Кіріспе

Бавариялық Рудольф I, "Сөйлеу қиындығы бар" (link=no; 4 қазан 1274 – 12 тамыз 1319), Виттельсбах әулетінің мүшесі, 1294 жылдан 1317 жылға дейін Жоғарғы Бавария герцогы және Рейн граф-палатині болды.

Өмір

Рудольф Базельде дүниеге келді, Жоғарғы Бавария герцогы Людовик II мен оның үшінші әйелі Габсбург әулетінен Матильданың ұлы, Германия королі Рудольф I-нің қызы. 1255 жылы Виттельсбах территорияларын бөліске салғаннан бері, оның әкесі Мюнхендегі Альтер-Хоф және Гейдельберг сарайында орналасқан сайлауалды Пфальц пен Жоғарғы Баварияны басқарды, ал кіші інісі Генрих XIII Төменгі Бавария жерлерін биледі. Рудольф 1294 жылдың ақпанында қайтыс болған әкесінен кейін Жоғарғы Бавария герцогы болды. Қыркүйекте ол Германия королі Адольфтің қызы Нассаулық Мехтильдке үйленді, осылайша әкесінің неке саясатын жалғастырды. Бірақ король Адольф ханзадалардың үмітін ақтамады және 1298 жылы марқұм король Рудольфтің ұлы және мұрагері, Австрия герцогы Альберт пайдасына тақтан түсірілді деп жарияланды. Геллхайм шайқасында Рудольф анасының туған інісі Альбертке қарсы қайын атасы Адольфты қолдады. Габсбург герцогы жеңіске жетті, ал король шайқаста қаза тапты. Альберт 1298 жылдың 27 шілдесінде сайланды, ал Рудольф Габсбургтер партиясына қосылды, бірақ жаңа корольдің күшті династиялық саясаты Виттельсбах әулетінің қақтығыстарын қайта жақтандырды. 1301 жылы король Альберт Рудольфты болашақ Киелі Рим императоры, өзінің кіші әйелі Людовик IV-ті регент ретінде қабылдауға мәжбүр етті. 1301 жылы Гейдельбергтегі резиденциясын қоршап алып, Рудольфтің қалған қарсылығын жойды. 1308 жылы Альберт өлтірілгеннен кейін Рудольф пен Людовик оның мұрагері болуға үміттенеді. Дегенмен, Майнц архиепископы Петер фон Аспельт басқаратын ханзадалар Люксембург графы Генрих VII кандидатурасын ұйымдастырды. 27 қарашадағы сайлауда Рудольф Генрихке дауыс берді. 1310 жылы ол жаңа корольтың Италияға жасаған жорығына қатысты. Бірақ Бавария герцогы Стефан I қайтыс болғаннан кейін Виттельсбах жерлерін бөлу және Рудольф пен Людовик IV арасындағы сайлау құқығы туралы жаңа даулар азамат соғысына ұласып, ол қатысуын тоқтатуға мәжбүр болды. Ақыры 1313 жылдың 21 маусымында Мюнхенде ағайындылар арасында бейбітшілік орнады: Рудольф сайлауалды Пфальцты сақтап қалды, ал келісім Людовикке 24 тамызда Генрих Люксембургтік қайтыс болған кезде Германия королі болып сайлану мүмкіндігін берді. Ағасының наразылығына қарамастан, Людовик 9 қарашада Гаммельсдорф шайқасында Габсбургтердің қарсыласы Фридрих Әділді жеңіске жетті. Генрихтің ұлы, Богемия королі Иоанн бас тартқаннан кейін, ол 1314 жылдың 20 қазанында Франкфуртта Рим королі болып сайланды, бұл Рудольфтың қарсы дауысына қарамастан, ол Габсбургтердің Фридрихін қолдады. Габсбургтермен болған тақ таласында Рудольф Бавария мен Пфальцта ағасының шабуылына ұшырады. Қорғанысқа көшкен Рудольф 1317 жылы Габсбургтермен болған қақтығыс аяқталғанша билігін Людовикке беруге келісті. Қайта өрлеу дәуірінің тарихшысы Иоганн Авентиннің (1477–1534) айтуынша, Рудольф Англияға кетіп, екі жылдан кейін қайтыс болды. Ол көптеген жекпе-жектерінен кейін «Сүмендеуші» деген лақап ат алды. 1328 жылы Киелі Рим императоры атанған Людовик IV 1329 жылғы Павия келісімі бойынша Рудольфтің ұлдары Рудольф II Соқыр мен Руперт I-ге, сондай-ақ Рудольфтің немересі Руперт II-ге, Адольфтың ұлына Пфальцты берді. Осылайша Рудольф I және оның немересі Руперт II Виттельсбах әулетінің үлкен (Пфальц) тармағының ата-бабалары болды, ол 1777 жылы кіші (Бавария) тармағының тоқырауынан кейін Баварияда билікке оралды.