Кіріспе

Жапондық сот баяндамашысы Омёдзи (陰陽師) – ежелгі Жапонияның рицурё жүйесінде Орталық Министрлігінің 陰陽寮сына қарасты ресми лауазымдардың бірі. Ол инь мен янның бес элементі теориясына негізделген баяндама жасау және жер бедерін зерттеумен айналысатын техникалық қызметкер ретінде тағайындалған. Орта ғасырлар мен жаңа заманда бұл термин жеке секторда дұға оқу және баяндама жасаумен шұғылданатын адамдарды білдірген, олардың кейбіреулері дін қызметкерлері саналған.

Инь-янның бес фазалық философиясының таныстырылуы және Онмё бюросының құрылуы

Көне қытайлық инь және ян және бес элемент тұжырымына негізделген, Xia және Shang династияларында басталып, Zhou династиясында дамыған, барлық құбылыстар инь мен янның және ағаш, от, жер, металл және су бес элементінің үйлесіміне байланысты екендігі туралы идея, онмиожи – астрология, күнтізбе, И Цзин, су сағаты сияқтылармен айналысатын, осы тұжырымға тығыз байланысты бірегей жапондық мамандық. Бұл жүйенің негізі болып табылатын инь мен ян және бес элемент философиясының өзі Қытайдан (Солтүстік және Оңтүстік династиялар дәуірінде немесе одан ертерек) немесе Асука кезеңінде Корея түбегінің батыс бөлігі (Гогурё және Бэкче) арқылы келген деп саналады, ал ең кеш дегенде 512 жылы Бэкджеден келген Бес классикалық дәрігерлер немесе 554 жылы И Цзин дәрігерлері Жапонияға келген кезде қалыптасқан. Бастапқыда бұл білімнің саясат пен мәдениетке ықпалы аз болды. Алайда, 602 жылы Гвалюк Бэкджеден Жапонияға келіп, ханзада Шотоку және тағы 34 лауазымды адамға инь мен ян және бес элемент туралы білім берді. Нәтижесінде, Жапонияда алғаш рет ресми күнтізбе қабылданды және 607 жылы Будданың ілімі, инь мен ян және бес элемент философиясы, күнтізбе жүйесін зерттеу үшін Суй Қытайына жапондық миссиялар жіберілді. Сонымен қатар, ханзада Шотокудың он жеті баптан тұратын конституциясы мен он екі дәрежелі шендік жүйесін құруда инь мен ян және бес элемент философиясының ықпалы байқалды. Кейіннен императорлық сарай Суй Қытайына (кейіннен Тан Қытайына) жапондық миссияларын сүйемелдеу үшін шетелдік студенттерді жіберіп, Қытай материгінен немесе Корея түбегінің батыс жағалауынан көптеген монахтар мен ғалымдарды шақырып, білімді одан әрі сіңірді. Әртүрлі ойлау мектептерінің енгізілуімен Жапония Қытай шоқжұлдыздарының қозғалысын және орналасуын қарастырудың, туу мен өлімнің үйлесімділігі принципіне негізделген жақсы және жаман сәтті, апаттар мен ырыс-несібені анықтаудың, болашақты болжаудың және барлық кадрлық мәселелерге басшылық алудың маңыздылығына сене бастады. Кейіннен император Тенму астрология және фуга саласындағы шебер болды, ол өзінің төлқұжатын алып, Циншин соғысы кезінде тағдырын болжады. Сондай-ақ, ол инь мен ян және бес элемент философиясын жақсы білгендіктен, 676 жылы Онмио бюросын және Жапонияның алғашқы обсерваториясын құрды, ал 685 жылы «онмиожи» термині қолданыла бастады, бұл инь мен ян және бес элемент философиясының танымалдылығын одан әрі арттырды. 718 жылы Ёро кодексі Онмио бюросын Орталық министрлігінің ішкі бөлімі ретінде бекітті, ал 天文博士, 陰陽博士, онмиожи, 暦博士 және 漏刻博士 лауазымдары техникалық қызметкерлер ретінде бекітілген кезде, Онмио бюросы құдайлар департаментіне қарасты жақсылықты болжайтын адамдармен бірге болжаумен ресми түрде айналыса бастады. Онмио бюросында төрт дәрежелі шендік жүйе құрылды, онда Онмио бюросының басшысы ең жоғары тұрды, одан төмен әкімшілік қызметкерлер, ал дәрігерлер, стажерлар және басқа да жалпы қызметкерлер сияқты техникалық қызметкерлер болды. Алайда, дәрігерлер мен онмиожи сияқты техникалық қызметкерлер материктен келген технологиямен айналысқандықтан, оларды ғалымдар және классикалық қытай мәтіндерін оқуды меңгерген шетелдіктер тағайындады, әсіресе Қытай материгіндегі Хан және Суй династияларынан, сондай-ақ Корея түбегінің батыс жағалауында билік жүргізген Гогурё және Бэкджеден, ал бастапқыда Корея түбегінің шығыс жағалауында билік жүргізген Силладан сирек тағайындалған. Атап айтқанда, 663 жылы Бэккэ шайқасында Бэкче әулеті жеңілген кезде, Жапония Бэкчеге, Жапонияның жақын одақтасы болған мемлекетке күш жіберді, ал Силла Корея түбегін біріктірді, Бэкджеден көптеген білімді адамдар Жапонияға эмигранттар ретінде келді, олардың көптегені бюроға тағайындалды. Азаматтық тұрғындардан техникалық қызметкерлерді тағайындауға да мүмкіндік болды. Онмио бюросы алғаш құрылған кезде техникалық қызметкерлердің міндеттері тек И Цзин, геоморфология (қазіргі «фэн шуй» деп аталатын), астрономиялық байқаулар, астрология, күнтізбе жасау, жақсы және жаман күндерді анықтау және су сағаттарымен уақытты өлшеумен шектелген. Олар діни ритуалдар мен сиқырлы амалдарды жасамады. Алайда, олар оңалту жұмыстарын жүргізу үшін қолайлы күндерді таңдап, жердің жақсы-жаман тағдырын және оның бағытын болжау арқылы астананы ауыстыруда маңызды рөл атқарды. Онмио бюросына тағайындалған техникалық қызметкерлердің ішінде И Цзин және геоморфологияға маманданған онмиожилерді «тар мағынадағы онмиожилер», ал астрология докторы, онмио докторы, күнтізбе докторы және су сағаты докторы сияқты барлық техникалық қызметкерлерді «кең мағынадағы онмиожилер» деп атауға болады. Осыдан кейін, бұл топтағы онмиожилерді кейде «онмиодо» деп те атады.

