Кіріспе

1968 жылы Кливлендте атыс болды, Огайо, АҚШ.

Гленвиллдегі атыс – 1968 жылғы 23-24 шілде түнде АҚШ-тың Огайо штатының Кливленд қаласындағы Гленвилл ауданында болған қарулы қақтығыс. Кливленд полиция бөлімі мен «Жаңа Ливияның қара ұлтшылдары» атты Қара күш тобы арасында шамамен төрт сағатқа созылған атыс болды. Нәтижесінде үш полицей, үш күдікті және бір жазықсыз адам қаза тапты. Кем дегенде 15 адам (полиция қызметкерлері, қарулы адамдар және жазықсыз куәгерлер) жарақат алды. Атыс 23 шілде күні кешке басталды және 26-27 шілде күндері кешке дейін жалғасты. Көтерілістің бірінші күні Кливлендтің афроамерикандық мэрі Карл Стоукс аймаққа ақ полицейлердің кіруіне рұқсат бермеді. Аймақтағы афроамерикандық көшбасшылар зорлық-зомбылықты тоқтатуға күш жеткізбеген соң, Стоукс Огайо Ұлттық гвардиясын және Кливленд полициясының қалған бөлігін зорлық-зомбылықты тоқтату үшін жіберді. Көтеріліс 27 шілде күні таңертең аяқталды. Көтерілістен келген шығын шамамен 2,6 миллион долларды құрады және бұл мэр Стоукстің «Кливленд: Қазір!» қайта құру жобасының саяси сәтсіздігіне себеп болды. 1969 жылы тек ақ нәсілділерден тұратын қазылар алдында сотталған Ахмет Эванс кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Кейіннен оның жазасы өмір бойы түрмеде отыруға ауыстырылды.

Кливлендтегі нәсілдік шиеленістер

Кливленд қаласы 1950 жылдан бастап ауыр өнеркәсіптің айтарлықтай жоғалуына ұшырады, бұл жұмыссыздықтың күрт өсуіне әкелді. Осы кезеңде, Екінші Ұлы көші-қон кезінде, көптеген африкалық американдықтар Оңтүстіктің тереңдігінен қоныс аударды. Кливленд қара нәсілділердің көптеп келуін көрді (олар қалада әлі де жақсы жұмыс орындары бар деп жаңылысқан), бірақ нәсілдік сегрегация және нәсілдік дискриминациялық тұрғын үй саясаты афроамерикандықтардың көпшілігіне қаланың шығыс аудандарында ғана тұру мүмкіндігін берді. 1950 жылы 150 000 болған халық саны 1960 жылы 250 000-ға жетті. Өзгерген аймақтардың бірі – Гленвилл ауданы. 1950 жылы Гленвиллдің көп бөлігі ақ нәсілді, орта тапқа жататын және яһудилерден тұрды. 1950 жылдары осы тұрғындар Кливлендтің шығыс жаққа орналасқан шағын қалаларына көшіп кеткен кезде, жеке үйлер жалға берілетін пәтерлерге айналдырылып, мыңдаған афроамерикандықтар көшіп келді. 1960 жылы Гленвиллдің көп бөлігі қара нәсілді және кедей адамдардан тұратын болды. Гленвиллде тұратын көптеген адамдар тығыз және нашар жағдайдағы үйлерде өмір сүрді. Көбінесе Гленвиллдегі жеке үйлер төрт немесе одан да көп пәтерге бөлінетін, әр пәтерде үлкен, көп ұрпақты отбасылар тұратын. Кливлендтегі нәсілдік шиеленіс қала басшылығы мектептердегі нәсілдік сегрегацияны жою және азшылықтар көп шоғырланған бастауыш мектептердегі оқушылар санын азайту мақсатымен афроамерикандық балаларды толыққанды ақ мектептерге автобуспен тасымалдаған кезде одан да күшейді. Қара нәсілді ата-аналар осы мектептердегі өнер, спорт және сабақтан тыс іс-шараларға қатысуға балаларының құқығы жоқ екенін білгенде қатты ашуланды. 1964 жылдың қаңтар айында қара нәсілді азаматтардың құқықтарын қорғау жөніндегі бірлескен қозғалыс қаланың кішкентай Италия ауданындағы Мюррей Хилл мектебіне шеру ұйымдастыруға шешім қабылдады. Қала басшылығы жергілікті ақ нәсілді тұрғындар шеруді тоқтатуға ниетті екенін білгенде, бүлік шығуы мүмкін деп қорқып, шеруді өткізуге рұқсат бермеді. Қара нәсілді азаматтардың құқықтарын қорғау ұйымдары наразылық акциясын тоқтатуға көндірілді. Бірақ ақ нәсілді адамдар әлі де жиналды және 1964 жылдың 30 қаңтарында олар тас, бөтелке лақтырып, көшеде кездескен кез келген афроамерикандыққа шабуыл жасады. Кливленд полициясы ешкімді тұтқындаған жоқ. Мюррей Хиллде болған оқиғаны өздерінің әлсіздігінің символы ретінде қараған Кливлендтің қара күш қозғалысы 1964 және 1965 жылдары едәуір күшейді. Көңілсіздік экстремизм мен зорлық-зомбылыққа әкелді. Гленвиллдің жанындағы Superior Sowinski ауданында ақ және қара топтар құрылды, ал 1966 жылдың көктемі мен жазында дене шабуылы мен топтар арасындағы соғыстар ашық жерде болды. 1966 жылдың шілдесінде бір аптаға созылған Хау толқуы Кливлендтің солтүстік-шығыс бөлігінің көп бөлігінде болды. Бұл оқиғадан кейін қаладағы нәсілдік шиеленіс одан да күшейді. 1967 жылдың көктемінде Хоуг ауданында (толқудың орталығы) бірнеше өрт сөндірушілер ғимараттарды өртеп жіберді және бірнеше дүкендер тоналды. Жергілікті және ұлттық БАҚ өкілдерінің көптегені Кливлендте 1967 жылы тағы бір зорлық-зомбылыққа толы жаз болатынына сенсе де, жергілікті афроамерикандықтардың ашуы саяси арнаға бағытталған сияқты көрінді. Африкалық-американдық штат заң шығарушысы Карл Стоукс Демократиялық партияның алғашқы сайлауында қазіргі (және ақ нәсілді) мэр Ральф С. Лочерді жеңіп, 1967 жылдың қараша айында ақ нәсілді республикашыл адвокат Сет Тафтқа қарсы мэрлік сайлауда жеңіске жетті.

