Кіріспе

Екінші Пуникалық соғысындағы римдік жеңіс
Сиракузаның басқа қоршаулары

Рим Республикасының Сиракузаны қоршауы б.з.д. 213–212 жылдары өтті. Римдіктер ұзақ қоршаудан кейін грек Сиракуза қаласын жаулап алып, бүкіл Сицилия аралын бақылауға алды. Қоршау кезінде қаланы Архимед ойлап тапқан қарулар қорғады. Архимед, көрнекті ойлап табушы және ғылымнің көп саласын білетін адам, қоршау аяқталғанда рим сарбазының қолынан қаза болды, бұл Рим проконсулы Марцеллдің оның өмірін сақтау туралы бұйрығына қарсы келеді.

Кіріспе

Бірінші Пуникалық соғыс кезінде (б.з.д. 264–241 ж.) Карфагендіктерден тартып алынған Сицилия, Рим Республикасының Италияның тікелей құрамына кірмейтін алғашқы провинциясы болды. Сиракуза Корольдігі аралдың оңтүстік-шығысындағы тәуелсіз аймақ және король Иеро II-нің ұзақ билігі тұсында Римнің жақын одақтасы еді. Б.з.д. 215 жылы Иероним, әкесі Иероностың қайтысынан кейін Сиракуза тағына отырды, және Сиракуза элитасының арасындағы екі ағайындысын қоса алғанда, Римге қарсы фракцияның ықпалына түсті. Иеронимнің өлтірілуіне және Карфагенді қолдайтын басшылардың қызметтен алынуына қарамастан, Сиракузаның Карфагенмен одақтасу қаупіне Римнің күшті реакциясы, Сиракузаның жаңа республикалық басшыларын соғысқа дайындалуға мәжбүр етті. Дипломатиялық талпыныстарға қарамастан, б.з.д. 214 жылы Рим Республикасы мен Сиракуза Корольдігі арасында соғыс басталды, римдіктер сол кезде Екінші Пуникалық соғыс (б.з.д. 218–201 ж.) кезінде Карфагенмен күресіп жатқан болатын. Проконсул Марк Клавдий Марцелл басқарып, пропратор Апий Клавдий Пулхер қолдауымен рим әскері б.з.д. 213 жылы теңіз және құрлықтан Сиракуза портына қамау салды. Сицилияның шығыс жағалауында орналасқан Сиракуза қаласы, қаланы шабуылдан қорғайтын мықты бекіністерімен және үлкен қабырғаларымен әйгілі болды. Сиракузаны қорғаушылардың арасында математик және ғалым Архимед те болды.

Қоршау

Қала бірнеше ай бойы римдіктердің барлық күштеріне қарсы қаһармандықпен қорғалды. Қоршаудың қаншалықты қиын болатынын сезінген римдіктер шабуылға көмектесу үшін ерекше құрылғылар мен жаңалықтар әкелді. Олардың ішінде ілгектері бар жүзіп тұратын қоршау мұнарасы – самука, сондай-ақ қала қабырғаларына шүмектермен түсірілетін кемеге орнатылған баспалдақтар болды. Қала ішінде Архимед римдіктердің күш-жігерін тойтару үшін қорғаныс құрылғыларын ойлап тапты, соның ішінде жау кемелерін теңізден көтеріп, құртуға қолданылатын үлкен кранмен жұмыс істейтін ілгек – Архимедтің қызылы. Аңыз бойынша, ол кемелердің желкендеріне Жерорта теңізінің күшті күнін бағыттап, оларды өртеп жіберу үшін алып айнаны (жылу сәулесіне қараңыз) да жасады. Бұл шаралар, қала қабырғаларына орнатылған баллисталар мен онгажерлердің отымен бірге, римдіктерді қынжырды және оларды қымбатқа түсетін тікелей шабуылдарға мәжбүр етті.

Қақтығыстар

Қоршау тоқтап, екі тарап та қиын жағдайға түсті: римдіктер қалаға күшпен енуге немесе қоршауды тығыздап, қорғайтындарға көмек жеткізілмейтіндей етуге шамалары келмеді, ал сиракуздықтар римдіктерді шегінуге мәжбүрлей алмады. Карфагендіктер Сиракуздың одан әрі қорғануы римдіктердің соғыс жоспарларына кедергі келтіретінін түсінді және қаланы қоршаудан құтқаруға тырысты, бірақ олар қайтарылды. Олар тағы да әрекет етуді жоспарлағанмен, Испанияда римдіктермен соғыс жүріп жатқандықтан, қажетті әскер мен кемелерді жинауға шамалары жетпеді, сондықтан сиракуздықтар өз күштерімен күресуге мәжбүр болды. Дегенмен, карфагендіктер қалаға жабдықтар жеткізуде сәтті болды, ал Гимилько басқаратын олардың құрлық әскерлері римдіктердің қоршаумен айналысуына байланысты бірнеше сицилиялық қалаларды, соның ішінде ежелгі карфагендік Агригент бекінісін басып алды.