Рицурю жүйесі бойынша онмиоджиге қатысты өзгерістер

Ритсурио жүйесі бойынша, дін қызметкерлері мен монахтар ғана емес, сонымен қатар барлық мемлекеттік қызметкерлер мен жеке азаматтарға астрология, инь-ян, күнтізбелерді зерттеу және уақытты басқару, сондай-ақ апаттар мен жақсы белгілер туралы уағыз айтуға қатаң тыйым салынған. Бұл құқық тек Онмио бюросында оқушы болып тағайындалғандарға ғана рұқсат етілген. Астрономиялық бақылауларға немесе уақытты өлшеуге қатысты жабдықтар мен онмиоджоға қатысты кітаптарды Онмио бюросынан шығаруға, тіпті жеке тұлғалардың меншігінде болуына да тыйым салынды. Осы себепті, Хэйан дәуірінің басына дейін (IX ғасырдың басында), рицурио жүйесі салыстырмалы түрде қатаң сақталған кезде, онмиоджо Онмио бюросының монополиялаған құпия ақпараты ретінде басқарылды. Кейіннен, заманның талабына сай болу үшін, рицурио жүйесінің егжей-тегжейін қайта қарау үшін жиі 格式 (кақыку) шығарылды. Әр министрліктегі мемлекеттік лауазымдардың саны арту тенденциясы болғандықтан, Хэйан дәуірінің ортасына қарай Онмио бюросындағы лауазымдар саны да едәуір артты. Жалпы, әр министрліктегі техникалық қызметкерлердің дәрежесі төмен болды, бірақ Онмио бюросындағы техникалық қызметкерлердің дәрежесі басқа министрліктердегілерге қарағанда жоғары болды. Алайда, Онмио бюросы Орталық министрліктің ішкі бюросы болғандықтан, төртінші дәрежелі әкімшілік қызметкерлердің дәрежесі, әрине, басты министрліктің дәрежесінен төмен болды. Тек Онмио басшысы ғана Сейриоден залына, императордың күнделікті өміріне қатыса алатын болды және 天文密奏 (тенмон миссо) жасайтын. Бастапқыда төртінші сыныптық шенеуніктер мен техникалық шенеуніктер, дәрігерлер мен онмиодзилер қатаң түрде бөлек тағайындалды. Ал соңғыларын Қытай мен Кореяның озық елдерінен келген білімді монахтар тағайындады. Император соты – зайырлы үкімет болғандықтан, монахтарға еркін қызмет етуге рұқсат бере алмады. Дәрігер немесе онмиодзи болып тағайындалған монахтарды әкімшілік лауазымға тағайындалар алдында император жарлығымен зайырлы өмірге қайтару қажет болды, және мұндай жарлық жиі шығарылмауы керек еді. Оларды алмастыру үшін, астрология, онмиоджо және күнтізбе оқушылары ретінде онмиоджоның әртүрлі өнерлерін үйрену және император сарайында еркін қызмет ете алатын және жұмыс істейтін кадрларды дамыту үшін зайырлы персонал тағайындалды. Кейін бұл практика біртіндеп екіұшты бола бастады, білімді монахты зайырлы өмірге қайтып бармай-ақ техникалық лауазымға тағайындауға, жоғары лауазымға (әсіресе басшы немесе вице-басшы ретінде) ауыстыруға немесе бір мезгілде әкімшілік лауазымда қызмет етуге бұйрық беруге мүмкіндік туды. Алайда, негізінен зайырлы әлемге қайтып келмеген білімді монах болған техникалық қызметкердің дәрежесін көтеру үшін, 官位相当制 (канъи соуто) бойынша техникалық қызметкердің лауазымын өзгертпей, техникалық қызметкердің дәрежесін көтеру мүмкін емес еді, бұл рицурио жүйесінің негізі болды. Сонымен қатар, оқушылардың біліктілігін арттыру барысында, техникалық қызметкерлердің саны көбейіп, кадр алмасу еркіндігі артты. Қалай болғанда да, Онмио бюросында техникалық қызметкерлерден әкімшілік қызметкерлерге көптеген ауыстырулар мен бір мезгілде тағайындалулар болды. Онмио басшысы, яғни бюро директоры, сонымен қатар бұрынғы техникалық қызметкер болды және көптеген техникалық қызметкерлер Онмио бюросында бір мезгілде лауазымдарды атқарды. Онмио бюросы Нара кезеңінен бастап Хэйан кезеңінің басына дейін техникалық үкіметтік кеңсеге айналды. Алайда, 838 жылдан кейін Тан Қытайына Жапон миссияларын жоюмен (894 жылы Тан Қытайына соңғы миссия болды деген теория бар, бірақ басым теория – елші Сугавара но Мичизань миссияны тоқтатуды сұрады және ол іс жүзінде жіберілмеді), Қытайдың құрлықтағы Тан әулетінің талантты шетелдіктерін шақыру мүмкіндігі жоғалды (Корей түбегіндегі біріккен Силла Бейкджемен бұрынғыдай жақын емес еді). Техникалық қызметкерлерді 30 адамнан ғана оқытуды жалғастыру нәтижесінде, Хэйан кезеңінің басында Онмио бюросында техникалық қызметкерлерге адам ресурстары жетіспей қалды. Сонымен қатар, билік үшін абыройлылардың күресін күшейтуіне байланысты лауазымдар жетіспей қалды. Онмио бюросының императорға тікелей қатынасы бар жалғыз адамы болған Онмио басшысы дәрігерлер сияқты техникалық офицерлер қатарынан тағайындалмаған, бірақ ол ақсүйектердің лауазымы ретінде көбірек қолданылатын болды. Бұл лауазым дирекциядағы соңғы лауазым болғандықтан, ол жағдайы нашар ақсүйектерге көмек ретінде жиі қолданылды. Осы кезеңнен бастап бюро қабілетінен тыс тағайындаулар өте көп болды және олар тұрақты сипатқа ие болды. Бұл енді монахтарды ескерумен байланысты емес еді, тек ақсүйектерге лауазым беру мақсатында болды. Хэйан кезеңінің ортасында (X ғасыр), Камо және Абе отбасыларының екі отбасысының монополиялық мұрагерлігі байқалды (төменде қараңыз), және Онмио бюросының жоғары лауазымдары, соның ішінде Онмио басшысы, көбінесе осы екі отбасының мүшелерімен атқарылды. Сонымен қатар, екі отбасының онмиоджо тәжірибелері бастапқыдағы үкіметтік лауазымдардан гөрі діни сипатқа ие болды және осы тәжірибелер император регенттері, бас император кеңесшілері және император сарайының басқа да шенеуніктері тарапынан кеңінен қолданылды. Нәтижесінде, екі отбасы рицурио жүйесіндегі Онмио бюросының ресми дәрежесінен асып, шын мәнінде онмиоджо тәжірибешілері болса да, жоғары дәрежелі лауазымдарға көтерілді. Муромати кезеңінде, әсіресе Абе отбасы, Асикага шогунатының үшінші шогуны Асикага Ёсимицутың қамқорлығымен, жоғары ақсүйектердің бірі ретінде hanke (ханке) деңгейіне көтерілді, ол әрқашан жоғары үкіметтік лауазымдарға тағайындалды және атын 土御門家 (тсучимикадо-ке) деп өзгертті. Тсучимикадо отбасы Муромати кезеңінің соңынан Сенгоку кезеңіне дейін уақытша төмендеді, бірақ ерте заманада Токугава шогунаты Тсучимикадо отбасына Жапониядағы барлық онмиодзилерді басқару құқығын берді, және Тсучимикадо отбасы Мэйдзи дәуірінің басына дейін гүлденді.

