Саадат Али Хан Нишапури: Оңтүстік Азия ақсұлының өмірі мен қызметі

Кіріспе

18 ғасырдағы үнділік дворян

Саадат Әли Хан Нишапури (шамамен 1680 жылы туған, 19 наурыз 1739 жылы қайтыс болған) – 1722 жылдың 26 қаңтарынан 1739 жылға дейін Ауадх (Оудх) Субасының Навабы және Мұхаммед Насырдың ұлы. 25 жасында ол әкесімен бірге Моғол императоры Аурангзебтің Декан аймағындағы Маратхаларға қарсы соңғы жорығына қатысты, және император оған қызметі үшін Хан Бахадур атағын берді.

Ерте өмір

Ханның туған күні тіркелмеген. Тарихшы Аширбади Лал Шриваставаның айтуынша, Хан шамамен 1680 жылы дүниеге келген, ал оның нағыз аты Мир Мұхаммед Әмин болған. Оның әкесі Мир Мұхаммед Насыр, Хурасан қаласындағы саудагер еді. Ханның ағасы Мир Мұхаммед Бақар болды. Олардың әулетінен шыққан Мир Шамсуддин, сәйид (Мұхаммед пайғамбардың ұрпағы) және Нишапурдағы қази (ислам судьясы) болған. Ол шииттік исламның жетінші имамы Мұса әл-Казымның жиырма бірінші ұрпағы еді. Ханның жас кезіндегі өмірінен ешқандай оқиға тарихқа түспеген. Сафавид әулеті XVII ғасырдың соңында құлдырауға бет бұрды. Сұлтан Хусейн (соңғы Сәфәүи монархы) сарайының ақсүйектерін наразы қылды, соның салдарынан Ханның отбасы кедейлікке ұшырады. Үндістанда бағын сынау үшін Ханның әкесі мен ағасы 1707 жылдың соңында Моғол императоры Бахадур Шах I билік еткен кезде Бенгалияға көшіп келді. Олар Бихарға барып, Патнада қоныстанды және Муршид Құли Ханнан жәрдемақы алды. Осы кезде Хан Нишапурда тұрды. Тарихшы Камалуддин Хайдердің айтуынша, оның әйелі оны әкесінің үйінде бағып-қағушы болып отырғаны үшін мазақ еткен. Хан ренжіп, жұмыс іздеп Үндістанға көшті. Тарихшы Ғұлам Әлидің мәліметінше, ол 1708 немесе 1709 жылы Патнаға келген. Ханның әкесі келгенге дейін қайтыс болып, "жаңа үйінен біршама қашықтықта" жерленген. 1709 жылы ағайындылар жұмыс іздеп Делиге аттанды. Хан ауыл басшысының (амил) қызметіне орналасып, Делидегі алғашқы жылында кедейлікте өмір сүрді. 1710 жылдың шілде айында ол және оның ағасы Сарбуланд ханның жұмысына қабылданды. Сарбуланд хан, оның да өзі парсы және сәйид болған, Праяграждағы Кара Маникпурдың фейдждары (гарнизон командирі) еді және Ханды лагерь бастығы (мир манзил) етіп тағайындады. Әзим уш-Шанның (Сарбуланд ханның жұмыс берушісі) жеңілісі мен қайтысынан кейін Джахандар шах Моғол тағына отырды және Сарбуланд ханды Ахмадабадқа ауыстырды. Хан да онымен бірге 1712 жылдың қарашасында аттанды. Жыл соңына қарай Хан мен Сарбуланд хан арасындағы қарым-қатынас нашарлады. Күшті жаңбыр мен жел Ханның шатырларын қиратты. Сарбуланд хан түнді бұқалар арбасында өткізуге мәжбүр болды және шатырларды дұрыс емес жерге орнатқаны үшін Ханды кінәлады. Хан келіспеді, ал Сарбуланд хан оны жеті мың әскердің бастығы (хафт хазари) сияқты әрекет етуде деп айыптады. Хан бұл өзінің мансабының "жақсы белгісі" екенін айтты. Делиге көшіп, хафт хазари болғаннан кейін ол Сарбуланд ханның қызметіне қайта оралады. 