Кіріспе

Француз жазушысы, ақыны және эссеші (1846–1917)

Леон Блой (leɔ̃ blwa; 11 шілде 1846 – 3 қараша 1917) – француз католик романісі, эссеші, памфлетші (немесе пасквилист) және сатиригі. Ол католицизмді қорғауымен және француз католик айналарындағы ықпалымен де танымал.

Өмірбаян

Блой 1846 жылғы 11 шілдеде Дордонь департаментінің Периге округіндегі Санльхак қаласындағы Нотр-Дамде дүниеге келді. Ол Вольтерлік көзқарастағы еркін ойшыл Жан Батист Блой мен Наполеон сарбазының қызы, қатаң тәртіпті және діншіл испандық католик Анна Мари Карроның алты ұлының екіншісі болды. Католик шіркеуі мен оның ілімдеріне қарсы күшті жек көру сезімін дамытқан, агностикалық және бақытсыз жас кезеңнен кейін, әкесі оған 1864 жылы Парижде жұмыс тауып берді. 1868 жылдың желтоқсанында ол Русселе көшесінде тұрған, кейін оның ұстазы болған қартайған католик жазушысы Барби д’Оревиллимен танысты. Ұзақ өтпей ол терең діни өзгеріске ұшырады. Блой жазушы Жоррис Карл Гюйсманс, суретші Жорж Руо, философтар Жак және Райсса Маританмен дос болды және осы зиялыларды католицизммен келістіруде маңызды рөл атқарды. Алайда, ол жиі ашуланып, басқаларға қатысты ықылассыздық танытқандықтан, бассыздыққа ұшырады. Мысалы, 1885 жылы Виктор Гюгоның қайтысынан кейін, Блой Гюгоны "сеніліске" ұшырады, "ашкөздікпен" және "екіжүзділікпен" айыптады, оны "биологиялық қоқысты зерделейтіндер" қатарына қосты. Блойдың алғашқы романы – "Жүрегі ауырған", рационализмге және оның жақтастарына қарсы күшті шабуыл болды, бұл оны сол кездегі әдеби ортамен және тіпті көптеген ескі достарымен де араз етті. Көп ұзамай Эмиль Зола, Гай де Мопассан, Эрнест Ренан және Анатоль Франс сияқты беделді авторларды өзінің жауы ретінде санады. Ол жарияланған еңбектерінен басқа, қоғамдық және әдеби тұлғалармен кең хат алмасуды қалдырды. 1917 жылғы 3 қарашада Бург-ла-Рейнде қайтыс болды.

Сындар

Блой жеке шабуылдарымен танымал болды, бірақ ол оларды Құдайдың мейірімі немесе ашуы деп санады. Жак Маританның сөзінше, ол: "Менің ашуым – менің аянышымның көпіргені" дейтін. Блойдың шабуылдарының көптеген нысаналары кәсіпкерлер болды. "Абсолюттің саяхатшысы" атты эссесінде ол Чикаго кәсіпкерлерін Париждің мәдениетті адамдарымен қолайсыз салыстырды:

Ла Салеттің әулие анасы

Ежен мыңжылдық көреген Вентрадан және Ла Салеттедегі аян туралы хабарлардан шабыттанды. Блой, егер адамдар өздерін түзетпесе, соңғы күннің жақын болғаны туралы Құдай ананың хабары екеніне сенді. Ол әсіресе Лурдедегі қасиетті орынға көрсетілген қызығушылыққа сын көзбен қарады және бұл адамдарды Ла Салеттің, оның ойынша, аспаптық емес хабарынан бұрғытып алатынына ренжіді.

