Кіріспе

Пематангсиантар (кейде Пематанг Сиантар, PS немесе P. Siantar деп жазылады, тілде жай ғана Сиантар), сонымен қатар Пематангсиантар қаласы деп те аталады, Индонезияның Солтүстік Суматра провинциясындағы тәуелсіз қала. Ол Сималунгун регентінің айналасында орналасқан, бірақ оның құрамына кірмейді, сондықтан Пематангсиантар Сималунгун регентінің ішіндегі анклав болып табылады. Бұрын Пематангсиантар екінші деңгейдегі аудан (дарах tingkat dua) мәртебесіне ие болған және айналасындағы регенттіктің әкімшілік орталығы болған, бірақ 1986 жылы қала (Кота) мәртебесіне көтеріліп, регенттіктен бөлінді. 2005 жылғы аралық санақ бойынша халқы 229 525 адамды, 2010 жылғы санақ бойынша 234 698 адамды, ал 2020 жылғы санақ бойынша 268 254 адамды құрады. 2023 жылдың ортасындағы ресми бағалау бойынша халық саны 274 838 адамға жетті, бұл оны провинцияның астанасы Меданнан кейін екінші ірі қаласы етеді. Пематангсиантар Меданнан 128 км, ал әйгілі Тоба көлінің туристік орталығы Парапаттан 50 км қашықтықта орналасқан. Көптеген туристер Тоба көліне және Орталық Тапанули регентіне бару үшін осы қаланы транзиттік пункт ретінде пайдаланады. Туризмді қолдау мақсатында қалада 8 қонақ үй, 10 бюджеттік қонақ үй және 268 мейрамхана бар. Қалада әлі де көптеген ескі (1950-жылдар) үлгідегі, 500 куб.см. көлемді ағылшын өндірісінің "Бирмингем Смолл Армз Компани" (BSA) мотоциклі авторикша ретінде пайдаланылады және олардың ерекше дауысымен танылады. Қала 1993 жылы тазалығы мен экологиялық тұрақтылығы үшін Адипура кубогын жеңіп алды. 1996 жылы жол қозғалысын ұйымдастырудың үлгілі деңгейіне байланысты "Вахана Тата Нуграха" кубогымен марапатталды. Өнеркәсіп секторы қала экономикасының негізгі тірегі болып табылады, себебі қала Сималунгун регентінің орталық орнында орналасқан және орташа және ірі өнеркәсіп орындарынан тұрады. 2000 жылы экономикалық белсенділіктің барлық түрлерінде Пематангсиантардың ЖІӨ-сі 1,69 триллион рупияны құрады, мұндағы өнеркәсіп секторының үлесі 38,18% немесе 646 миллиард рупияны құрады. Сауда, қонақ үй және мейрамхана секторы екінші орында тұрды, олардың үлесі 22,77% немесе 385 миллиард рупияны құрады. Бұл қаланың ұраны – Сапангамбеи Манокток Хитай, ол Сималунгун тілінен алынған және «адал мақсатқа жету үшін бірлесіп жұмыс істеу» деген мағынаны білдіреді.

Тарих

1907 жылға дейін Пематангсиантар Даманик басқарған патшалық болды. Даманик – батак халқының сималунгн этносының руларының бірі. Династияның соңғы тәуелсіз патшасы Туан Сангнаваллух Даманик еді. 1907 жылы голландтар Пематангсиантарды басып алып, оны өз колониясына айналдырды. 1942 жылы жапондықтар Индонезияға шапқысын жасап, билікке келгенге дейін қала голландтардың бақылауында қалды. 1945 жылы Индонезия тәуелсіздік жариялағаннан кейін Пематангсиантарға автономия мәртебесі берілді. 1974 жылы Пематангсиантар екінші деңгейдегі ауданға айналып, Сималунгн ауданының орталығы болып бекітілді.