1713 жылдың 12 қаңтарында Фаррухсияр Сейид ағайындыларының көмегімен Моғол тағына отырды. Хан оның билігі кезінде Делиге келді. Фаррухсиярдың досы Мұхаммед Жафардың қолдауымен Хан 1000 жылқыдан тұратын (хазари) мансапқа ие болып, Вала Шахи полкінің қолбасшысы болды. 1716 жылы Жафар қайтыс болғаннан кейін Хан патша сарайында қамқоршысы болмады. Ол келесі үш жылда жоғарылауға қол жеткізе алмады. 1719 жылы Фаррукшияр Сейид ағайындылары биліктен құлатты. Шах Джахан II билік құрған кезде Хан Сайид Хасан Әли Хан Бархаға (Сейид ағасы) Жайпурдың Махаражасы Джай Сингх II-ге қарсы жорыққа қатысты. Ханның әдептілігі (хусни ахлақ) мен әскери шеберлігі оған Сайид ағасы Сайид Хусейн Әли Ханның қамқорлығын әкелді. 1719 жылдың 6 қазанында Хусейн Әли хан оны қазіргі Раджастхандағы Хиндаган мен Баянның фудждары (гарнизон командирі) етіп тағайындады, ал Хан қараша айында қызметке кірісті. Раджпуттар мен жат заминдарлары (жер иелері) бүлік көтерді. Хан көбірек әскер жинап, провинцияның вазирінен (министрінен) қарыз алды. Қосалқы әскерлердің көмегімен Хан аймақтағы көтерілісті басады. Заминдарлар бірінен соң бірі шабуылға ұшырап, берілуге мәжбүр болды. Тағайындалғаннан кейін алты ай ішінде заңдылық пен тәртіпті қалпына келтіргеннен кейін Хан армияда 1500 жылқының қолбасшысы (15 сад изат) дәрежесіне көтерілді. 1719 жылдың соңында Низам әл-Мұлк пен Сейид ағайындылары арасында шиеленіс туды. Низам әл-Мұлк 1720 жылдың маусым айында Асиргар қамалында Сейед Хусейн Әли ханның адамы Дилавар ханды өлтірді, ал тамыз айында Сейид ағайындыларының туысы Сейед Алам ханды өлтірді. Хусейн Әли хан Декан жазығына қарай шеру жасауға шешім қабылдады, ал Хасан Әли хан Делиге қарай шеруге келісті. Моғол императоры Мұхаммед Шах та Аградан Деканға аттанды. Шаһтың сапарына бірнеше күн қалғанда, патша сарайында Хусейн Әли ханды өлтіру туралы сөз айтылды. Бас қастандықшы Низам әл-Мұлқтың ағасы Мұхаммед Әмин хан Тұрани болды. Хан заговоршылардың жағына ауысты, себебі қазіргі жазбаларда оның себептері көрсетілмеген. Тарихшы Аширбади Лал Шриваставаның айтуынша, "дүниелік байлық пен билік" Ханның шешіміне ықпал еткен. Хафи хан Ханның Фаррухсиярдың өлтірілуіне деген ашуынан қастандыққа қосылуға итермеленгенін жазды. Заговоршылар Хусейн Әли ханды өлтіру жоспарын жасау үшін жиі кездесті, ол 1720 жылдың 8 қазанында Хайдер Бег Доулаттың қолынан қаза тапты. Келесі күні Мұхаммед Шах патшалық мәжіліс өткізіп, Хан мен оның серіктерін марапаттады. Оған Саадат Хан Бахадур (жақсы бақыттың иесі) атағы берілді және 5000 зат пен 3000 жылқыға көтерілді. Аноним парсы тарихшысының мәліметінше, Хан Мұғол императорының келісімімен Хусейн Әли ханның қазынасын тонады.