Ахмет Эванстың радикалдануы

Фред Эванс 1931 жылы Оңтүстік Каролина штатының Гринвилл қаласында дүниеге келген. 1943 жылы оның отбасы Кливлендке көшіп келді. Эванс орта мектепті тастап, 1948 жылы АҚШ армиясына шақырылды. Ол Корея соғысында қызмет етті, онда еңбек сіңірген қызметі үшін бірнеше медаль алды. Ол өзі салып жатқан көпір құлап, ауыр жарақат алғаннан кейін 1952 жылы әскерден босатылды. Ол екі жыл қалалық автобустың жүргізушісі болып жұмыс істеді, содан кейін 1954 жылы қайтадан әскери қызметке қабылданды. Ол офицерді ұрып, сотталып, екі жылға қатаң еңбекпен жазаланды және әскерден құрметсіз босатылды. Кейіннен оның жазасы жеңілдетіліп, жеті айдан кейін әскерден кетті. Әскери дәрігерлер 1952 жылы алған жарақаттарынан мигрень, дене мүшесінің мүгедектігі, эпилепсия және жеке басының бұзылуы пайда болды деген қорытындыға келді. Ол қазір қатты ашу-ызаға ұшырап, оны (күйзеліс кезінде) бақылай алмады, және бұл оның жоғары офицермен қақтығысуына себеп болды. Эванс Кливлендке оралып, Пенсильвания теміржолында қарапайым жұмысшы болып жұмыс істеді. 1960 жылдардың басында НЛО деп ойлаған нәрсені көргеннен кейін Эванс рухани басшылық алу үшін астрологияға жүгінді. 1966 жылы астрологиялық ұстазы ақылдан адасып ауруханаға түскеннен кейін, Эванс Ахмед есімін қабылдады, африкалық стильдегі киім киіп, қара ұлтшылдығының күшейіп келе жатқан формасын уағыздай бастады. 1964-1965 жылдары ол өзін "Жаңа Ливияның қара нәсілшілдері" деп атаған топқа қосылды. Ол Супериор даңғылында афро мәдениет дүкені мен кітапханын ашты, ол жергілікті полицияның назарын аударды, өйткені ол көбінесе жас қара ұлтшылдардың жиналатын орны болды. 1967 жылы полиция оның дүкенін үш рет жапты (көрініп тұрғанда санитарлық талаптарды бұзғаны үшін, бірақ Эванс мұны өзін мазақтауға арналған әрекет деп санады), ал Эванс 1967 жылдың сәуір айында афроамерикалық патрульші Джеймс Пэйнге шабуыл жасады. 1967 жылдың наурыз айында "The Wall Street Journal" газеті Эванстың 1967 жылдың 9 мамырында АҚШ-ты зорлық-зомбылық билейтінін болжағанын хабарлады. Эванстың болжамы орындалмағаннан кейін бұқаралық ақпарат құралдары оны мазақтаса да, Эванстың жергілікті африкалық американдықтар арасындағы беделі көтерілді. 1968 жылдың 1 мамырында мэр Стокс он жыл ішінде Кливленд қаласын толығымен қайта дамыту үшін "Кливленд: қазір!" деп аталатын 1,5 миллиард долларлық қор құрғанын жариялады. Бұл жобаны қаржыландыруға бизнес, жеке қорлар, қала, штат және федералды үкімет қаражат бөлді. "Кливленд: қазір!" жұмыспен қамту, аудандарды және тұрғын үйді жаңарту, білім беру, жастарды дамыту, денсаулық сақтау, әлеуметтік реформа және қала орталығын жаңғыртуға бағытталды. Көптеген гранттар бірден аудандардағы топтарға азаматтық мақтаныш сезімін қалыптастыру, нәсілдік шиеленісті азайту, кедейлікті жою және басқа да мақсаттар үшін берілді. Ахмет Эванс жергілікті жастарға африкалық өнер мен қолөнерді үйрету үшін қаладан 10 300 долларлық грант сұрап, алды.