Онмиоддо дін ретінде және Хэйан дәуіріндегі онмиоджиді құдайландыру

785 жылы Фудзивара но Танецугу өлтірілгеннен кейін, император Канму өзінің кіші інісі, принц Савараның кекшіл рухынан қорқып, жеке бақытсыздықтар мен аза тұтудың жиі кездесуіне тап болды. Ол астананы Нагаока-кёдан Хэйан-кёға (қазіргі Киото) көшіруі, әсіресе императорлық сарайда, кекшіл рухтарды басып тастау үшін асыл текті әруақтарға сенімнің күрт өсуіне себеп болды. Бұл жағдайларда, ежелгі синтоизмнен өзге, жұлдыздарға және таоистік сиқырларға, мысалы, киелі белгілерді қолдануға сенімдер басымдық алды. 呪禁博士 (Дзюкин Хакасэ) және 呪禁師 (Дзюкинси) 呪禁 (Дзюкин) ісіне жауапты болды, онда болжам, таосизм, буддизм және әсіресе эзотеризм элементтері болды, және олар Императорлық үйдің Министрлігінің 典薬寮 (Тэнъякурё) бөліміне қарасты, ол медициналық ем ретінде дұғалар ұсыну үшін құрылған мекеме болды. Бірақ, онмёдоны зерттеуші Фудзивара но Каматари оларды жойды және олар Онмё бюросына біріктірілді. Осылайша, онмёдода таосизм немесе буддизм (әсіресе Нара және Хэйан кезеңдерінде (8-ғасырдың соңы) енгізілген эзотерикалық буддизм), олармен бірге енгізілген 宿曜道 (Сукёдо) деп аталатын астрология, және ежелгі синтоизмнен бастап әртүрлі элементтер болды. Асыл текті әруақтарға сенімнің пайда болуымен, онмёдо одан да әртүрленді. Мысалы, 方違え (Хогай) және 物忌み (Моноими) сияқты сиқырлар, Шығыс қасиетті тауының Ұлы императорының фестивалі және Ухо қадамдары (гемпай), олар көбінесе онмёдо практикасында кездесетін, күріш шашырату және литургиялық сиқырлар даосизмнен шыққан. Сонымен қатар, Фудзивара кланының Хёкке процесінде империяның кеңеюі мен императорлық сарайда билікті орнату, ақсүйектер арасындағы саяси қақтығыстарды күшейтті, және онмёдо бәсекелес күштердің құлдырауына бағытталған жамандау мен жалақорлық үшін қолданылған көптеген жағдайлар болды. Бұл үрдіс императорлар Нинмё мен Монтокудың (9-ғасырдың ортасында) кезінде Фудзивара но Йосифусаның көтерілуімен айқын көрінді. Император Уда өзі И Цзин өнерін жақсы білген, ал Фудзивара но Моросуке тіпті "Кудзё Доно Икай" және "Кудзё Ненчу Гёджи" атты өз кітаптарын жазды және инь мен ян философиясына негізделген көптеген табулар мен әдептерді қамтитын нұсқаулық ұсынды. Бұл ортада 滋岳川人 (Дзигакугавато) және 弓削是雄 (Югэси Масао) сияқты харизматикалық онмоджи пайда болды, сондай-ақ қытай классикасының ғалымы Миёси Киёцура болжағандай, апаттардан кейін билік есімі енгізілді, бұл оқиға 901 жылдан кейін тұрақты оқиғаға айналды. Нәтижесінде, онмёдо император сарайында маңызды болып кетті. Сонымен қатар, Онмё бюросының сыртындағы адамдар, мысалы Фудзивара но Моросуке және Миёси Киёцура астрологияны, онмёдоны, И Цзинді және күнтізбелерді меңгергендігі, рицурё жүйесінің құпия ақпарат саясаты, онмёдоның Онмё бюросының сыртына шығуына тыйым салған, бұл уақытта іс жүзінде сәтсіздікке ұшыраған. Хэйан дәуірінің ортасынан кейін рицурё жүйесі императорлық регенттер мен бас императорлық кеңесшілердің саясатты монополиялауына және усадьбалық жүйенің таралуына байланысты одан әрі жеңілдетілді. Нәтижесінде, ресми емес онмёдзи, олар тұрақты мемлекеттік лауазымды адамдар емес және Онмё бюросына қарасты, ақсүйектермен жеке араласа бастады, олардың жақсы және жаман тағдырын болжап, жамандықты жою үшін құпия рәсімдер орындады. Кейде олар қарсыластарын қарғыспен өлтіруге дейін баратын. Тіпті, Онмё бюросына қарасты ресми онмёджилер арасында