Таййиби исмаилизмі және Бохра қауымдарының тарихы

Кіріспе

Шииттік исламның тайиби исмаилизмі – исмаилизмнің муста’ли тармағының жалғыз сақталған сектасы, ал екіншісі – жойылған хафизи тармағы. Тайиби исмаилизмінің жақтастары түрлі бохра қауымдастықтарында кездеседі: дауди, сулеймани және алави. Тайибилер бастапқыда Фатимид халифатынан Хафизи тармағын қолдау арқылы, Тайиб Әбу-л-Қасымның имаматқа құқығын мойындап бөлінді.

Тарих

Жиырмасыншы имам әл-Амир би Ахкам Алла (ғ.с.) қайтыс болғаннан кейін, оның екі жасар баласы Таиб Әбу'л Қасым (ғ.с.) жиырма бірінші имам ретінде тағайындалды. Ол Дауа басқаруға қабілетсіз болғандықтан, оның Худжасы – ханыша Арва әл-Сүлейхи, Даи әл-Мутлақ лауазымын құрды, ол оның қылышы болып табысты. Даиге толыққанды билік берілді және ол саяси іс-әрекеттен тәуелсіз болды.

Даи Зуб бин Мұса

Дай Зөб бин Мұса Йемендегі Хус қаласында өмір сүріп, сонда қайтыс болды. Оның мазуны ("серігі") Хатаб ибн Хасан болды. Абдулланың қайтысынан кейін Зөб бин Мұса Яғұпты Үндістандағы Тайиби ұйымының ("дауа") вали ("өкіл" немесе "қамқор") етіп тағайындады. Яғұп осы құрметке ие болған алғашқы үндістандық болды. Ол Чаулукья патшасы Джаясимха Сиддхараджаның министрі Бхармалдың ұлы еді. Тармалдың ұлы Фахруддин батыс Раджастанға жіберілді. Дайлер бірінен кейін бірі жалғасып, жиырма төртінші Дай, Йемендегі Юсуф Наджмуддин ибн Сулейманға дейін жетті. Жергілікті билеушінің қуғынына байланысты, дауа жиырма бесінші Дай, Джалал бин Хасан басшылығымен Үндістанға көшті.

Сүлеймани-Давуди-Алави бөліктері

1592 жылы Тайибилер жиырма жетінші Даи кім болу керек деген дау кезінде екі топқа жарылды: Дауд бин Кутубшах немесе Сүлеймен бин Хасан. Біріншісінің ізбасарлары, көбінесе Үндістанда, Дауди Бохра, ал екіншісі Йемендегі Сулеймани болып белгілі болды. 1621 жылы Алави Бохралары Дауди Бохра қауымынан бөлініп шықты. Сондай-ақ Үндістанда Сүнни Бохра қауымы да бар. Он бесінші ғасырда Гуджараттағы Патан қаласының Бохра қауымында көптеген адамдар Мұстали Исмаили шиит исламынан Ханафи сүннит исламына ауысты. Бұл дінге өту қозғалысын Сәйед Жафар Ахмад Ширази жетекшілік етті, оған Гуджараттың моғол әкімі де қолдау көрсетті. Осылайша, бұл жаңа топ Жафари Бохра, Патани Бохра немесе Сүнни Бохра деп аталды. 1538 жылы Сәйед Жафар Ахмад Ширази Патани Бохраларын Исмаили Бохраларымен әлеуметтік байланысты үзуге көндірді. Осы қысымдардың нәтижесінде көптеген Бохралар Исмаили шиит фикхінен Сүнни Ханафи фикхына көшті. Хабтиях Бохра – Мұстали Исмаили шиит исламының бір тармағы, ол 1754 жылы 39-шы Даи әл-Мұтлақ қайтыс болғаннан кейін негізгі Дауди Бохрадан бөлініп шықты. Атба е Малак қауымы – Мұстали Исмаили шиит исламының бір тармағы, ол 1840 жылы Абдул Хусейн Дживаджи басшылығымен 46-шы Даи әл-Мұтлақ қайтыс болғаннан кейін негізгі Дауди Бохрадан бөлінді. Олар тағы екі тармаққа бөлінді: Атба е Малак Бадар және Атба е Малак Вакил. Прогрессивті Дауди Бохра – Мұстали Исмаили шиит исламындағы 1977 жыл шамасында бөлініп шыққан реформалық секта. Олар доктриналық, экономикалық және әлеуметтік мәселелер бойынша Даи әл-Мұтлақ жетекшілігіндегі негізгі Дауди Бохрамен келіспейді. Қазіргі уақытта ең ірі Тайиби фракциясы/кіші тобы – Дауди Бохра, оның қазіргі басшысы – Сайдена Муфаддал Сайфуддин. Тахер Фахруддин 2016 жылдан бері Даи әл-Мұтлақ атағына таласкер, бірақ Сайдена Муфаддал Сайфуддиннің барлық жағынан және басқаруда Дауди Бохраның басшысы екені жалпы қабылданған.

In 1592, the Tayyibi broke into two factions in a dispute over who should become the twenty seventh Da'i: Dawood Bin Qutubshah or Sulayman bin Hassan. The followers of the former, primarily in India, became the Dawoodi Bohra, the latter the Sulaymani of Yemen. In 1621, the Alavi Bohra split from the Dawoodi bohra community. There is also a community of Sunni Bohra in India. In the fifteenth century, there was schism in the Bohra community of Patan in Gujarat as a large number converted from Mustaali Ismaili Shia Islam to mainstream Hanafi Sunni Islam. The leader of this conversion movement to Sunni was Syed Jafar Ahmad Shirazi who also had the support of Mughal governor of Gujarat. Thus this new group is known as Jafari Bohras, Patani Bohras or Sunni Bohra. In 1538, Syed Jafar Ahmad Shirazi convinced the Patani Bohras to cease social relations with Ismaili Bohras. The cumulative results of these pressures resulted in large number of Bohras converting from Ismaili Shia fiqh to Sunni Hanafi fiqh. The Hebtiahs Bohra was a branch of Mustaali Ismaili Shi'a Islam that broke off from the mainstream Dawoodi Bohra after the death of the 39th Da'i al Mutlaq in 1754. The Atba e Malak community are a branch of Mustaali Ismaili Shi'a Islam that broke off from the mainstream Dawoodi Bohra after the death of the 46th Da'i al Mutlaq, under the leadership of Abdul Hussain Jivaji in 1840. They have further split into two more branches, the Atba e Malak Badar and Atba e Malak Vakil. The Progressive Dawoodi Bohra is a reformist sect within Mustaali Ismai'li Shi'a Islam that broke off circa 1977. They disagree with mainstream Dawoodi Bohra, as led by the Da'i al Mutlaq, on doctrinal, economic and social issues. At present, the largest Tayyibi faction/sub sect is the Dawoodi Bohra, whose current leader is Syedna Mufaddal Saifuddin. Taher Fakhruddin is also a claimant to the title of Dai al Mutlaq since 2016, although it is widely accepted that Syedna Mufaddal Saifuddin is the leader of the Dawoodi Bohras, in all aspects and administration.