Көтеріліс туралы хабарлар, полиция бақылауы

1968 жылғы 22 шілдеде сағат 14:30-да Кливленд қалалық кеңесінің мүшесі Джордж Л. Форбс және қала әкімінің жастар мүмкіндіктері жөніндегі кеңесінің директоры Уолтер Бич Кливленд қалалық сарайында Кливленд полиция инспекторы Льюис Коффимен кездесті. Коффи Федералдық тергеу бюросының (ФБР) Кливленд полициясына Ахмет Эванс пен оның "Жаңа Ливия" тобы Гленвиллдегі 12312 Аубурндел даңғылындағы Эванстың үйінде қару-жарақ жинап, бірнеше танымал афроамерикандықтарды (оның ішінде мэр Стоуксты) өлтіруді және 24 шілдеде жалпы "қозғалыс" ұйымдастыруды жоспарлап отырғанын айтты. Полиция бұл хабарламаларға күмәнмен қарады, себебі ақпараттың жалғыз көзі Эванстың тобының мүшесі емес, сонымен қатар заңсыз есірткілердің әсерімен болған ФБР хабаршысы еді. Дегенмен, полиция кейіннен қара нәсілшілдердің 22 шілде күні таңертең жергілікті дүкенде жоғары қуатты мылтықтар туралы сұрастырып, әскери дүкеннен оқ-дәрілер мен алғашқы медициналық жәрдем жиынтықтарын сатып алғанын анықтады. Бірақ бұл адамдар Эванстың тобына жататыны белгісіз болды. Сонымен қатар, Эванс ашулы болды. Оған ақ түсті үй иесі оның Афро мәдениет дүкені мен кітапханасын жалға алуға болмайтынын айтты және 22 шілде күні таңертең пәтерінен шығуға бұйрық берілді. Форбс пен Бичпен болған кездесуде полиция Эванстың үйін "күзетуге" алу керек деп шешті. Форбс пен Бич Эванспен сөйлесіп, оны тыныштандыруға және оның наразылықтарын қарастыруға тырысуға келісті. 23 шілде күні сағат 18:00-де Форбс пен Бич Эванспен кездесу үшін 11105 Superior Avenue мекенжайындағы Афро мәдениет дүкені мен кітапханасына барды. Оны сол жерде таба алмағандықтан, олар Эванстың 12312 Аубурндел даңғылындағы пәтеріне барды және Кливленд полициясы Эванстың үйінің төңірегінде стационарлық бақылау орнатқанын көргенде таң қалды. Бір белгісіз машина ақ терілі полицейлермен Моултон мен Аубурнделдің арасындағы Лейквью даңғылында, ал екіншісі ақ терілі полицейлермен Аубурндел және Е. 124-ші көшелердің қиылысында тұрды. 19:50-де Форбс пен Бич Эванстың үйіне келді. Олар онымен 15 минут сөйлесіп, Эванс полицияға қатысты алаңдаушылығын және оны тағы да мазалауы мүмкін деген қорқынышын білдірді. Форбс стационарлық бақылауды алып тастауға тырысты, бірақ қаланың қауіпсіздік директоры Джеймс Макманамон оған мэр Стоукспен сөйлесуге кеңес берді. Форбс Стоуксқа қоңырау шалып, 15 минуттан кейін қайта қоңырау шалуын сұрады. Осы уақыт ішінде Форбс Эванстың әріптесі Харлл Джонстың үйіне барды. Олар Джонспен сөйлесіп жатқанда, оқ атысы басталғанын естіді.