Голландия мен Жапонияның отарлы дәуірі

Солтүстік Суматра Индонезияда Нидерландтар басып алған соңғы аймақтардың бірі болды. Голландтар Солтүстік Суматраға енгеннен кейін Сималунгун аймағы Голландтың аумағына айналды, ал 1907 жылы патшалардың тәуелсіз үкім етуі тоқтатылды. Бастапқыда Коммерцияда орналасқан голланд бақылаушысы 1907 жылы Пематангсиантарға көшірілді. Осыдан бастап Пематангсиантар көптеген жаңа келгендердің баратын аймағына айналды, қытай және үнді қауымдастықтары Тимбанг Галунг және Кампунг Мелау аудандарында қоныстанды, ал ява халқы Танах-Джавада шоғырланды. 1910 жылы Пематангсиантар қаласын дайындау агенттігі құрылды. 1917 жылдың 1 шілдесінде, "Штад Блад" № 285 негізінде, Пематангсиантар өз өкілеттігімен Gemeente (голланд үлгісіндегі әкімшілік бөлініс) мәртебесіне ие болды. 1939 жылдың қаңтарынан бастап Gemeente Кеңесінің құрылымына Stad Blad № 717 бойынша өзгерістер енгізілді. 1942 жылы Жапония империясының әскерлері Суматрадағы голландтарды басып алды. Осы жапон кезеңінде (1942-1945 жж.) саяси құрылым жапон әкімшілігімен Сиантар мемлекетіне өзгертілді және Кеңес таратылды. № 22/1948 заңына сәйкес, Gemeente мәртебесі Сималун ауданының қаласына айналды, ал қала әкімі бір уақытта Сималун ауданының әкімі де болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін де бұл тәртіп 1957 жылға дейін сақталды.

Тәуелсіздік және қазіргі заман

Индонезияның тәуелсіздігі жарияланғаннан кейін Пематангсиантар тағы да автономиялық аймаққа айналды. №1/1957 заң негізінде ол толық құқықты қала Пражасы деп белгіленді, ал №18/1965 заңның қабылдануымен оның мәртебесі қала мәртебесіне өзгертілді. №5/1974 заңның қабылдануымен "Жергілікті басқару қағидалары туралы" мәртебесі Пематангсиантар ІІ деңгейлі аймақтық қала болып өзгертілді. Бұл қаланың қазіргі мәртебесі. 1981 жылғы №35 ҚР Үкімет қаулысына сәйкес, Пематангсиантар ІІ деңгейлі аймақтық қаласы 12,48 км² аумақты құрайтын 29 қалалық ауылдан (келурахан) тұратын төрт әкімшілік ауданға (кекаматан) бөлінді, бұл 1982 жылдың 17 наурызында Солтүстік Суматра облысының губернаторымен ресми жарияланды. Қазіргі уақытта Пематангсиантар қаласындағы аудандар саны сегізге жетті, олардың құрамында барлығы елу үш қалалық ауыл (келурахан) бар.

География

Экваторға жақын орналасқандықтан, Пематангсиантарда тропикалық климат басылады, күндізгі орташа ең жоғары температура 30,3 градус Цельсий, ал ең төменгі температура 21,1 градус Цельсийді құрайды. Орташа ылғалдылық 84 пайызға жетеді.

Климат

Пематангсиантардың жыл бойы ауыр жауын-шашынмен тропикалық ылғалды ормандар климаты (Af) бар. Қаланың теңіз деңгейінен биіктігі температураны сәл жұмсартады.

Басқару

Қала әкімі – Пематангсиантар қалалық әкімдігінің жоғары дәрежелі басшысы. Пематангсиантар қаласының әкімі Солтүстік Суматра провинциясының губернаторына есепті. Қазіргі Пематангсиантар қаласының әкімі – сайланған вице-мэр Сусанти Деваяни. 2020 жылғы Пематангсиантар қала әкімінің сайлауында Сусанти Деваяни қала әкіміне үміткер Аснер Силалахимен бірге кандидат болды және олар 2021-2024 жылдарға сайлауда жеңіске жетті. Алайда, Аснер ресми ант қабылдау рәсімінен бұрын қайтыс болды. Сусанти Солтүстік Суматра облысының губернаторы Эди Рахмаядимен 2022 жылдың 22 ақпанында Медан қаласындағы Солтүстік Суматра облысының губернаторы кеңсесінде вице-мэр және сайлау жеңімпазы ретінде ресми түрде қызметке тағайындалды.

Демография

2022 жылдың ортасында Пематангсиантар қаласының халқы 274 838 адамды құрады, халық тығыздығы шаршы километрге 3437 адамды жетті; 2023 жылдың ортасында Пематангсиантар қаласының ерлер саны 135 918, ал әйелдер саны 138 920 болды. Осылайша, Пематангсиантар қаласының жыныс қатынасы 97,84-ке тең. № Аудан Ерлер Әйелдер Барлығы 2023 жылғы тығыздығы (шаршы км) 1 Сиантар Марихат 10 559 10 925 21 484 2 746 2 Сиантар Маримбун 10 730 10 954 21 684 1 204 3 Оңтүстік Сиантар 8 299 9 289 17 588 8 707 4 Батыс Сиантар 18 750 19 499 38 249 11 934 5 Солтүстік Сиантар 25 018 25 282 50 300 13 781 6 Шығыс Сиантар 18 182 18 859 37 041 8 195 7 Сиантар Мартоба 26 377 26 328 52 705 2 924 8 Сиантар Ситаласари 18 003 17 784 35 787 1 575 Барлығы 135 918 138 920 274 838 3 437