Ықпал

Блой Грем Гриннің "Аффиредің соңы" романының басында келтірілген, бірақ Грин Блойға қатысты "бұл ашулы адамның шығармашылық инстинкті жоқ" деп мәлімдеді. Ол әрі қарай жазушы Хорхе Луис Борхестің "Энигмалардың айнасы" атты эссесінде келтірілген, ол өзінің қысқа әңгімелер жинағының алғы сөзінде оны "Мен үнемі қайта оқитын жазушылардың әртүрлі тізіміндегі" жеті автордың бірі деп атады. "Харпа және көлеңке" (1979) романында Алехо Карпентье Блойды Ватикан зерттеуші Колумбтың қанонизациясы талқыланған кезде ақылдан безгенді қорғаған "құмарлықпен айқайлайтын" деп сынайды. Блой Джон Ирвингтің "Оуэн Мини үшін дұға" романының басында да келтірілген, ал Чарльз Уильямстың "Жаңа христиан жылы" антологиясында оның "Маған қалыңдығыма хаттар" кітабынан бірнеше цитаталар бар. "Le Désespéré" 2005 жылы Éditions Underbahn баспасынан Морис Г. Дантецтің алғы сөзімен қайта басылды. Тарихшы Хайме Эйзагуирр Блойдың жазбаларына ықпал етті. Тарихшы Джон Коннеллидің сөзіне сәйкес, Блойдың "Еврейлер арқылы құтқару" (Le Salut par les Juifs) кітабы, Пауылдың Римдіктерге жолданған хатының 9-11 тарауларын апокалиптикалық радикализммен түсіндіруі, Екінші Ватикандық кеңестің католик теологтарына үлкен әсер етті, олар кеңестің "Nostra aetate" (1965) декларациясының 4-тармағына жауапты болды, бұл католик шіркеуінің яһудилерге қатысты көзқарасындағы революциялық өзгерістердің доктриналық негізі болды. 2013 жылы Папа Франциск өзінің алғашқы уағызында Блойдың сөзін келтіре отырып, көптеген адамдарды таң қалдырды: “Егер адам Иса Мәсіхті мойындамаса, мен Леон Блойдың сөзін еске түсіремін: ‘Иса Мәсіхке дұға етпеген адам, шайтанға дұға етеді.’ Иса Мәсіхті мойындамаса, адам әлемдік шайтанды мойындайды”.

Блой және 21 ғасыр француз ғалымдарына оның әсері Мишель Уэльбектың "Бағыну" (2015) романында маңызды орын алады.

Романдар

Le Désespéré (1887) (Айдас адам Рихард Робинсонның ағылшын тіліне аудармасы. Sunny Lou Publishing, 2023)

La Femme pauvre (1897) (И. Дж. Коллинз аударған кедей әйел. St. Augustines Press, 2015)

Цитаталар

Сүйіспеншілік сізді әлсіз етпейді, себебі ол – барлық күштің бастауы, бірақ ол сізге бұрын сеніп, білмейтін жалған күштің мәнсіз екенін көрсетеді. "Соңында бір ғана трагедия бар, қасиетті болмау." "Мен ақыл-ойдың мекені Парижді жақсы көремін, және оның ішінен өсіп, түнде жиырма лигадан көрінетін, шын мәнінде қайғылы шамдықтың Парижге қауіп төндіріп тұрғанын сезінемін." "Бай адам – аяусыз жануар, оны қарынға шанышқымен немесе жүзім шоғымен тоқтатуға мәжбүрсіз." "Ал олар [бай католиктер] қайырымдылық туралы айтуға, Құдайдың үшінші тұлғасының аты – Каритас сөзін айтуға батыл! Сөздердің осылай бұрмалануы тіпті шайтанды қорқытады! Өз денесін оны қоздыратын кедей жандарға беруге тіпті адалдығы жоқ, сол әдемі әйел бүгін кешкісін ақ, қабірлік етінің барлық нәрсен, құрттар сияқты дірілдейтін әшекейлерін көрсету үшін, жомарттық деп аталатын мерекелерде немесе апат болған кезде, ақымақтарға табынуға барады, акулалар мен кеме құлатқыштарды одан да тоқсырады. Құдайдың жолымен келген байлық, азапқа себеп болады!"