Атыс

Полиция немесе Жаңа Ливияның қара нәсілшілдері бірінші болып оқ атқандығы белгісіз. Екі ер адам да машинадан шығып, Джонсты алып кетуге тырысты. Санта-Мария автоматты қаруланған полиция сержантының жанында жасырынды. Қорғаныс үшін түтін бомбасын лақтырып, Санта-Мария Джонсты алуға жүгірді, ал сержант автоматпен оқ ашты. Санта-Мария сағат 21:00-де арқасынан атылды. Патрульдік Стив Маренки оны кейін алып шығып, қауіпсіздік үшін тасталған полиция машинасына отырғызды. Чэпман Санта-Марияға оқ тигенмен бір уақытта басына оқ атылып, сол сәтте қайтыс болды. Лейтенант Элмер Джозеф солтүстікке қарай Лейквью жолымен жүріп, Лейквью және Обурндейл қиылысына сағат 20:45-те жетті, бұл Моран мен Леви атысқа ұшыраған уақытқа жақын еді. Ол көліктен шығып бара жатқанда атылды, бірақ жасырынуға үлкерді. 50 жастағы Генри Оранж және патрульдік Ричард Харт та сол жерде және сол уақытта оқтан жарақат алды. Харт Аубурнделдегі көшеде құлап, қараңғы есікте тұрған снайпер бірнеше рет атып өлтірді. Патрульдік Леонард Залькиевич сағат 8:55-те Лейквью жолында тасталған полиция көлігін көшеден итеруге тырысқанда атылып жараланды. Сағат 9:15 шамасында полиция қызметкерлері Лейквью мейрамханасына кіріп, 10 қызметкер мен клиентке еденге жатуға бұйрық берді. Тағы да полиция барға кіріп, жеті ер адам мен үш әйелді жертөлеге қамады. Полиция қызметкерлері төбеге бірнеше рет оқ атып, қызметкерлер мен клиенттерді құлыптағанға дейін жертөлеге жас ағызу газын шашты. Куәгерлердің айтуынша, сол кезде мейрамхананың иесі Джон Пегуес полиция тарапынан аяғына оқ атылған, бұл оқиға кейін ресми хронология бойынша сағат 21:30-да болған. Патрульдік Энтони Шербински екінші қабатқа снайперлерге оқ атуға асығып, бір уақытта оқтан жараланды. Бар қызметкерлері мен клиенттер 10:15-ке дейін жертөледен босатылмады. Барлық адамдар полиция тарапынан қатал түрде ұсталды, көпшілігі тапаншамен ұрылды. Он адамды полиция бөлімшесіне алып барып, қамауға алды. Пегус таңғы сағат 5-ке дейін медициналық көмек алған жоқ. Сағат 9:30-да патрульдіктер Томас Смит пен Эрнест Роуэлл сержантқа көмектесуге тырысты, Сэм Леви снайпердің атысынан машинасының жанында қалып қойған. Екі адам да оны көтеріп алуға тырысқанда оқтан жарақат алды. Бір сағаттан кейін тағы бір полиция қызметкері жақын жерде жас ағызу гранатасын атып жіберді. Бұлттың арасында патрульдіктер Уильям Трэйн мен Джеймс Херрон дөңгелекті салғыштармен Леви мен Смитті алып келуге асықты. Басқа полиция қызметкерлері де көмектесті, екеуін жақын маңдағы жедел жәрдем машинасына жеткізді. Сағат 9:45-те Аубурндел даңғылындағы атыс аяқталды. Ақпарат құралдары 12312 және 12314 Аубурндел даңғылында 17 ер адам мен әйел адам тұтқындалғанын, бірақ Эванс олардың арасында болмағанын хабарлады. Екі үйде де өлгендер мен жарақаттанғандар табылмады, тек төрт мылтық табылды. Бесінші мылтық жақын маңдағы көліктен табылды. Полиция бастапқыда үш адамды ғана айыптады: Джон Хардрик, 17 жас; Лесли