мағынаны білдіреді.

Шекаралары

Стариградтың шығыс шекарасы - Кеж жұрттарының шабуылынан зардап шеккендердің жағалауы (Quay of the victims of raid) және Београд жағалауы (Belgrade Quay), оңтүстік шекарасы - Царь Лазар бульвары (Tzar Lazar Boulevard), батыс шекарасы - Бостандық бульвары (Liberation Boulevard), солтүстік-батыс шекарасы - Еврей көшесі (Jewish Street), Шафарик көшесі (Šafarik Street), Жован Суботич көшесі (Jovan Subotić Street) және Темерин көшесі (Temerin Street), ал солтүстік шекарасы - Милош Байич көшесі (Miloš Bajić Street), Республика алаңы (Square of the Republic), Даничич көшесі (Daničić Street), Алтын Егіз көшесі (Zlatna Greda Street), Пашич көшесі (Pašić Street), Серб жазылуының қоғамы көшесі (Matica Srpska Street), Стерия көшесі (Sterija Street) және Хаджи Светич көшесі (Hadži Svetić Street). Іргелес елді мекендер: солтүстікте Подбара, батыста Салайка, Ротквария және Грбавица, оңтүстікте Лиман. Елді мекеннің шығысында Дунай өзені орналасқан.

Көршіліктің бөліктері

Stari grad (қала орталығы) Ескі орталық пен Жаңа орталыққа бөлінеді, ал осы екі бөліктің арасындағы шекара – Михайла Пупин бульвары (Булевар Михайла Пупина). Ескі орталық осы бульвардың солтүстік жағында, ал Жаңа орталық – оңтүстік жағында орналасқан. Stari grad-та қаладағы ең көне саябақтардың бірі – Дунай паркі орналасқан.

Ежелгі заман

Матика серпская кітапханасы орнында қола дәуіріне (б.з.б. 2000-95 жылдар аралығы) қабірістанның бір бөлігі табылған.

Орта ғасырлар

Орта ғасырларда (13-16 ғасырлар) осы жерде Бакша (Baksa, Baksafalva, Bakšić) аталған елді мекен болған.

Стариградтың тууы

Стариград (және Нови-Сад) дамыған елді мекен 1694 жылы негізделген. Бұл елді мекен Рачка варош немесе Петроварадинский Шанац деп аталып, Дунай әскери шекарасының бір бөлігі болды. Петроварадин Шанацтың бастапқы аумағы қазіргі Стариградтың солтүстік-батыс және қазіргі Подбараның оңтүстік-батыс бөліктерінде орналасқан. 19 ғасырдың ортасына дейін елді мекен көбінесе батысқа қарай кеңейді, онда Ротквария, Салайка және Грбавица сияқты жаңа қалалық аудандар пайда болды, және тек кейін ғана шығысқа және оңтүстікке қарай кеңейді. Сондықтан, бүгінгі Стариградтың кейбір бөліктері көршілес қалалық аудандардан кейінірек құрылған.

Кіші және үлкен лиман

1845 жылғы Бас қала құрылысы жоспарында қаланың шығыс шекарасын Алексе Шантица, Жележничка, Народног героја және Змай Йовина көшелері құрады. Қала орталығының оңтүстікке және шығысқа қарай кеңейе бастауы Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардан кейін ғана болды, сол кезде Стариградқа қазіргі келбеті берілді. Бүгінгі Стариградтың оңтүстік-шығыс бөлігі бұрын "Мали Лиман" (Кіші Лиман) және "Велики Лиман" (Үлкен Лиман) деп аталатын, олардың көп бөлігі қазіргі Лиман аудандарының құрамына кіреді. 1930 жылдардың басына дейін Кіші Лиман көлдерге, құмдарға, су өсімдіктеріне, қамысқа және шалғынды жерлерге толы болды. Кіші Лиман бүгінгі Дунай паркін және Дунай бойындағы, бұрынғы теміржол төбесіне қарай созылған аймақты қамтыды, оның астында Ұлы Лиманға жалғасқан жер асты жолдары орналасқан. Кіші Лиман аймағы Дунай, Дунай көшесі, Змай Йовина көшесі, Король Александр көшесі және теміржол төбесімен (қазіргі Царь Лазарь бульвары) шектелген. Кіші Лиманда қайықпен балық аулау кең таралған, ал Дунай бойында, Қалашыққа қарай "Брукшанац" (Bruckschanc) деп аталатын ғимараттар тобы болды – бұл понтон көпіріне қорғаныш берген шағын бекініс. Өзен ағысымен бірнеше жүз метр жоғарыда су үстінде ағаштан салынған ғимаратпен алғашқы қалалық жағажай орналасқан. Кейіннен бұл жағажай қаланың су тасқынынан қорғану үшін бұзылды. 1911 жылы "Штранд" атты жаңа қалалық жағажай ашылды, ол бүгінгі Лиман ауданының жағалауында орналасқан. Кіші Лиман атауы жер толық құрылыспен жабылғанда және орталық қалалық бөлік Дунайға қосылғанда толығымен жойылды.

Халық саны

JKP Informatika Novi Sad-тың 2010 жылғы деректеріне сәйкес, Стариградтағы тұрғындардың саны 17 383 адамды құрады. Онда тіркелген үш жергілікті қауымдастық: "Стари град" – 4 153 адам; "Сонья Маринкović" – 6 162 адам; "Бірінші воевод жаяуы әскер бригадасы" – 7 523 адам. 2022 жылдан бастап, Стариград ауданындағы үш жергілікті қауымдастықта барлығы 18 506 тұрғын тіркелген: "Стари град" – 3 963 адам; "Сонья Маринкović" – 6 088 адам; "Бірінші воевод жаяуы әскер бригадасы" – 8 455 адам.

Ғимараттар

Стариградта орналасқан маңызды ғимараттардың кейбіреулері: Қала әкімдігі, Епископ сарайы, Ақ Бановина, Спенс спорт орталығы, Воеводина футбол стадионы.

Шіркеулер

Стариградта орналасқан шіркеулер: Мария атындағы католик шіркеуі, Минстер православ шіркеуі, Николаевская православ шіркеуі, Әулие Георгий православ кафедралық соборы, Успенская православ шіркеуі, Нови Сад синагогасы, Грек католик шіркеуі.

Мекемелер

Стариградта орналасқан маңызды мекемелер: Воеводина автономиялық провинциясының Парламенті, Воеводина автономиялық провинциясының Үкіметі, Серб Матикасы, Серб Матикасы кітапханасы, Серб Матикасы галереясы, Серб ұлттық театры, Жастар театры, Воеводина мұражайы, Воеводина мұрағаты, Нови-Сад ашық университеті, Серб ғылым және өнер академиясының бөлімшесі, Воеводина ғылым және өнер академиясы, Халық кітапханасы, Нови-Сад мәдени орталығы, Нови-Сад телеарнасы, Нови-Сад радиосы.