Түркия Ғылыми және Технологиялық Зерттеулер Мекемесі (TÜBİTAK)
Scientific and Technological Research Council of Turkey
Түркияның ғылыми-технологиялық зерттеулер институты (TÜBİTAK) – ғылымды, технологияны дамытумен айналысатын мемлекеттік агенттік. Зерттеулер жүргізеді, үкіметке кеңес береді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Түркия Республикасына қарасты мемлекеттік орган
Governmental agency belonging to the Republic of Turkey
Түркияның ғылыми-техникалық зерттеу институты (TÜBİTAK) – Түркияның ұлттық агенттігі, оның негізгі мақсаты "ғылым, технология және инновация" (ҒТИ) саясатын әзірлеу, ғылыми-зерттеу және дамытуды қолдау және жүргізу, сондай-ақ елде "ғылым мен технология мәдениетін қалыптастыруда жетекші рөл атқару" болып табылады. TÜBİTAK ғылыми және технологиялық саясатты әзірлейді, "ұлттық басымдықтарға" сәйкес ғылыми-зерттеу, технология және даму жөніндегі зерттеулер жүргізетін ғылыми-зерттеу институттарын басқарады. TÜBİTAK Түркия үкіметіне консультациялық қызметтер көрсететін агенттік ретінде және Түркиядағы ғылым мен технология саясатын қалыптастырудың жоғарғы органы – Ғылым және технология жөніндегі жоғарғы кеңестің хатшылығы қызметін атқарады.
The Scientific and Technological Research Institution of Turkey (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu, TÜBİTAK) is a national agency of Turkey whose stated goal is to develop "science, technology and innovation" (STI) policies, support and conduct research and development, and to "play a leading role in the creation of a science and technology culture" in the country. TÜBİTAK develops scientific and technological policies and manages R&D institutes, carrying on research, technology and development studies in line with "national priorities". TÜBİTAK also acts as an advisory agency to the Turkish government and acts as the secretariat of the Supreme Council for Science and Technology, the highest science and technology policymaking body in Turkey.
Тарих
ТҮБІТАК 1960 жылы президент Джемаль Гүрсель құрды. Ол бұрын қорғаныс министрлігіне басшылық ету үшін ғылыми кеңес құрған (Түркия Республикасының жаңа конституциясын жазу үшін жеке ғылыми заң кеңесімен қатар) және кейіннен үкіметтің жоспарлары мен саясатына басшылық етуді негізгі міндет еткен қорғаныс министрлігінің ғылыми кеңесінің кеңейтілген жалғасы ретінде Түркияның Ғылыми және Технологиялық Зерттеу Кеңесінің құрылуын бұйырды. Елдің бірінші бесжылдық даму жоспарынан кейінгі жоспарлы экономиканың жаңа дәуірінде 1963 жылдың 24 шілдесінде қабылданған "278" заң жобасы Кеңестің құрамы мен міндеттерін ресми түрде бекітті. Гүрсельдің тағайындаған құрылтайшы директоры Кахит Арф, оның іргелі жұмысына профессор Эрдаль Инонуді қоса алған ғалымдар тобы көмектесті. Кейіннен 1963 жылдың 26 желтоқсанында ол Кеңестің бірінші төрағасы болып тағайындалды. Кеңестің алғашқы он мүшесі – профессорлар Эрдаль Инону, Ратип Беркер, Хикмет Бинарк, Мечит Чагатай, Решат Гаран, Фэза Гюрсей, Орхан Ишик, Мустафа Инан, Атиф Шенгүн және Ихсан Топалоғлу болды. Олар 1964 жылдың 1 наурызынан бастап профессор Нимет Өздасты ТҮБІТАК-тың бірінші бас хатшысы етіп тағайындады. ТҮБІТАК құрылған кездегі басты міндеттері – негізгі және қолданбалы академиялық зерттеулерді қолдау және, әсіресе, табиғат ғылымдарында жұмыс істейтін жас зерттеушілерді ынталандыру арқылы ғылымда мансап жасауға ынталандыру болды. Осы міндеттерді орындау үшін төрт ғылыми грант комитеті құрылды. Олар негізгі ғылымдар, инженерлік, медицина, ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы салаларындағы жобаларды қаржыландырды. Қазіргі уақытта олардың саны онға жетті, сонымен қатар әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдарға дайындалған комитет бар. Барлығы Ғылыми-зерттеу бағдарламаларын қолдау департаментіне бағынады. Сол кездегі перспективті студенттерді ғылыми мансапқа бағыттап, олардың одан әрі дамуына көмектесу үшін құрылған жеке "Ғылыми оқыту тобы" қазіргі Ғылыми стипендиялар және гранттық бағдарламалар бөліміне айналды.
TÜBİTAK was established by President Cemal Gürsel, who first formed a scientific council to guide the Ministry of Defense (in parallel to a separate scientific law council to write the new constitution of the Turkish Republic) in 1960 and later ordered the foundation of the broader Scientific and Technological Research Council of Turkey as the extended continuation of his MoD Scientific Council with the primary advisory duty of providing guidance to the government's plans and policies. Subsequently, the bill "278" passed on July 24, 1963, in the new era of planned economy subsequent to the first five year development plan of the country, set the official record for the Council's presence and duties. Cahit Arf, who was appointed by Gursel as the founding director and whose leading foundation work was assisted by a group of scientists including Prof. Erdal İnönü, was subsequently named as the first chairman of the Council on December 26, 1963. The Council's first ten members were professors Erdal İnönü, Ratip Berker, Hikmet Binark, Mecit Çağatay, Reşat Garan, Feza Gürsey, Orhan Işık, Mustafa İnan, Atıf Şengün and İhsan Topaloğlu. They nominated Professor Nimet Özdaş as the first secretary general of TÜBİTAK effective March 1, 1964. At that time of its establishment, TÜBİTAK's primary tasks at the time were supporting basic and applied academic research and encouraging careers in science by providing incentives to young researchers, in particular to those working in natural sciences. To carry out these tasks, four research grant committees were set up to fund projects in the areas of basic sciences, engineering, medicine, agriculture and animal husbandry. The number now stands at ten and also includes one assigned to social sciences and humanities, all functioning under the Research Support Programmes Department. A separate “Scientist Training Group”, also set up at the time to orient promising students towards scientific careers and help their advancement thereafter, has now evolved into the present Science Fellowships and Grant Programmes Division.