Джексон (Осу Бей деп те белгілі), 16 жас; және Альфред Томас, 18 жас, олардың барлығы 12314 Аубурндалда (Эванс үйінің жанындағы үй) табылды. Үшеуі де өздерінің мылтықпен атқандарын мойындады. Алайда 1395 Лейквью жолының маңындағы атыс жалғасты. Қарулы адамдар жоғарғы қабаттағы терезелерден барлық бағытта атуды бастады. Полицияның мәліметінше, бір кезде қарулы адам үйден шығып, 1395 және 1391 Лейквью арасындағы тар жолға кірді, бірнеше рет оқ атты да қайта ішке кірді. Бірнеше минуттан кейін ол ас үйдің терезесінен көрінді, полиция оны атып өлтірді (құрылыстың бірінші қабатынан атыс аяқталды). Түн ортасында сағат 23:11-де полиция диспетчері аймақтағы барлық полиция қызметкерлеріне 1384 Лейквью-роудтағы бір адамның афроамерикалық полицияға берілгісі келетінін хабарлады. Ешкім жауап бермеді. Түн ортасында полиция 1395 Лейквью-роудқа шабуыл жасады. Олар кіре алды, бірақ есіктің құлыпталуы мен бөгеті олардың екінші қабатқа шығуына кедергі болды. Полиция сондай-ақ, ас үйдің еденінде жатқан адамның денесін көргенін айтады. Көп ұзамай үй өртеніп кетті. Өрттің себебі анықталмады, Кливленд өрт сөндіру бөлімі өртке қарсы күрес жүргізбеді, өйткені өрт сөндірушілер шабуылға ұшырайды деп күдіктенді. Полиция бақылаушылары кейіннен үйдің ішінен "Омар" және "Әли" деген есімдерді естігендерін айтты. 1391 Лейквью-роуд та өртеніп кетті, екі үй де толығымен өртеніп кетті. Өрт өршіген кезде қалалық кеңесші Forbes, жастар директоры Beach, Harllel Jones және басқалар қарулы адамдармен сөйлесіп, ауданға тыныштандыру әкелуге тырысты. Джонс, ешкім өртенген ғимараттардың ішінде қалып қоймасын деп ойлап, ғимараттардың артына барып, Сидней Кертис Тейлор мен Бернард Дональдтың денелерін, сондай-ақ Дональдтың жараланған бауыры Латан Дональдтың (Nondu El деп те белгілі) денесін алып шықты. Джонс пен оның екі серігінің айтуынша, екі біркелкі киінген ақ полиция қызметкері (бедждерін алып тастаған) оларды жолда ұрып, "Сол қараңғыны өлтіруге қалдыр" деген. 24 шілдеде сағат 00:24-те полиция диспетчері тағы да 1384 Лейквью-роудтағы бір адамның қара полицияға берілгісі келетінін хабарлады. Үш ақ полиция қызметкері үйге барды. Адам өзін Ахмед Эванс деп таныстырып, бейбіт түрде берілді. Сағат 23:11-дегі және 24 шілдедегі сағат 00:24-тегі полиция хабарламалары кеш бойы радиода полиция қызметкерінің айтуынша 1384 Лейквью туралы ең соңғы хабарламалар болды. Эванс ұсталғанда қаруы болған жоқ. Оның істемей қалған карбині ғимараттың алдындағы бұталардың ішінде табылды. 1391 және 1395 Лейквью-роудтың екеуінен де дене табылмады. Жеті өлімнен басқа, 15 адам (полиция, Жаңа Ливиялықтар және жанындағылар) атыс кезінде жарақат алды. Көптеген жарақат алған адамдар (қарулы адамдарды қоса алғанда) жарақаттарына емделуге бармағандықтан, ресми қаза болғандар тізіміне енбеген болуы мүмкін. Кейбір қарулы адамдар қаза болып, достары алып кеткен болуы мүмкін, сондай-ақ бірнеше снайперлер қашып кеткен болуы ықтимал.