Khan's date of birth has not been recorded. According to historian Ashirbadi Lal Srivastava, Khan was born in c. 1680 and his birth name was Mir Muhammad Amin. His father was Mir Muhammad Nasir, a merchant in Khorasan. Khan had one elder brother, Mir Muhammad Baqar. One of their ancestors was Mir Shamsuddin, a sayyid (descendant of Muhammad) and a kazi (Islamic judge) in Nishapur. He was a twenty first generation descendant of Musa al Kadhim, the seventh imam of Shia Islam. No historian has recorded any events in Khan's early life. The Safavid dynasty began declining at the end of seventeenth century. Sultan Husayn (the last Safavid monarch) alienated his court's nobility, and Khan's family was reduced to poverty. To try his luck in India, Khan's father and elder brother migrated to Bengal in late 1707 during the reign of Mughal emperor Bahadur Shah I. From there they went to Bihar, settled in Patna and were granted an allowance by Murshid Quli Khan. At this time, Khan lived in Nishapur. According to historian Kamaluddin Haider, his wife ridiculed him for being a hanger on in her father's house. Stung, Khan migrated to India in search of job. According to historian Ghulam Ali, he arrived in Patna in 1708 or 1709. Khan's father died before his arrival, and was buried "some distance away from his new home". In 1709, the brothers started for Delhi in search of employment. Khan was employed by an amil (village head), and lived in poverty during his first year in Delhi. In July 1710, he and his brother were employed by Sarbuland Khan. Sarbuland Khan, a fellow Persian and sayyid, was the faujdar (garrison commander) of Kara Manikpur in Prayagraj and made Khan his mir manzil (camp superintendent). After the defeat and death of Azim ush Shan (Sarbuland Khan's employer), Jahandar Shah ascended the Mughal throne and transferred Sarbuland Khan to Ahmedabad; Khan accompanied him in November 1712. By the end of the year, the relationship between Khan and Sarbuland Khan had deteriorated. Heavy rain and high winds tore down Khan's tents; Sarbuland Khan had to spend the night in a bullock cart, and criticised Khan for putting the tents up in a poor place. Khan disagreed, and Sarbuland Khan accused him of behaving like a haft hazari (master of seven thousand troops). Khan replied that that was an "auspicious prophecy" of his career; after moving to Delhi and becoming a haft hazari, he would rejoin Sarbuland Khan's service. On 12 January 1713, Farrukhsiyar ascended the Mughal throne with the help of the Sayyid brothers. During his reign Khan arrived at Delhi. With the patronage of Muhammad Jafar, a friend of Farrukhsiyar, Khan succeeded in getting a mansab of a hazari (1,000 horses) and became the commander of the Wala Shahi regiment. Jafar's death in 1716 left Khan without any patron in the royal court. He failed to get any promotion in the following three years. In 1719, Farrukshiyar was deposed by the Sayyid brothers. During the reign of Shah Jahan II, Khan accompanied Syed Hassan Ali Khan Barha (the elder Sayyid brother) in his expedition against Maharaja Jai Singh II of Jaipur. Khan's husn i akhlaq (elegance of manners) and military skill won him the patronage of Syed Hussain Ali Khan, the younger Sayyid brother. Hussain Ali Khan appointed him faujdar (garrison commander) of Hindaun and Bayana in present day Rajasthan on 6 October 1719, and Khan took charge in November. The Rajput and Jat zamindars (landlords) were rebelling; Khan began recruiting more troops, and borrowed from the wazir (minister) of the province. With the help of auxiliary troops, Khan suppressed the rebellion in the area; the zamindars, attacked one by one, were forced to surrender. After restoring law and order within six months of his appointment, Khan was promoted to the rank of 15 sad izat (commander of 1,500 horses) in the army. By the end of 1719, friction arose between Nizam ul Mulk and the Sayyid brothers. Nizam ul Mulk killed Dilawar Khan (Syed Hussain Ali Khan's agent) at the Asirgarh Fort in June 1720 and killed Sayyid Alam Khan, a relative (nephew, brother's son ) of the Sayyid brothers, in August. Hussain Ali Khan decided to march to the Deccan Plateau, and Hassan Ali Khan agreed to march towards Delhi. Mughal emperor Muhammad Shah also started for the Deccan from Agra. A few days before Shah began his journey, a conspiracy was hatched at the royal camp to kill Hussain Ali Khan. The chief conspirator was Muhammad Amin Khan Turani, an uncle of Nizam ul Mulk. Khan switched his allegiance to the conspirators, for reasons not documented in contemporary records. According to historian Ashirbadi Lal Srivastava, "worldly riches and power" were the reasons behind Khan's decision to change factions. Khafi Khan writes that Khan was incited to join the conspiracy due to his anger at the murder of Farrukhsiyar. The conspirators met frequently to outline a plan to assassinate Hussain Ali Khan, who was killed by Haider Begh Daulat on 8 October 1720. The following day, Muhammad Shah held a royal durbar and rewarded Khan and his co conspirators. He was given the title Saadat Khan Bahadur (lord of good fortune), and was promoted to 5,000 zat and 3,000 horses. According to an anonymous Persian historian, Khan plundered Hussain Ali Khan's treasury with the consent of the Mughal emperor.

