Кіріспе

Ресейлік зеңбіл жасаушы Александр Григорьев, Лыковтың ұлы (Александр Григорьев сын Лыков) (1634? 1676 жылдан кейін) – орыс зеңбірек және қоңырау құюшы.

Карьераның алғашқы кезеңдері, індеттен құтылу

1651 жылы Александр Григорьев москвалық оқ-дәрі жасау шеберханасына (оқ-дәрі жасақтауында) «қоңыраушы» (колокольное лицо) ретінде қабылданды. Бұл ұсынысты қоңырау жасаушы Емельян Данилов және бірқатар мәскеулік зеңбілшілер берген болатын. Көп ұзамай Григорьевке жеті шәкірт берілді, олармен бірге Мәскеудегі Әулие Антипий шіркеуі үшін (қасиетті Антипий шіркеуінің) Благовестный колоколының қоңырауын қайта құйып, басқа бекіністерге алты қосалқы дабыл қоңырауын құйды. 1654 жылы Александр Григорьев пен Федор Моторин Новгородқа жіберілді, онда олар 16 тонналық қоңырауды құйды. Новгородтағы осы тапсырмаларының арқасында, сол жылы бубондық обадан көз жұмған 150 000-ға жуық мәскеуліктердің тағдырынан құтылуға мүмкіндік алды.

Мәскеудегі маңызды комиссиялар

1655 жылы Мәскеуге оралғаннан кейін Григорьев қайтыс болған Емельян Даниловтың орнын басып, елдегі ең маңызды қоңырауды, атап айтқанда, бұрын діни той кезінде сынып қалған Үлкен Успенский қоңырауын (шамамен 160 тонна) жасау жұмысын жалғастырды. Бұл қоңырауды құю жұмысы мамыр айынан бастап күздің соңына дейін Мәскеу Кремлінде өтті. Бұл тапсырмаға Григорьевтің көптеген шәкірттері қатысты, олардың кейбіреулері өзі де белгілі қоңырау шеберлері болды (Харитон Иванов, Петр Степанов, Федор Дмитриев). Үлкен Успенский қоңырауы 1668 жылы ғана арнайы салынған ағаш қоңырау мұнарасына ілінді. 1701 жылы Кремльде болған өртте қоңырау жойылды. Оның металлы кейіннен Патша қоңырауын құюға пайдаланылды. 1655 жылы Александр Григорьев Мәскеу Кремлінің Фроловская (Спасская) мұнарасы үшін дабыл қоңырау жасады (шамамен 3 тонна), бұрын сынып қалған қоңыраудың қалдықтарын пайдаланып, салмағын 150 пудтан 194 пудқа дейін арттырды. 1656 жылы Александр Григорьев пен Федор Моторин Валдайдағы Иверский монастырына жіберілді, онда Патриарх Никонның өтініші бойынша 11,5 тонналық қоңырау құйылды. Бұл қоңырау бүгінгі күнге дейін жеткен жоқ. Алайда, аңыз бойынша, Александр Григорьев қалған қоланы жергілікті көмекшілеріне таратып, осылайша қазіргі танымал Валдай қоңырауларын (Валдайские колокольчики) жасау дәстүрі қалыптасты.

Шебер мәртебесі

1657 жылы ол Котельний ряд (Котельный ряд; Мәскеудегі боздалардың бірі) үшін 0,75 тонна салмақты қоңырау құйды. 1665 жылы Александр Григорьев Симонов монастырына 5 тонналық қоңырау құйды, ондағы жазу оны алғаш рет "мемлекеттік зеңбірек және қоңырау шебері" деп атады. 1668 жылы ол Звенигород маңындағы Саввино-Сторожевский монастыры үшін ең әсем қоңырауын – Ұлы Хабарландыру қоңырауын құйды, ол Ресейдегі ең керемет дыбысты қоңырау деп есептелді. Бұл жұмыс 130 күнде аяқталды (сол кезде бұл өте қысқа мерзім еді). Осы қоңырау үшін патша Алексей I шеберге үлкен матамен қатар ақша және нан да сыйлады. Аңызға сүйенсек, Федор Шаляпин Ұлы Хабарландыру қоңырауының дыбысына қатты әсерленген. Өкінішке орай, 1941 жылы неміс әскерінің жақындауына байланысты оны құлатуға тырысқан кезде қоңырау сынып, кескілеріне дейін қирады.

Үй ішіндегілердің тағдыры

Александр Григорьев 1676 жылы соңғы рет аталды, ол кезде оның он шәкірті Каритон Ивановқа Қаңтар сарайында он аркебус құюға көмектескен. Александр Григорьевтің еңбегі тарихшыларға 17 ғасырда Григорьевтің құю мектебі болғандығы туралы пікір қалыптастыруға мүмкіндік береді. Григорьевтің 21 шәкірті белгілі, олардың көптегені де атақты болды. Григорьев қайтыс болғаннан кейін оның туысы Григорий Екимов (гранат шебері) Пушкарская Слободадағы үй-жайын мұраға алды, кейін ол Федор Моторинге сатты.