да осы үрдісті ұстанғандар көп болды. Олардың мінез-құлқы рицурё жүйесінде белгіленген онмиоджи міндеттерінен алыс болды. Онмиоджи императорға, император отбасына, жоғары мемлекеттік лауазымдарға және ақсүйектерге бақытты бағыттар мен жұлдыздардың қозғалысына байланысты кездейсоқ жақсы және жаман тағдырды жүктеді, тіпті олардың жеке өмірлерін басқаруға кірісті. Онмиоджи император сарайының орталығында рухани әлемді басқаруға кіріскенде, олар біртіндеп үкіметтік жүйедегі тұрақты міндеттерінен шығып, үкімет сахнасының артында жұмыс істей бастады. Сонымен қатар, 賀茂忠行 (Камо но Тадаюки) және оның ұлы Камо но Ясунори, сондай-ақ олардың шәкірті Абэ но Семей пайда болды. Олар астрологияның барлық аспектілерін жақсы білетін онмиоджилер болды. Олар бұрынғы жағдайға қарсы шығып, император сарайындағылардың сенімін арттырып, жоғары лауазымдарға көтерілді. Камо но Ясунори ұлы 賀茂光栄ға (Камо но Мицухиро) күнтізбе, ал шәкірті Абэ но Семейге астрологияны үйретті. Олар бұл білім мен дағдыларды тек өз отбасыларының балаларына ғана берді және оларды басқаларға үйретуді тыйым салды. Абэ отбасының астрологиясы апаттар мен жақсы белгілерді жариялау сипатына ие болды, ал Камо отбасының күнтізбелері күшті астрологиялық сипатқа ие болды. Осы себепті, тек Камо және Абэ отбасылары ғана онмиоджи өндірді. Абэ но Семейдің немересі, Абэ но Акичика Онмё басшысы болғанда, ол әрқашан Камо отбасының мүшелерін Күнтізбе докторы және Абэ отбасының мүшелерін Астрология докторы етіп тағайындау саясатын жариялады. Кейін, екі отбасы бастапқыда екі отбасыға мұрагерлікке берілмеген Онмё бюросындағы басқа лауазымдарды да дерлік монополиялады. Сонымен қатар, олардың нақты мәртебесі онмиоджи болғанымен, олар Онмё бюросының міндеттерінен асып, басқа жоғары лауазымдарға ие болды, және бюро үкіметтік жүйе ретінде толыққанды қаңқаға айналды. Онмиоджи діни сиқырлар мен рәсімдерге толы күшті ықпалға ие болған император сарайындағы харизматикалық рухани басшыға айналды. Хэйан дәуірінің ортасынан бастап, онмиоджи император сарайының орталық үкіметіне, саяси басқарудан және кадрлық шешімдерге дейін, тіпті императордың тақтан түсуіне үлкен әсер етті. Онмиоджи сонымен қатар 901 жылғы оқиғаға терең қатысты, онда сол кездегі сол министр Фудзивара но Токихира Сугавара но Митизанені оң министр лауазымынан Чикузен провинциясының аймақтық үкіметі Дзайфудың орынбасары лауазымына төмендетті. Осы шамада, онмиоджилер Хэйан-кёдан тыс жергілікті жерлерде де көріне бастады, бірақ олардың Онмё бюросының сыртындағы онмиоджи ретіндегі қызметі рицурё жүйесімен тыйым салынған. Жергілікті жерлерде көптеген жеке онмиоджи пайда болды, оның ішінде 道摩法師 (Дома Хоси) (Асия Доман ретінде кең танылған). Хэйан дәуірінің ортасы мен соңында (11-12 ғасырлар) Абэ отбасы Онмё бюросының міндеттерінің ең қиыны болған астрологияда көптеген шеберлерді өндірді, және Абэ отбасы әрқашан Онмё басшысы болып табылды, ал Камо отбасы Онмё орынбасары басшысы болып табылды. Хэйан дәуірінің соңындағы Генпей соғысы кезінде Абэ но Ясучика, Абэ но Семейдің ұлы, және Абэ но Суэхиро, Абэ но Ясучиконың ұлы, ерекше жоғары лауазымдарға ие болды. Бірақ, Камакура сёгунатына биліктің ауысуымен бірге келген саяси биліктің жоғалтуына байланысты, Камакура дәуірінің соңындағы Солтүстік және Оңтүстік сарайлар арасындағы билік үшін күреске байланысты Абэ отбасының ішіндегі қырқыстар Абэ отбасының билігі уақытша төмендеді.