Ақбарабад қаласының әкімі

Хан 6000 ат және 5000 жылқы дәрежесіне көтеріліп, 1720 жылдың 15 қазанында Акбарабад провинциясының (қазіргі Агра) губернаторы болып тағайындалды. Ол Бурхан-ул-Мулк атағын алды және Нилкантты өзінің орынбасары етіп тағайындады. Акбарабадқа келген соң, хан жаттардың көтерілісін басуға шешім қабылдады және Матура мен Бхаратпур жаттарын жеңді. Олар Дели-Матура жолындағы сазды бекіністеріне қашып кетті. Хан оларды қоршап алып, төрт бекіністі жаулап алды. Нилканттың әскерлері 1721 жылдың қыркүйегінде Муккам Сингхпен (жат көшбасшысы Чураманның ұлы) шайқасты, және Нилкант шайқаста қаза тапты. Қазан айында хан Чураманмен күресуге бел буды. Чураманның сіңілі баласы Бадан Сингх моғолдар тарапына ауысты. Бірақ хан Дауран ханды Акбарабад губернаторы лауазымынан босатып жіберді.

Авадхтың әкімі

Аградан босатылғаннан кейін Хан Делиге кетті. Ол 1722 жылдың 9 қыркүйегінде провинциялық губернатор Гирдар Бахадур алмастырылғаннан кейін Авад (қазіргі Уттар-Прадеш) губернаторы болып тағайындалды. Хан өзінің әскерін, соның ішінде Калика Прасад Тандонды жинап, провинцияға аттанғанға дейін одан да көп санын жалдады. Саяхаты барысында ол Фаррухабадта тоқтады. Хиндустани патан басшысы Мұхаммед Хан Бангаш оған Лакхнауды билеген Шейхзадалар туралы мәлімет берді. Ханға Лакхнауға кірмес бұрын Шейхзадалардың қарсыластары – Какори шейхтерімен жақын қарым-қатынас орнатуға кеңес берді. Хан осы кеңеске құлақ қойды, ал шейхтер оған Лакхнау Шейхзадаларының күшті және әлсіз жақтарын айтты. Содан кейін ол Лакхнауға бет алып, қала сыртында орналасты. Хан түнде Гомти өзенін кешіп, артиллериясымен қалаға сырттай кірді. Қала қақпасынан ілінген қылышты алып тастағаннан кейін, ол Ақбари қақпасы тұсында Шейхзадаларға шабуыл жасады. Нәтижесінде болған шайқаста Шейхзадалар жеңіліп, Панчмахаладан (олардың сарайынан) қуылды. Ханның Авад губернаторы ретіндегі қызметінің басында, оның заминдары Мұғал ережелерін орындаудан бас тартты. Хан Авадтың қаржы және жагирлерге қатысты мәселелерін шешуге тырысты, осы мақсатта егін жинамын бағалау үшін агенттер жіберді. Бірақ ол тез арада заминдардан басқа ешкімнің (жергілікті билік өкілдері де оның ішінде) оның жоспарына қолдау көрсетпейтінін түсінді; жагир агенттері оны іске асыруға кедергі келтіруге тырысты. Жагир әмілдері (жеке қызметкерлері) оның жоспарын Ханның қазіргі жагир жүйесін құлаттыру әрекеті ретінде қарады. Бұл оны алаңдатты, өйткені ол жагир иелерін наразы етуді қаламады. Оған жауап ретінде ол жагир иелері төлейтін жагир салымына жеңілдік жасады. "Имад ас-Садат" кітабының авторы Сайид Ғұлам Әли осы жүйені "ижара" деп атады. Бұл шара провинциялық басқаруды тұрақтандырды, себебі жагир иелері енді өз қызметкерлерін далаға жіберуге міндетті емес еді; губернатор тағайындаған әмілдер енді оған есеп беретін болды, ал жергілікті лауазымды тұлғалар дауларды шешу үшін тікелей оларға жүгінуге тиіс еді. Осылайша Хан жагир иелерінің жагирлеріндегі әкімшілік билігін жойды. 1730 жылы Бурхан әл-Мүлк өзінің әскеріне сарбаз жинау үшін Мир Мұхаммед Салах Хан Бараханы және Билграмнан Сайид Мунаввар Әли Тирмизиді Лакхнау маңындағы қасбаларға жіберді.