23-24 шілде түнгі

Қарулы қақтығыс басталғаннан кейін көпшілік Superior даңғылына, оқиға орнынан екі блок солтүстікке орналасқан қаланың маңызды көшесіне жинала бастады. Полиция көліктері Superior даңғылымен E. 120-шы көшеге, E. 123-ші көшеге, Lakeview Road және E. 124-ші көшеге бет алғанда, халық полицияға тас лақтырып, оларды ұрысып, мазақтап басталды. Кешкі сағат 9:15-те мэр Стокс Огайо губернаторы Джим Роудсқа қоңырау шалып, Кливлендте тәртіпсіздіктер болуы мүмкін екенін хабарлады. Губернатор Огайо Ұлттық гвардиясының генерал-майоры Сильвестр Дель Корсоны шақырып, Ұлттық гвардияны дайындыққа келтірді. Сағат 9:30-ға қарай көпшілік саны мыңға жуық адамды құрады, олардың көп бөлігі жас, жасөспірім және мектепке дейінгі жастағы афроамерикалық еркектер еді. Осы шамада Гленвиллде тәртіпсіздіктер басталды. Полиция машинасына Молотов коктейлі тиіп, машина өртеніп кетті. Superior даңғылымен келе жатқан жүк көлігін халық тоқтатты, ақ түсті жүргізушісін қатты ұрып-соқты, көлік аударылып, өртенді. Кливленд полициясының қара нәсілді офицері Герберт Ридті көлігінен алып, аяусыз ұрып-соқты. Сондай-ақ, екі телеарнаның көліктеріне де от қойылды. Мэр Стокс телеарна арқылы оқиға туралы және тәртіпсіздіктер болуы мүмкін екендігі туралы хабарлады. WKYC телеарнасында ол қысқа хабар жазып, халыққа оқиға туралы айтып, аймақтан алыс болуға және үйде қалуға шақырды. Мэрдің хабары барлық жергілікті телеарналарда сағат 23:00-ден аз бұрын көрсетілді. Көптеген Кливленд тұрғындары мэрдің хабары Кливленд Индианс және Балтимор Ориолс арасындағы бейсбол ойынын тоқтатқаннан кейін оқиға туралы білді. Полиция Хьюз толқындары кезіндегідей, аймақтан шығып, периметрлік шеңбер құрды. Халық Superior Avenue бойымен батысқа қарай жылжып, дүкендерді тонады. E. 105-ші және Superior көшелерінің қиылысындағы ғимараттардың бір блогы толығымен өртеніп кетті. Тәртіпсіздік жасаушылар солтүстікке қарай, St. Clair Avenue-ге дейін жетті. Тіпті, өрт сөндірушілер мен вандалдардың шағын топтары Хьюге дейін, батысқа қарай E. 55-ші көшеге дейін барды. Түн ортасында мэр Стокс тәртіпсіздікті басу үшін Ұлттық гвардиядан көмек сұрады. 4000-нан астам гвардияшы жұмылдырылды, ал 1500-і сол түні Кливлендке жіберілді. 24 шілде күні таңертең өрт сөндірушілер өрттерді сөндіруге тырысты, бірақ оларға тас және бөтелке лақтырылды. Олар полиция күзеті болмаса, жауап бермейтін болды. Түнде өрт сөндірушілер вандалдардың қойған 15 өртіне, бірнеше жалған дабылға және тәртіпсіздікке қатысы жоқ бірнеше өртке жауап берді. Сағат 3:00-де Огайо Ұлттық гвардиясының 200-ге жуық әскери қызметкері, жүрек ауруынан зардап шеккен адамға жедел жәрдем шақырғанда, полиция радиосынан аты-жөні белгісіз полиция қызметкері: "Ақ нәсілді ме, қара нәсілді ме? Мэр комитетін жіберіңіздер" деді. Екінші қабаттан құлап түскен баланы кезде, аты-жөні белгісіз полиция қызметкері радио арқылы: "Мэр комитетіне хабарлаңыздар" деді. Полиция диспетчері өртке жауап беру үшін полиция шақырғанда, аты-жөні белгісіз полиция қызметкері радио арқылы: "Мэрге барып, оған зәр шығаруға айтыңыз" деді. Міндетін орындауға шақырылғанда, аты-жөні белгісіз полиция қызметкерлері қайта-қайта радио арқылы "Осы қара нәсілді мэрді жек көремін!" деп жауап берді. Бесінші округтің бас штабындағы (оқиға орнына жақын) полиция қызметкерлеріне периметрді күзеткен кезде мылтық алып жүруге тыйым салынғанда, ондағы полиция қызметкерлері "Стоксқа қарғыс айтып, оны құбыжықтап сөйледі". Стоксқа деген ашу-ыза кеш бойы сақталды, Бесінші округте үлкен шиеленіс тудырды. 25 шілде күні таңертеңгі баспасөз конференциясында мэр Стокс түні бойы 36 дүкен тоналып, 13 тонаушы ұсталғанын (олардың көп бөлігі жасөспірімдер) және ешкім атылып немесе ауыр жарақат алмағанын мәлімдеді.