Этностар, тілдер және дін

Батак халқы, әсіресе Тоба және Сималунгун тайпалары, Пемтангсиантар қаласындағы ең ірі этникалық топ болып табылады, қаланың ішінде үлкен жавандық және қытай қауымдастықтары да бар. Басқа этностарға минангкабау, үндістер, ачехтіктер және тағы да басқалары жатады. 2010 жылғы Индонезия халық санағына сәйкес, Пемтангсиантар тұрғындарының көп бөлігі – 51,25 пайыз христиан, ал 43,9 пайызы мұсылман. 4,36 пайызы буддист, сондай-ақ аз ғана индуист және конфуциан дінінің жақтастары бар. Қала бойынша көптеген құдай үйлері орналасқан, оның ішінде Индонезиядағы ең ірі будда храмдарының бірі де бар. Пемтангсиантардағы басты тілдер – индонезия және батак тілдері, екі тіл де қаланың барлық этностары арасында қолданылатын ортақ тіл болып табылады. Жавандық қауым жаван тілінде үй ішінде сөйлейді. Индонезиялық қытайлар хоккиен және хайна тілдерінде сөйлейді. Көптеген үндістер тамил тілінде сөйлейді, ал басқа этностардың да өз тілдері бар.

Экономика

2020 жылы Пематангсянтар экономикасы өткен жылмен салыстырғанда 1,89 пайызға төмендеді. Өндіріс көзқарасы бойынша ең жоғары өсім электр энергиясы мен газды қамтамасыз ету саласында 2,24 пайызды құрады. Одан кейін ақпарат және коммуникация секторы 2,00 пайыз, ал ауыл шаруашылығы, орман және балық шаруашылығы саласы 1,05 пайыз өсім көрсетті. Шығындар әдісі бойынша LNPRT-ның тұтыну шығындары компоненті 0,36 пайыздық ең жоғары өсімге қол жеткізді. 2020 жылы өндіріс бойынша Пематангсянтардың жалкі өнімге (ЖӨӨ) ең үлкен үлес қоскан бизнес салалары: көтерме және бөлшек сауда; автомобильдер мен мотоциклдерді жөндеу – 25,28 пайыз, өңдеу өнеркәсібі – 21,51 пайыз және құрылыс – 10,15 пайыз. Ал шығындар жағынан қарағанда, тұтыну шығындары (PKRT) 58,54 пайызды құрап, ең көп үлес қосты, одан кейін PMTB 24,81 пайызбен екінші орында тұрды. 2020 жылы ағымдағы бағамен Пематангсянтардың ЖӨӨ-сі 13,920.09 миллиард рупияны құрады, ал 2010 жылғы тұрақты бағамен ЖӨӨ 9,430.04 миллиард рупияны құрады.

Ас мәзірі

Пематангсиантардағы тағамдардың көп бөлігі Батактардың дәстүрлі тағамдарынан мұраға алынған. Батак халқы дайындаған сасанг (өз қанында пісірілген шошқа еті) және қуырылған шошқа еті сияқты тағамдар, сондай-ақ тауак (пальма қантынан, кейде кокостан жасалған алкогольді сусын) сияқты сусындар өте танымал. Халал тағамдарды табу оңай, Пематангсиантардың барлық жерінде көптеген наси-паданг, сатай және баксо сатушыларын кездестіруге болады. Роти Ганда – Пематангсиантардың ең әйгілі сувенирлік тағамы, ол Кая немесе Серикаямен жағылған қарапайым, жұмсақ нан. Роти Ганданың басқа түрлеріне пандан жапырағынан жасалған джем, шоколад және ірімшік қосылады. Бакми Сиантар және Кок Тонг Копитиам кофесі – Сиантардағы қытай қауымының тағы бір танымал тағамдары.

Көлік

Пематангсиантарға Меданнан пойызбен жетуге болады, Медан стансасынан Сиантар стансасына күн сайын «Сиантар экспресі» пойзы қатынайды. Сонымен қатар, Сиантар мен Меданды байланыстыратын үлкен автобустар да бар, саяхат 130 километрді құрап, 3 сағатқа созылады. Ең жақын әуежай – қаладан шамамен 70 км қашықтықта орналасқан Куаланаму халықаралық әуежайы. Қазіргі таңда Пематангсиантарды Тебингтинги, Куаланаму әуежайы және провинциялық орталық Медан сияқты басқа қалалармен байланыстыратын ақылы жол салынып жатыр.