After his dismissal from Agra, Khan went to Delhi. He was appointed governor of Awadh (in present day Uttar Pradesh) on 9 September 1722 after the transfer of provincial governor Girdhar Bahadur. Khan gathered his troops including Kalika Prasad Tandon and recruited more before leaving for the province. During his journey, he stayed at Farrukhabad. Muhammad Khan Bangash, the Hindustani Pathan chief, gave him information about the strength of Shaikhzadas (a community which ruled Lucknow). He advised Khan to befriend the sheikhs of Kakori, adversaries of the Shaikhzadas, before entering Lucknow. Khan did so, and the sheikhs informed him about the strengths and weaknesses of the Shaikhzadas of Lucknow. He then marched towards Lucknow, and camped on the city's outskirts. Khan crossed the Gomti River by night, and silently entered the city with his artillery. After pulling down the sword which hung on the gates of the city, he attacked the Shaikhzadas at the Akbari Gate. In the ensuing battle, the Shaikhzadas were defeated and driven from Panchmahala (their palace). At the start of Khan's governorship of Awadh, its zamindars refused to follow Mughal regulations. Khan tried to solve Awadh's fiscal and jagirdar problems, sending agents to assess crop yields. He soon realized that, except for the zamindars, no one (including the local officials) welcomed his scheme; jagirdar agents tried to prevent its implementation. The jagirdar amils (personal staff) viewed his scheme as an attempt by Khan to subvert the existing jagirdar system. This alarmed him, since he did not want to alienate the jagirdars. In response, he offered a discount on the jagir assessment paid by the jagirdars. Saiyad Ghulam Ali, author of Imad us Sadat, calls this system ijara. This scheme stabilised provincial administration, since the jagirdars no longer had to send their staff to the fields; the amils (appointed by the governor) were now accountable to him, and local officials were to approach them directly to resolve disputes. Thus, Khan ended the administrative authority of the jagirdars over their jagirs. In 1730, Burhan ul Mulk sent Mir Muhammad Salah Khan Baraha and Sayyid Munawwar Ali Tirmizi of Bilgram to the qasbahs around Lucknow to recruit men for his army.