Самурай қоғамының өркендеуі және ресми онмиоджидің құлдырауы

Хэйан дәуірінің соңында (12-ғасырдың екінші жартысы) императорлық сақшылардан шыққан Хэйке кланы билікке көтерілді. Хэйке кланын жеңген Минамото кланы самурайлар қоғамының дамуына ықпал етті. 1192 жылы самурай үкіметі – Камакура сёгунаты ресми түрде құрылды. Генпей соғысы кезінен бастап, екі кланның да өз кодексін қалыптастыруында онмиодзидің рөлі маңызды болды. Сондықтан Камакура сёгунаты да миодзоға көңіл бөлді. Сёгунатты құрған Минамото но Ёритомо билікті басып алу үшін соғысқа аттанғанда, алғашқы жылдары онмиодзи болжаған қолайлы күндерді таңдады. Екінші сёгун Минамото но Ёрие әкесінің үлгісімен астанадан онмиодзи шақырды. Бірақ оның жеке өміріне онмиодзидің әсері болмады, ол оларды тек ресми шаралардың формалдығын сақтау үшін пайдаланды. 1219 жылы Камакура сёгунатының үшінші сёгуны Минамото но Санетомо қаза болғаннан кейін Ходжо кланының регенттік үкіметі қалыптаса бастады. Камакура сёгундары императорлық регенттер мен әр ұрпақтың бас императорлық кеңесшілері, сондай-ақ императорлық отбасының Ходжо кланының құыршақтары ретінде шақырылды. Камакура сёгундарының императорлық отбасынан шыққандығына байланысты, олар онмиодзиді жиі пайдаланды. Камакура сёгунатының төртінші сёгуны Куджо Ёрицуне министрлер кабинетінен Тама өзенінен суарна құрылысы жөнінде өтініш алды, оны ауыз суды қамтамасыз ету және Мусаси провинциясында (қазіргі мегаполис және Сайтама префектурасы) батпақты жерлерді мелиорациялаудан кейін шалы жолдарды дамыту үшін пайдалану жоспарланған. Дамытуға жататын аймақ Камакура сёгунатының астанасы Камакурадан тікелей солтүстікке орналасқан, бірақ онмиодзи бұл жерді 犯土 (ханто) бағытында деп тапты. Сондықтан Куджо Ёрицуне өз резиденциясын әдейі 安達義景 (Адачи Ёсихидэ) (қазіргі Цуруми ауданы, Йокогама қаласы, Канагава префектурасы) басқа резиденциясына көшірді, ол Камакурадан сәтті бағыт деп есептелді (онмиодзодағы «сәтті бағытқа өту»), содан кейін құрылысты бастауға бұйрық берді. Содан кейін Камакура сёгунатының сёгуннары Хэйан-кёдан онмиодзи шақырмады, олардың орнына «қуатты онмиодзо» деп аталған онмиодзилер тобы болды. Кейіннен Жокю соғысы кезінде императорлық сарай Онмё бюросының онмиодзилеріне, ал Камакура сёгунаты көтерілісшіл онмиодзилерге дұға оқытты. Әсіресе орта және соңғы Камакура кезеңіндегі сёгуннар үшін онмиодзидің болуы қажет болды. Бірақ императорлық отбасынан немесе дворяндардан шыққандар ғана сёгунның жанында онмиодзоға құлшыныс ететін, ал шын билікте болған Ходжо кланы онмиодзоға аса мән бермеді. Сонымен қатар, сёгунның қол астындағы самурайлардан бастап, Жапонияның әртүрлі аймақтарындағы самурайлар императорлық сарайдың формальдылықтарын білмейтін және мінез-құлық мәселелері бойынша онмиодзимен кеңеспейтін. Осы себепті онмиодзидің самурайлар қоғамының барлығына әсер етуге рухани күші болмады, олардың қатысуы императорлық отбасы мен дворяндардың құыршақ сёгуннары, императорлық сарай, жоғары мемлекеттік лауазымдар және саяси билігін жоғалтқан дворяндар әлемімен шектелді. Камакура кезеңінің басында Камакура сёгунатының констебльдері мен губернаторлары 国衙領 (куга-рё) және асыл қожалықтарға көп әсер ете алмады. Бірақ Камакура кезеңінің ортасынан бастап, аумақтар мен усадьбалардағы салықтық түсімдердің тиімділігі, кейде аумақтар мен усадьбалардың өзі констебльдер мен губернаторлар тарапынан тез бұзыла бастаған кезде, онмиодзидің қолдау базасы болған