25 шілде

25 шілде күні таңертеңнен бастап, жабық аймақтағы қалыпты қоғамдық көлік қызметі мен қоқыс шығару қайта жаңарды. Қалалық бұзушылар ең көп зардап шеккен және қауіпті өртенген ғимараттарды бұзуды бастады. 25 шілде күні таңертең Стокс қала әкімінің комитетінің жұмысына қатысқан афроамерикалық қоғамдық лидерлермен кездесті. Көбінесе, бейбітшілік патрульдеріне тек радикалды топтар ғана қатысты. Пасторлар сияқты, орташа көзқарастағы аудан лидерлері көбінесе үйде отырды, ал радикалдар мен басқа да афроамерикалық қоғамдық лидерлер орташа көзқарастағылардың қатыспауына наразылық білдірді. Басқаша айтқанда, қала әкімінің комитеті толыққанды тиімді болған жоқ, және комендант сағаты талқыланды. Топ пікір алмасып жатқанда, Стокс бөлмеден шығып, баспасөз мәслихатын өткізді, онда Ұлттық гвардия Гленвилл көшелерін қайта патрульдейтінін жариялады. Әкімнің бұл хабарламасы көптеген афроамерикалық лидерлерді адасқан сезімге ие етті. Басқа қара нәсілді шенеуніктер мен ақ бизнес иелері Стокс қала әкімінің комитетінің патрульдерін бастапқыда пайдаланғаны үшін сынады, оны толық сәтсіздік деп есептеді. Әкімнің мәлімдемесінен кейін 400 Ұлттық гвардияшы жабық аймаққа кіріп, қайта патрульдеуді бастады, сонымен қатар ақ полицейлердің патрульдеуіне қойылған тыйым алынды. Бірнеше жергілікті афроамерикалық лидерлер мен еріктілер де зардап шеккен аймақты аралап, көмек көрсетуге келісті. 25-26 шілде түнде Гленвиллде 2100-ден астам Ұлттық гвардияшы патрульдеді. Қосымша өлім оқиғалары болған жоқ, бірақ тонау тоқтаған жоқ. Полиция 26 шілде күні кешкісін 8127 Superior Avenue мекенжайындағы Afro Set штаб-пәтерінде Харлел Джонсты және оның жақтастарын ұстады. Олар одан мыс буын тапқандарын айтып, сот санкциясысыз оның көлігін тінтіп, .38 калибрлі револьвер тапқандарын мәлімдеді. Әкім Стокс Джонс ұсталғанда келді. Кейін полиция есебін өзгертті және мыс буын Джонстың көлігінен табылғанын хабарлады. Сот іздестірудің Конституцияның төртінші түзетуін бұзғанына байланысты істі қарастырмады. Джонс жергілікті полиция бөліміне тіркеуге жеткізілгеннен кейін және Стокс кеткеннен кейін, куәгерлер полицияның топ кеңсесін қиратқанын айтты. 26-27 шілде түнде басқа да аз ғана оқиғалар тіркелді.