Надир Шахпен бетпе-бет келу

1739 жылдың басында парсы билеушісі Надир Шах Үндістанға шапқыны жасады. Мұғұл императоры Мұхаммед Шахқа көмектесу үшін Хан Авадтан 30 000 атты әскерімен жорыққа шықты. Панипат қаласында тоқтағанда, Надир Шахтың әскері оны тоқтатып алуға тырысты. 12 ақпанда Хан Карнал қаласында Мұхаммед Шахтың әскерімен қосылды. Надир Шах күштердің келуі туралы естіген соң, лагерін моғол әскерінен үш шақырым қашықтыққа көшірді. 22 ақпанда парсы әскері Ханның әскерімен шайқасты. Хан бұл жаңалықты естігенде, Мұхаммед Шахтың алдында қойылған қылышын алып, парсы әскеріне шабуыл жасауға рұқсат сұрады. Тарихшы Хари Чаран Дас айтуынша, Мұғұл императоры парсы ханына сенімсіздікпен қарап, оны Құранның атымен адал болуға серт беруге мәжбүр етті. Низам әл-Мүлк Ханның әскері бір айлық сапардан шаршағанын айтып, оның ілгерілеуін кешіктірді, сондай-ақ Ханның күндізгі уақыттың үш сағаты ғана қалғандықтан, жақын уақытта шегінуге мәжбүр болатынын мәлімдеді. Нүсрат Жунг оған Мұғұл әскеріне күндіз соғысуға бұйрық берілмегенін жеткізді. Хан олардың тілегін елемеді, әскеріне жиналуға бұйрық берді. Шаршағандықтан және көптері соғысуға құштар болмаса да, 4 000 атты әскер мен 1 000 жаяу әскер оған қосылды. Персиялық сарбаздар Ханның алға жылжуын көргенде, шайқас алаңынан қашқандай болып көрінді; Хан оларды Мұғұл лагерінен екі шақырым қашықтықта қуып жетеді және Мұхаммед Шахқа күштерді күшейту туралы хабар жіберді. Ханға ең жақын оң қанаттың қолбасшысы Хан Дауран 8 000 жылқымен жіберілді. Түстен кейін Мұғұл императоры Ханмен бірге шайқас алаңына келді. Хан император әскерінің оң жақ қанатын құрады. 1739 жылдың 23 ақпанында сағат 13:00-де ол Надир Шахтың әскеріне қарай жылжи бастады. Шахтың әскері Хан мен оның әскеріне жебе атқанда, Хан оларға шабуыл жасады. Персия әскері стратегиялық түрде шегініп, қаруларын қалдырды. Хан олардың қашқанын ойлап, Мұғұл императорына тағы да елшілер жіберіп, күштерді күшейтуді сұрады. Персия әскері содан кейін атты әскермен шабуыл жасады, нәтижесінде Ханның әскерінен көптеген адам қаза тапты. Ханның жүрегі жақын туысы Шер Жунг соғыс пилінің бақылауын жойып, оны парсы қатарына шаптырды. Хан тұтқындалудан сақтану үшін жау қатарына жебе атып, қарсылық көрсетті. Ханның туған жері Нишапурдан келген персиялық әскердің түркімен сарбазы оны таныды; ол пилдің үстіне көтеріліп, Ханды құттықтады және одан бағынуын сұрады. Хан Надир Шахтың лагеріне тұтқын ретінде әкелінді. Иша намазынан кейін ол Надир Шахтың алдына жеткізілді. Оған бір дінге (шииттік ислам) жататын парсымен неге соғысқанын сұрағанда, Хан Мұғұл императорына сатқындық жасағысы келмегенін айтты. Әңгіме барысында Шах Ханның патриотизмі мен дініне деген құрметін бағалады. Ол Ханнан Мұхаммед Шахтан ақша алу және түрктерге қарсы соғысу үшін Персияға қайту жоспарын жасауын сұрады. Хан Низам әл-Мүлк "Үндістан империясының кілті" екенін айтты және Шахқа онымен келіссөз жүргізуге кеңес берді. Шах пен Хан келесі күні таңертең Низамға хат жазып, Мұғолдар парсы басып алушысына ақша төлеуге келісті. 25 ақпанда Мұхаммед Шах Низам әл-Мүлк ұлы Ғазиуддин хан Фироз Жунг II-ді мир-бакши (армияның бас төлемшісіне тең) етіп тағайындады. Бұл Ханды ашуландырды, өйткені ол осы тағайындауды қалаған және Надир Шахқа бұл Мұғұл қазынасының шағын бөлігі екенін айтты. Ол Надир Шахқа Делиді жаулап алуға кеңес берді (онда ол зергерлік бұйымдар, ақша және басқа да құнды заттарды тонауға болады), Шах Ханға қалаға шабуыл жасауға рұқсат берді. Мұхаммед Шах парсы лагеріне келгенде тұтқындалды және оның харемі тәркіленді. Надир Шах Ханды әскердің валики муталик (регент өкілі) етіп тағайындады, ал Мұхаммед Шах оны қабылдауға мәжбүр болды. Хан мен Техмасп хан Жалайыр 7 наурызда 4000 атты әскермен Делиге аттанды. Хан Мұхаммед Шахтың Дели губернаторы Лотфулла Хан Садыққа жазған хатын алып барады. Хан 9 наурызда Делиге жетіп, сегіз күннен кейін Шалимар бағында екі императорды да қарсы алды. 19-20 наурыз түнінде ол үйіне қайтып, таң атпай қайтыс болды. Оның өліміне себеп болған жағдай туралы тарихшылар арасында бірлік жоқ. Тарихшы Абуль Касим Лахори Ханның "дене ауруларынан" қайтыс болғанын айтады. Харичардан Дас оның аяғында пайда болған қатерлі ісікке ұшырап қайтыс болғанын мәлімдейді. "Тарих и Хинд" кітабының авторы Рустам Али Ханның у ішіп, өз-өзіне қол жұмсағанын айтады.