императорлық сарайдың және дворяндардың күші экономикалық жағынан зардап шеге бастады. Камакура сёгунаты император Го-Дайгоның императорлық жарлығымен құлатылды, бірақ Ашикага Такаудзи одан бөлініп, Ашикага сёгунатын құрып, Солтүстік және Оңтүстік сарайлар кезеңін бастады. Ашикага сёгунаты Хэйан-кёде шогунатын құрып, Солтүстік сарайды қолдады, біртіндеп дворяндық бағытты қабылдады. Ашикага сёгунатының үшінші сёгуны Ашикага Ёсимицу заманында онмиодзи қайтадан кеңінен қолданыла бастады. Ол императордың билігін монополияға айналдыруды жоспарлады, ал кейбіреулер онмиодзиді көп қолдану императордың императорлық сарайдағы рәсімдерді орындау құқығынан айыру үшін де жасалды деп санайды. Онмиодзоны мұра еткен екі отбасыдан, Солтүстік және Оңтүстік сарайлар кезеңінде, Камо отбасы 勘解由小路家 (Канге-ю-кодзи-кэ) атауын қабылдады, ол олардың резиденциясы орналасқан жердің атынан алынған. Бұл Фудзивара кланының Хокке тармағына жататын Хино отбасынан және Сейва Гендзи кланының Шиба кланына жататын Каденокодзи отбасынан ерекшеленеді. Камо (Каденокодзи) Акиката «Рекірин Мондо Шу» атты өзінің кітабын жазуда белсенді болды. Бірақ Муромати кезеңінің ортасында Ходжо бас әулетінің мұрагері өлтіріліп, отбасы бұзылып, олардың күші біртіндеп төмендеді. Екін жағынан, Абе отбасы сәтті болды, 安倍有世 (Абе но Юсе) (Абе но Сеймейдің 14-ші ұрпағы) сёгун Ашикага Ёсимицутың қамқорлығын пайдаланып жоғары мемлекеттік лауазымға ие болды. Осы кезде міндеттері үшін қорқынышпен қаралатын және жазықтан қашып жүрген онмиодзи жоғары мемлекеттік лауазымға ие болды, бұл сенсация тудырды. Абе но Арионың ұлы Абе но Аримориден бастап Абе но Арисуэ және Абе но Аринобуға дейін ұрпақтары жоғары мемлекеттік лауазымдарға көтерілді, ал бастапқыда орта тапқа жататын Абе отбасы ханге статусына ие болды. Абе но Аринобу (16-ғасыр) ұрпағы Каденокодзи отбасының бұзылу мүмкіндігін пайдаланып, астрология және күнтізбеге қатысты міндеттерді келесі бес ұрпаққа монополиялады. Отбасы басшысының резиденциясы Абе но Ариодан бері Тсучимикадода орналасқандықтан, Абе отбасы Тсучимикадо отбасы деп аталды. Камо отбасы сияқты, олар да орналасқан жерінің атынан «Каденокодзи» атауын алды, бұл Минамото но Мичичика әулетінен шыққан Мураками Гендзи кланының Тсучимикадо отбасынан ерекшеленеді. Тсучимикадо отбасы императорлық сарайдың да, Муромати сёгунатының да қолдауын алды, осыған дейін олар онмиодзи ретінде өз күштерін жетілдірген сияқты көрінеді. Бірақ Ашикага сёгунатының саяси күші ұзаққа соқпады, Муромати кезеңінің ортасынан бастап Хосокава кланынан басқа барлық сёгунның орынбасарлары төмендеді. Ашикага сёгунаты сёгунның бақылауынан гөрі қуатты констебльдердің коалициялық үкіметіне айналды, бұл фракциялық күрестерге және Онин соғысы сияқты жиі соғыстарға әкелді. Сонымен қатар, констебльдерден сенгоку даймёларына және әртүрлі аймақтардағы констебльдердің орынбасарлары мен самурайлардың бір-бірін басып алуға бейімділігінің таралуы олардың өмірге жабысуын күшейтті. Формальды түрде толықтыру ретінде қолданылған миодзо маңыздылығы төмендеді. Соғыстардың тізбегі және сенгоку даймёларының тираниясы Хэйан-кёның, онмиодзоның қорғаушысы болған императорлық сарайдың қирауына әкелді, ал Муромати сёгунатының сёгуннары, астанада орналасқан, көбінесе қашып жүрді. 16-ғасырдың бірінші жартысында Тсучимикадо Аринобу бейбіт уақытта ешқашан бармаған өзінің аумағынан Нотаои, Наташо, Вакаса провинциясына эвакуацияланды. Үш ұрпақ...