27 шілде: Шаралардың аяқталуы

Кливлендте алкогольді өнімдерді сатуға тыйым салу 27 шілде күні таңертең алынып тасталды. Ұлттық гвардия қайтарылды, Кливленд полициясы қалыпты ауысымдарына және патрульдік маршруттарына оралды, ал комендант сағаты жойылды. Қақтығыстар жергілікті бизнеске 2,6 миллион доллар ($ доллармен) шығын келтірді. Бұл оқиға Хаугтағы жақсы белгілі тәртіпсіздіктерден әлдеқайда кең ауқымды болды. 27 шілде күні таңертең бұқаралық ақпарат құралдары Эванстың қала әкімінің «Кливленд: Қазір!» қайта құру қорынан 6000 долларлық грант алғанын, және ол осы ақшаның бір бөлігін қару-жарақ сатып алуға қолданғанын хабарлады. Ол сотқа шағымданып, үкімі күшінен шығарылды. Апелляциясы қаралып жатқанда, АҚШ Жоғарғы Соты Фурман мен Джорджия ісі бойынша (408 U.S. 238, 1972) АҚШ-тағы барлық өлім жазасын тоқтатты. Эванстың үкімі өмір бойына түрмеге жабылуға ауыстырылды, және ол қалған өмірін Лукасвиллде өткізді. 1977 жылы Эвансқа рак диагнозы қойылды, ол 1978 жылдың 25 ақпанында Огайо штатының Колумбус қаласындағы Риверсайд методист ауруханасында қайтыс болды. Хардрик пен Томас ұсталғаннан кейін Кливленд қалалық түрмесіне қамалды. Психиатриялық сараптамадан кейін Альфред Томас ақыл-есі дұрыс емес деп танылды және сотқа қатыса алмайтындығы анықталды. Ол Лима психиатриялық ауруханасына жіберілді. Үш жарым күндік кеңесуден кейін, қазылар алқасы Латхан Доналды 1969 жылдың 18 тамызында бірінші дәрежелі кісі өлтірудің үш қылмысы (құлықпен жасалған) және екінші дәрежелі кісі өлтірудің төрт қылмысы (құлықпен жасалған) үшін кінәлі деп тапты. Қазылар алқасы кешірім сұрау туралы өтінішті қарастырып, оны қабылдады. Доналды мерзімі біткенше босатылмауы мүмкін, жеті жылға бас бостандығынан айырылды. Оның жазасы кемінде 110 жыл түрмеде отыруды білдірді. Лесли Джексон үкімге шағымданып, адвокаттары Огайо заңдарына сәйкес, жасөсперімдер соты жасөсперімнің қылмыскер екенін анықтауы керек, сондай-ақ жасөсперімді жасөсперімдер жүйесінде оңалту мүмкін емес деп тануы керек, одан кейін ғана жасөсперімді ересек ретінде айыптау үшін жалпы сотқа тапсыруға болады деп мәлімдеді. Оның ісі Огайо Жоғарғы Сотына жетті, ол 1970 жылы «In re Jackson, 21 Ohio St.2d 215 (Ohio 1970)» ісі бойынша оған қарсы айыптауды жойды. Бұл шешім Хардрикке тағылған айыптауды да жоққа шығарды. Хардрик пен Джексонға атыс кезінде лейтенант Элмер Джозефті жарақаттағаны үшін қылмыстық іс қозғалды. Куяхога округінің прокурорының көмекшісі Чарльз Р. Лори олардың «жетекші емес екенін және көптеген маңызды куәгерлер қол жетімді емес болғандықтан» жалпы сотқа қайтадан айыптаудан бас тартты. Екеуі қолданған мылтық лейтенант Джозефті жарақаттағаны туралы дәлелдерді тыңдағаннан кейін, Куяхога округінің жасөсперімдер сотының судьясы Уолтер Г. Уитлэч Хардрик пен Джексонды Огайо штатының Мэнсфилд қаласындағы Мэнсфилд жастар орталығына жіберді. Екеуі де 21 жасқа толғанда босатылуы керек еді. Хардрик пен Джексонның сотталуы Гленвиллдегі атысқа қатысқандарға қарсы соңғы заңдық шара болды. Қала әкімі Стокстың келісімімен «Кливленд: Қазір!» барлық шығындары бекітілді, ал Куяхога округінің комиссары Сет Тафт және Кливленд бизнесмені Джордж Дж. Грэбнер «Кливленд: Қазір!» қорының қамқорлары болды. «Кливленд: Қазір!» Greater Cleveland Associated Foundation-ға ақша берді, ол өз кезегінде Жастар мүмкіндіктері жөніндегі кеңеске грант берді. Кеңес төрағасы Дин Г. Остром өз кезегінде Хоуг ауданындағы бизнес пен тұрғын үй жағдайларын жақсартуға жұмыс істейтін қоғамдық қор Хоуг ауданының даму корпорациясына (HADC) грант берді. HADC директоры ДеФорест Браун және қамқор Джулиан К. Мэдисон (жергілікті сәулетші) Эвансқа қаражат бөлуді қадағалады. Сотталушы Бэкон Браун мен Мэдисонның ғана қаражат Эвансқа түсетінін білгенін айтты және басқа айыпталушыларға қарсы істі тоқтатты. Эванс, Дональд және басқалардың куәліктері HADC қаражатының ешқайсысы қару-жарақ сатып алу үшін қолданылмағанын немесе бұрмаланбағанын көрсетті. Оның орнына, олар өз жалақыларын қару алу үшін пайдаланды, бұл Браун мен Мэдисонның болжауы мүмкін емес еді. Сот судьясы Бейкон тоғыз талапкердің атынан жүретін адвокат Мильт Шульманды қатты сынға алды, оны заңгерлік абайсызда айыптап, сот барысында дұрыс мінез танытпағаны үшін сотқа құрметсіздік көрсетуі мүмкін деп ескертті.