In early 1739, Persian ruler Nader Shah invaded India. To help Mughal emperor Muhammad Shah, Khan marched with a cavalry of 30,000 from Awadh. During his stay at Panipat, Nader Shah's army tried vainly to intercept him. On 12 February, Khan joined Muhammad Shah's forces at Karnal. When Nader Shah learned about the reinforcement, he moved his camp three miles from the Mughal side. The Persian army clashed with Khan's troops on 22 February. When he heard the news, Khan picked up the sword he had laid in front of Muhammad Shah and asked his permission to attack the Persian army. According to historian Hari Charan Das, the Mughal emperor distrusted the Persian Khan and made him swear allegiance in the name of the Quran. Nizam ul Mulk further delayed his advance by claiming that Khan's troops were tired from a month long march, and Khan would soon have to retreat because there were only three hours of daylight left. Nusrat Jung told him that the Mughal forces were not ordered to fight during the day. Khan, refusing to heed their pleas, ordered his troops to assemble. Although they were tired and most were reluctant to fight, 4,000 cavalry and 1,000 infantry joined him. When the Persian soldiers saw Khan advancing, they pretended to flee the battlefield; Khan chased them two miles from the Mughal camp, and sent couriers to Muhammad Shah asking for reinforcements. Khan Dauran, commander of the right wing and nearest to Khan, was dispatched with 8,000 horses. During the afternoon, the Mughal emperor joined Khan on the battlefield. Khan formed the right wing of the imperial army, on the east. On 23 February 1739 at 1 pm, he began advancing towards Nader Shah's army. Shah's army shot arrows at Khan and his troops, and Khan charged them. The Persian army strategically retreated, leaving their weapons. Khan thought that they had fled, and again sent couriers to the Mughal emperor requesting reinforcements. The Persian army then began a cavalry attack, which killed many in Khan's army. Khan's nephew Sher Jung, lost control of his war elephant which charged khan's elephant and drove it into the Persian ranks. Khan started shooting arrow in to enemy ranks to avoid capture. A Turkmen soldier in the Persian army from Nishapur, Khan's birthplace, recognized him; he climbed to the howdah (seat on an elephant), hailed Khan and asked him to surrender. Khan was taken as a prisoner to Nader Shah's camp. After the Isha prayer, he was brought before Nader Shah. Asked why he fought against a Persian of the same religion (Shia Islam), Khan replied that he did not want to betray the Mughal emperor. During their conversation, Shah appreciated Khan's patriotism and love of his religion. He asked Khan to outline a plan in which he could extort money from Muhammad Shah and return to Persia to fight the Turks. Khan replied that Nizam ul Mulk "is the key of the empire of India", and advised Shah to negotiate with him. Shah and Khan wrote to the Nizam the next morning, and the Mughals agreed to pay to the Persian conqueror. On 25 February, Muhammad Shah made Ghazi ud Din Khan Feroze Jung II, the eldest son of Nizam ul Mulk, mir bakshi (equivalent to an army's paymaster general). This angered Khan, who desired the appointment and told Nader Shah that was a small portion of the Mughal treasury. He advised Nader Shah to conquer Delhi (where he could loot jewels, cash and other valuables), Shah gave Khan permission to attack the city. When Muhammad Shah arrived at the Persian camp, he was arrested and his harem was confiscated. Nader Shah made Khan the army's wakil i mutaliq (regent plenipotentiary), and Muhammad Shah was also forced to accept him. Khan and Tehmasp Khan Jalair started for Delhi with an army of 4,000 horses on 7 March. Khan carried a letter from Muhammad Shah to Lutfullah Khan Sadiq, the governor of Delhi, asking Sadiq to give Jalair the key to the palaces. Khan reached Delhi on 9 March, and welcomed both the emperors in Shalimar Bagh eight days later. On the night of 19/20 March he retired to his house, and died before dawn. There is no consensus amongst historians about his cause of death. According to historian Abul Qasim Lahori, Khan died of "bodily ailments". Haricharan Das believes that he succumbed to a cancer which had developed in his legs. Rustam Ali, the author of Tarikh i Hind, says that Khan committed suicide by drinking poison.

Берілу және мұрагерлік

Ханның бес қызы болған, ұлы болмаған. Ол ең үлкен қызын жүрек туысы Мұхаммед Мукимге, көбінесе Сафдар Жұң деп танылатын, әйелге берді. Ханның қарындасы Жұңның анасы еді; оның әкесі Саядат хан, Қара Юсуфтың ұрпағы. Жұң Ханнан кейін Ауадты билеуші болды. Осылайша, Ваджид Али Шахқа дейінгі Ауадтың барлық Навабтары Ханның қызы арқылы тараған.