Ресми онмёдзидің қайта жаңғыруы және ерте заманауи кезеңдегі жеке онмёдзидің өсуі

Тоётоми Хидэёсидің қайтысы мен 1600 жылы Секигахара шайқасында Батыс армиясының жеңілісінен кейін Тоётоми әулетінің ықпалы әлсіреп қалды. Содан кейін Токугава Иэясу Цучимикадо Хисанагаға 177 коку мен 6 斗 жер берді, ол Ямаширо провинциясының Отокуни ауданындағы Кайде (қазіргі Кайде, Муко қаласы, Киото префектурасы); Терадо, Отокуни ауданы (қазіргі Терадо, Муко қаласы); Умекоджи, Кадоно ауданы, Ямаширо провинциясы (қазіргі Умекоджи, Шимогё ауданы, Киото қаласы, Киото префектурасы); Сайын, Кадоно ауданы (қазіргі Сайын, Укё ауданы, Киото қаласы); және Кишоин, Кии ауданы, Ямаширо провинциясы (қазіргі Кишоин, Минами ауданы, Киото қаласы) елді мекендерін қамтыды, ол Император сарайына оралды. 1603 жылы Токугава Иэясу Токугава сёгунатын құрғанда, Цучимикадо әулеті сёгунат тарапынан 陰陽道宗家 ретінде ресми мойындалды және Эдо аймағын дамыту үшін құрылыстар мен жоспарлауда геоморфологиялық жұмыстарды жүргізді. Кейіннен онмёдо Никко Тосёгу зияратының құрылысында да қолданылды. Сёгунат сонымен қатар, халық дінін бақылауға тырысты, себебі олардың пікірінше, әртүрлі аймақтарда гүлденген жеке онмёдзилердің қызметін бақылау арқылы қауесет таралуын болдырмауға болады. Сёгунат Хэйан дәуіріндегі екі онмёдзи әулетін (Камо және Абе әулеттерін) өз шараларын бекіту үшін пайдалануға тырысты. Абе әулетінің ұрпағы ретінде сақталған Цучимикадо әулетінен басқа, сёгунат Камо әулетінің ұрпағы және тараған Каденокодзи әулетінің тармағы болған 幸徳井家 әулетін қайта құруды жоспарлады, сондай-ақ екі әулеттің әртүрлі аймақтардағы жеке онмёдзилерді бақылауын қамтамасыз етуді көздеді. Осы қадамның нәтижесінде Цучимикадо әулеті 1682 жылы 幸徳井友傳нің қайтысынан кейін Котокуи әулетін жоюға және Онмё бюросындағы лауазымдарды қайтадан монополиялауға мүмкіндік алды. Император сарайының қолдауына ие болғаннан кейін, олар Токугава сёгунатынан, де-факто үкіметтен, бүкіл Жапониядағы онмёдзилерді бақылауға толық құқық беруді сұрады. Олар бүкіл Жапониядан онмёдзилерге (онмёдзи ретінде емес, "оқушылар" ретінде) лицензия берудің эксклюзивті құқығын пайдаланды, ресми ұлы шеберлерге айналып, өздерінің ықпалын көрсетті. Бұдан бөлек, онмёдо синто дінінің сипаттарын қабылдады және кеңінен Тенша Цучимикадо Синто ретінде танылды, ал Цучимикадо әулеті өзінің гүлдену шыңына жетті. Соғыс уақытындағы самурай қоғамында онмёдо көбінесе назардан тыс қалды, бірақ бейбіт Токугава сёгунаты кезінде ол сёгунаттың рәсімдеріне енгізіліп, сёгунат бюрократтарының 有職故実 зерттеу тақырыбына айналды. Әртүрлі аймақтардағы онмёдзилер де белсенді болды, Сеива Гендзи тайпасының Огасавара әулеті, самурай онмёдзи және басқалар өз сенімдерін әртүрлі аймақтардың фольклорымен біріктіріп, өзгертті, соның нәтижесінде Эдо дәуірі бойы ол халық арасында кең танымал болды. 1684 жылы Токугава сёгунатының астрономы Шибукава Шункай жапондықтардың алғашқы күнтізбесін – Жокё күнтізбесін аяқтады. 823 жыл бойы қолданылып келген Сюаньмин күнтізбесі Жокё күнтізбесімен жаңартылды, ал Цучимикадо әулеті күнтізбе құру құқығын Токугава сёгунатына жоғалтты. Шамамен 70 жылдан кейін, 1755 жылы 土御門泰邦 Хоряку күнтізбесін жасағанда күнтізбе қайтадан жаңартылды. Цучимикадо әулеті күнтізбеге өзгерістер енгізу және оны жаңарту құқығын қайта алды. Алайда, Хоряку күнтізбесінде көптеген кемшіліктер болды және ол ғылыми тұрғыдан жасалған Жокё күнтізбесіне қарағанда нашар деп есептелді. Кейіннен Токугава сёгунатының ғибадатхана және зияраттар жөніндегі басқармасы құрған 天文方 бақылауды қайта алды және Тенпо күнтізбесін жасады, ол Цучимикадо әулетінің Хоряку күнтізбесінен және тіпті Хоряку күнтізбесінен дәл деп саналатын Жокё күнтізбесінен де әлдеқайда дәл болды.