Қорытынды

Сиракуздықтардың римдіктердің қоршауына қарсы табысқа иеруі оларды артық сенімділікке итерді. 212 ж.б.д., римдіктер қала тұрғындарының Артемида құдайына арналған жылдық фестивальға қатысуы туралы ақпарат алды. Римдік сарбаздардың шағын тобы түн құпиясында қалаға жақындап, сыртқы қалаға өту үшін қабырғаларды басып өтті, күшейте түсіп, жақын арада бақылауға алды, бірақ негізгі бекініс берік тұрды. Марк Клавдий Марцелл, әйгілі математик Архимедті – және қоршау кезінде үстемдік еткен механикалық құрылғыларды ойлап тапқан ретінде Марцеллге де жақсы таныс – өлтірмеуді бұйырды. Архимед, шамамен 78 жаста болған, римдіктердің шабуылынан кейін де оқуын жалғастырды, ал үйде отырғанда, оның жұмысын римдік сарбаз бұзды. Архимед бұл кедергіге наразылық білдіріп, сарбазға кешігіп кетуге тікелей бұйрық берді; сарбаз оның кім екенін білмегендіктен, Архимедті сол жерде өлтірді. Римдіктер енді сыртқы қаланы бақылап алды, бірақ Сиракуза халқының қалған бөлігі тез арада бекіністі ішкі қамалға шегініп, қарсылық көрсетуді жалғастырды. Римдіктер қамалға қоршау салып, осы аймаққа жабдықтауды тоқтата алды. Сегіз айлық ұзақ қоршаудан кейін, қорғаушылар аштықтан қатты қиындықтарға тап болды, келіссөздер жүріп жатқанда, Акрадинаның үш префектінің бірі, ибериялық капитан Моериск өзінің өмірін сақтау үшін римдіктерді Аретуза бұлақтарына жақындатуға шешім қабылдады. Келісілген сигнал бойынша, ол шабуылдық қимыл кезінде қақпаны ашты. Марцелл римдіктерге жақтас топтың үйлеріне күзетшілерді орналастырып, Сиракузаны тонауға рұқсат берді. Ұзақ және қымбатқа түсетін қоршаудан кейін ашуланған римдіктер қамалға шабуыл жасап, көптеген сиракуздықтарды олар тұрған жерде өлтірді және қалғандарын құлдарға айналдырды. Содан кейін қала толығымен тоналып, қарақшылыққа ұшырады.

Салдары

Сиракуза қаласы енді Римнің бақылауына қайта келді, бұл 210 жылға дейін бүкіл Сицилияны Рим провинциясы ретінде біріктірді. Сиракузаны бағындыру карфагендіктердің Сицилияда бекініп алуына жол бермеді, бұл олардың Ганнибалдың Италиядағы жорысына көмектесуіне әкелуі мүмкін еді, ал бұл римдіктерге Испания мен Италиядағы соғысқа күш салуға мүмкіндік берді. Арал 10 жыл өткен соң Африкадағы соңғы жеңісті жорыл үшін маңызды жиын орыны ретінде қолданылды және Римнің болашақ қақтығыстарында Африка мен Грекияға қадам салмаққа мүмкіндік берді. Сиракуза кейіннен кеңінен қайта құрылып, халқымен қайта толықтырылды және Рим империясы үшін V ғасырдың соңына дейін маңызды қала болып қала берді, империя құрылысында әскери және экономикалық үлес қосты.

Танымал мәдениетте

Архимед пен Сиракуза қоршауы 1914 жылғы классикалық ерте итальяндық үнсіз фильмде ("Кабирия") драматикалық түрде қайта жаңғыртылады. 1960 жылғы "Сиракуза қоршауы" фильмі қоршау оқиғаларын көркемдеп бейнелейді. Қоршауға байланысты оқиғалар Хитоси Ивакидің "Хеурека" мангасының негізі болып табылады. "Сиракуза қоршауы" – "Империялар дәуірі" қосымшасының "Римнің өркендеуі" науқандық миссиясы, онда ойыншылар римдік өркениет ретінде картагендіктерді жеңуге тырысады. 2023 жылғы "Индиана Джонс және тағдыр дискісі" фильмінің кульминациялық бөлігі Сиракуза қоршауы кезінде өтеді. Сондай-ақ, оқиға орнында классикалық грек тілі қолданылады.