Кіріспе

1920 жылдары ойлап табылған алғашқы тоңазытқыштар. Icyball – 1923 жылы австралиялық сэр Эдвард Холстром жасаған және Торонтолық Дэвид Форбс Кит патенттеген (1927 жылы тіркелген, 1929 жылы мақұлданған) екі ерте тоңазытқышқа берілген атау. Осы құрылғыға құқықты американдық Пауэлл Кросли кіші сатып алған. Екі құрылғы да ерекшелігі – салқындату үшін электр энергиясын қажет етпейді. Олар бір стақан керосинмен бір күн бойы жұмыс істей алады, бұл электр қуаты жоқ ауыл тұрғындарына тоңазыту мүмкіндігін ұсынады.

"Кросли мұз шары" операциясы

Crosley Icyball газды сіңіру тоңазытқышының мысалы болып табылады, оны бүгінде демалыс көліктерінде немесе кемперлерде кездестіруге болады. Көптеген тоңазытқыштардан өзгеше, Icyball қозғалмалы бөліктері жоқ және үздіксіз жұмыс істеудің орнына қолмен циклмен жұмыс істейді. Әдетте, ол суытушы зат ретінде таңертең 1,5 сағат бойы зарядталады. Ол екі металл шардан тұрады: толық зарядталғанда сіңіргіш (су) құрамын қамтитын ыстық шар және сұйық аммиакты қамтитын суық шар. Бұл екі шар кері U пішіндес құбырмен қосылған. Құбыр аммиак газының екі бағытта да қозғалуына мүмкіндік береді. Шамамен бір күн пайдаланғаннан кейін (жүктемеге байланысты уақыт өзгеруі мүмкін), Icyball салқындатуын тоқтатады және қайта зарядтау қажет болады. Icyball тоңазытқыш шкафтан алынып, алдыңғы циклдегі барлық аммиактың буланған суық шары салқын суға батырылады. Ыстық шар ақырын қыздырылып, ішіндегі суда еріген аммиакты қайнатуға болады. (Аммиактың судағы ерігіштігі температураның жоғарылауымен төмендейді.) Жүйедегі қысым шамамен 0,7°C дейін көтеріледі, ал осы температурада аммиак U түтігі арқылы оңай өтіп, суық шарда конденсацияланады, оны су ваннасы салқындатады. Суық шар толық сұйық аммиакпен зарядталғанда (бұл пайдаланушыға сыбызғы арқылы хабарланады), құрылғы айналдырылып, ыстық шар салқын ваннаға орналастырылады. Ыстық шар салқындаған сайын жүйедегі қысым төмендеп, ақырында суық шардағы сұйық аммиактың булануына (аммиактың стандартты ауа қысымындағы қайнау температурасы бар) және суық шардың қатуына жеткізеді. Бірнеше минуттан кейін оның бетінде мұз түзілуі үшін жеткілікті суық болады. Содан кейін ол тоңазытқыш шкафтың ішіндегі тұрақтандырғышқа орналастырылады. Тұрақтандырғыш антифриз ерітіндісімен толтырылады.

Crosley Icyball тоңазытқышы енді сатылмайды немесе өндірілмейді, бірақ газды сіңіру тоңазыту әлі де қолданылуда. RV қолданбаларынан басқа, аммиак циклді тоңазытқыштар дамып келе жатқан елдерде де қолданылады. Бұл да циклдік құрылғылар, бірақ әртүрлі конденсаторлар, кері клапандар және кіріктірілген керосин жағылғыштары бар, сондықтан Icyball-ды қайта іске қосу үшін қажетті бөлшектеу және су ваннасы қажет емес. Аммиакпен салқындату ірі өнеркәсіптік қолданбаларда да қолданылады, онда оның тиімділігі жоғары бастапқы құн мен қауіптерді асып түседі. Бір кезде үйлерде ауаны кондициялау үшін кеңінен қолданылғанмен, аммиактың ағып кетуіне байланысты алаңдаушылықтар механикалық тоңазытқыштардың осы нарықта басымдық тануына әкелді. 2007 жылы Адам Гроссер TED сөйлесуінде вакциналарға арналған газды сіңіру тоңазытқышы туралы айтты. 2016 жылы жас дизайнер Уильям Бродвей вакцина салқындатқышы ретінде қолдану үшін Icyball технологиясын кішірейту дизайны үшін Ұлыбританияның Джеймс Дайсон сыйлығын жеңіп алды.