Қазіргі заманғы онмиоджиді жою саясаты және қазіргі заманғы онмиоджи

Токугава Ёсинобудан, Токугава сёгунатының соңғы сёгунынан, Мэйдзи императорына 大政奉還 жасалғаннан кейін, Мэйдзи дәуірінде Мэйдзи қайта жаралуының әрекетсіздігін пайдаланып, Онмё басшысы Тогомон Харуо Астрономиялық бөлімді Онмё бюросының меншігіне беруді сұрады және бұл қабылданды, астрономиялық байқаулар мен карта жасау туралы барлық билікті алып қойды. Кейіннен, Мэйдзи Жапониясының үкіметі Батыс үлгісіндегі григориан күнтізбесін енгізуді жоспарлап отырғанын сезінген Цучимикадо Харуо қолданыстағы ай-күн күнтізбесін сақтау үшін күнтізбеге "Мэйдзи реформасын" енгізуді талап етті, бірақ бұл ұсыныс қабылданбады. Керісінше, Мэйдзи Жапониясының үкімет басшылары Цучимикадо Харуодан күнтізбеге реформа жасау туралы ұсыныс алғанда, батыс өркениетін енгізуді жақтағандар оған қарсы шығып, онмиоддоны жою керек деді, себебі Онмё бюросы елдің дамуы мен әскери қуатын нығайту үшін озық батыс технологиясын енгізуді насихаттау үшін заманауи ғылымды енгізуге қарсылық білдіру орталығы болуы мүмкін. Сонымен қатар, "Императордың тікелей басқаруында вассалдың императорға қатысты нақты билікті жүзеге асыратын варварлық және императордың іс-әрекеттерін басқаратын ешқандай ұятсыздық болмайды. Сонымен қатар, жапондық синтоизмнің болуына қарамастан, шетелдік (яғни қытайлық) шығу тегі бар онмиоджо сияқты техниканы қолдану кешірілмейтін нәрсе". Бұл аргумент таза синтоистер мен эксклюзивистерде резонанс тудырды, олардың көпшілігі онмиоддоны қабылдамады. Бұдан басқа, әкесі Цучимикадо Харуо қайтыс болғаннан кейін Онмё басшысы болған Тогомон Харуэ әлі де өте жас болғандықтан, бұл талаптарды өздігінен жоққа шығара алмады. Мэйдзи Жапониясы үкіметі осы мүмкіндікті пайдаланып, 1870 жылы Онмё бюросын жоюға мәжбүр етті және астрономиялық байқаулар мен күнтізбелерді ұйымдастыру міндеттерін 大学校 (1869 жыл) (қазіргі Токио университеті) Астрономиялық және күнтізбе бюросына, Соғыс министрлігінің Әскери-теңіз флотының 水路部 (日本海軍), Білім министрлігінің Астрономиялық бюросына және Обсерваторияға тапсырды. Онмё-ның бұрынғы басшысы Цучимикадо Харенага университеттің астрономиялық бюросының жауапты қызметкері болып тағайындалды, бірақ ол 1870 жылдың соңында осы қызметтен босатылды, ал астрология, онмиоддо және күнтізбелер Цучимикадо отбасының қолынан толық алынып тасталды. 1870 жылдың 9 желтоқсанында 天社禁止令 жарлығы шығарылды, онмиоддоның халыққа таралуына тыйым салынды, оны шарлатандық деп есептеді. Император Го-Ёзэй (1571–1617) билігінен бастап Эдо дәуірінің соңғы императоры Комэй (1831–1867) билігіне дейін жүзеге асырылып келген онмиоддоның алты жол ритуалы император Мэйдзиге (1852–1912) орындалмады. Токугава сёгундары, императорлар сияқты, әрқашан 将軍宣下 болған сайын осы ритуалды өткізген. Цучимикадо отбасы онмиоддоның ресми басқарушы лауазымын жоғалтты, сондай-ақ лицензия берудің айрықша құқығын жоғалтты, және олардың Тенша Цучимикадо синтоизмін одан әрі синтоистікке айналдырудан басқа амалдары болмады, бірақ олар әртүрлі аймақтардағы жеке онмиодзиге ықпал етуден айырылды. Мэйдзи Жапониясы үкіметі тыйым салғаннан бері онмиоддодан алынған ресми іс-шара болған жоқ, сондай-ақ жеке секторда онмиоддоның танымалдылығы да болған жоқ. Алайда, шын мәнінде, онмиоддодан алынған күнтізбелер әлі де бейресми түрде таратылып, 暦注 танымалдылыққа ие болды және өздігінен жүрді. Әсіресе, 十二直 кеңінен қолданылды, және көптеген адамдар оларға ырым-жырымдар мен мінез-құлық кодекстерінде сілтеме жасады. Тынық мұхиты соғысынан кейін және Мэйдзи дәуірінің ескі заңдары мен ережелерін жоюмен онмиоддоны тыйым салған заңдар мен ережелерді ресми түрде жоюдан кейін онмиодзи қолданған Карендралық жазбалардың бірі 六曜 он екі бағытқа артықшылық берді және көптеген күнтізбелерде жиі пайда болады, бірақ бұл тек қосымша ретінде қолданылады. Тақуалықпен байланысты күнтізбелерге келетін болсақ, Такасима күнтізбесі (Исе Ұлы киелі үйінің 神宮暦-мен байланысты емес) Такасиманың И-Чинге байланысты (Мейдзи дәуірінің бизнесмені және И-Чинге байланысты емес) Жингукан (Токио мегаполисі Тайто қаласындағы баспагер) салыстырмалы түрде танымал, бірақ бұл онмиоддо емес. Бүгінде мінез-құлық бойынша жалпы нұсқаулар үшін онмиоддо өнеріне сүйенетін адамдар аз, ал бір кезде гүлденген онмиодзи билігінің іздері жоқ. Тенша Цучимикадо синтоизмі қауымдастығы әлі күнге дейін Фукуи префектурасының батыс бөлігіндегі Ои қаласында, Вакаса провинциясының Наташо ауданында, бұрын Цучимикадо отбасының аумағы болған, онмиодто элементтерін сақтайтын діни ұйым ретінде, бірақ ол Хэйан кезеңінің ортасынан аяғына дейінгі онмиодтодан алыс. Бұдан басқа, жергілікті онмиодзиде аман қалған онмиоддоның бірнеше ескерткіші бар, мысалы Ками қаласындағы (бұрынғы Монобе ауылы), Кочи префектурасы. Хэйан дәуіріндегі миоджиге байлаушылық сиқырдың оккульттік бейнесі негізінде әртүрлі шығармашылық туындылар мен кейіпкерлер жасалды, олардың үлкен күштерін және ерекшеліктерін асыра көрсетті. Әсіресе, 1990 жылдардың соңынан 2000 жылдардың басына дейін онмиодзи танымал болды, және көптеген туындылар жасалды.

Онмиоддодағы рәсімдер туралы жалпы түсінік

Онмиодо өзі уақыт өте келе әртүрліленгендіктен, оның рәсімдері де біркелкі болған жоқ. Онмиодоның салт-дәстүрлері, соның ішінде басқа діндерге тигізген әсері әлі зерттелуде болғандықтан, оларды толыққанды сипаттау қиын. Онмиодо алғаш рет Жапонияға енгізілген кезде, оған “жукин” деп аталатын нәрсе күшті ықпал еткен деп есептеледі. "Энгисики" кітабының "Онмиёриошики (陰陽寮式)" бөлімінде онмиодзилердің сарайда өткізген мерекелері туралы жазба бар. Оған сәйкес, нюо халықтық діні (сетсубун), от жағу, ас үй құдайы мерекесі, бұрынғы императордың қайтыс болған күнін еске алу, жаңа жыл мерекесі және тағы да басқалары өткізілген. Олардың ішінде нюо халықтық дінінде онмиодзи сахнаға шығып, ырымдық мәтінді оқиды екен, оның бірінші жартысы – классикалық қытай тіліндегі мәтін, ал екінші жартысы – литургиялық дұғаларға ұқсас “сенмей”. Сонымен қатар, орта ғасырлық "Бунканшо" кітабы бірнеше рәсімдерге шолу жасайды. Онмиодоның рәсімдері үлкен, орта және кішкентай рәсімдерден тұрады және жағдайға қарай әртүрлі қолданылған көрінеді. Онмиодоның маңызды рәсімдері – Шығыс қасиетті тауының Ұлы императорының фестивалі, ол адам өмірінің билеушісі Донгюэ Дадиді құрметтеу үшін өткізіледі, және император таққа отырған сайын өткізілетін Дева мен Нарака фестивалі. "Бунканшо" басқа да түрлі онмиодо рәсімдері болғанын да айтады. Осы рәсімдердің кейбір мәтіндері бүгінге дейін сақталған.