Солтүстік Америкадағы Русин православие шіркеуінің тарихы

Кіріспе

Солтүстік Американың американдық Карпато-орыс православиелік епархиясы (ACROD) – Америка Құрама Штаттары мен Канадада 78 приходтан тұратын Экуменикалық Патриархаттың епархиясы. Епархия Патриархатқа тікелей бағынышты болғанымен, Американың грек православиелік архиепископтығының Бас архиересінің рухани қадағалауында болады. Епархияны 1936–2011 жылдары Амиссос митрополиті Николай Смиско басқарды. Қазіргі басшы – Нисса митрополиті Григорий Тацис, ол 2012 жылғы 27 қарашада қасиетті санға ие болды.

Тарих

XIX ғасырдың соңында көптеген шығыс славяндар Солтүстік Америкаға көшіп келді. Олар христиандар еді, бірі Шығыс православиесіне, екіншілері Византия обряды бойынша Шығыс католиктеріне жатты. Католик терминологиясында шығыс славян түріндегі Византия обряды Рутен обряды деп белгіленді, сондықтан осы обрядтағы шығыс славяндар да рутендік атаумен танылды. Сол кезде Солтүстік Америкада Шығыс католиктеріне арналған ешқандай юрисдикция болған жоқ, сондықтан алғашқы Шығыс католик приходтары латын шіркеуінің жергілікті епископтарының басшылығымен құрылды. Бірақ Рим-католик шіркеуінің басшылары, көбінесе ирланд және поляктар, рутендік обрядтағы Шығыс католиктерін өз қауымдарында некелі дін қызметкерлерінің болуынан туындайтын "қарғыстың" қаупінен қауіптенгендіктен, оларды тез қабылдаған жоқ. Басымдықты латын обрядының епископтарының Византия обряды бойынша Шығыс католиктерін, әсіресе некедегі дін қызметкерлері және Құдай қызметінің (мессаның) формасы тұрғысынан қысымға салуы, олардың кейбіреулерін католиктік діннен шығып, Шығыс православие шіркеуіне көшуге мәжбүр етті. Латын емес дәстүрлерге қарсы ең белсенді қарсылас 1888–1918 жылдары Сент-Пол, Миннесота архиепископы Джон Ирландия болды, ол Шығыс католик дін қызметкерлеріне өз архиепископтығында қызмет етуге рұқсат бермеді. Епархия 1938 жылы 37 рутендік Шығыс католик приходтарының тобы, Орест Хорноктың басшылығымен, Экуменикалық Патриархаттың юрисдикциясына қабылданды. Бұл топ бір жыл бұрын шіркеу өміріндегі литургиялық латыншалауға наразылық білдіре отырып, Риммен жасалған Униадан ресми түрде бас тартқан еді. Әсіресе, 1929 жылы Папа Пий XI шығарған Cum data fuerit папалық жарлығы АҚШ-тағы Шығыс обряд дін қызметкерлерінің бойдақ болуын міндеттеді. Бұл әрекет Солтүстік Америкадағы рутендік католик приходтарының Шығыс православиесіне көшкен екінші тобын білдірді. Алғашқысы 1890 жылдары Вилкс-Баррдан Алексис Тот басқарып, Ресей Метрополиясының юрисдикциясына өткен еді. Айта кетерлігі, рутендік обрядтағы католиктердің Шығыс православиесіне екінші рет кең көлемде ауысуы Солтүстік Америкадағы орыс қауымдастығына емес, Константинопольге бағытталды. Бұл негізінен өзіндік ерекшелікті сақтау туралы алаңдаушылықпен байланысты болды, өйткені рутендік обрядтағы католиктердің көпшілігі өздерін русиндер деп санады және олардың ерекше мәдени ерекшеліктерін сақтағысы келді, сонымен қатар бұрынғы көшкендерде болған русификацияға қарсы болды. Сондықтан, орыс шіркеулерінің құрамына сіңіріліп, москвалық дәстүрлерді қабылдауға мәжбүр болудың орнына, ACROD Константинопольден өзінің ерекше русин тәжірибесін сақтауға рұқсат алды. Осылайша, дәстүрлі рутендік Простопиний әнұраны мен литургиялық формалар, соның ішінде діни қызметтерде қолданылатын ескі шіркеу славян тілінің ерекше түрі сақталды, ал Никеялық сеніміне Filioque қосылысы сияқты латын обрядының кейбір тәжірибелері алынып тасталды.

At the end of the nineteenth century, many East Slavs immigrated to North America. They were Christians, some of them belonging to Eastern Orthodoxy, while others were Eastern Catholics of the Byzantine Rite. In Catholic terminology, East Slavic form of the Byzantine Rite was known as the Ruthenian Rite, and thus the same Ruthenian designation was applied to East Slavs of that rite. At that time, there were no Eastern Catholic jurisdictions in North America, and thus the first Eastern Catholic parishes were formed under jurisdiction of local Catholic bishops of the Latin Church. The Roman Catholic hierarchs, mostly Irish and Polish, however, did not readily welcome Eastern Catholics of the Ruthenian Rite, fearing the "scandal" that the presence of married priests would have on their own flock. Oppression of the Eastern Catholics of the Byzantine Rite by the bishops of the predominant Latin Rite Catholics, especially regarding a married priesthood and the form of the Divine Liturgy or Mass, led some of them out of Catholicism and into the Eastern Orthodox Church. A particularly strident opponent of non Latin practices was John Ireland the Archbishop of St. Paul, Minnesota from 1888–1918, who refused to permit Eastern Catholic clergy to function in his archdiocese. The diocese was founded in 1938 when a group of 37 Ruthenian Eastern Catholic parishes, under the leadership of Fr. Orestes Chornock, were received into the jurisdiction of the Ecumenical Patriarchate. The year before, this group had officially renounced the Unia with the Holy See, primarily in protest over the Liturgical Latinisation occurring in their church life. A particularly divisive issue was the 1929 papal decree Cum data fuerit issued by Pope Pius XI which mandated that Eastern Rite clergy in the US were to be celibate. This move actually marked the second North American group of Ruthenian Rite Catholic parishes to move to Eastern Orthodoxy. The first had been led by Alexis Toth of Wilkes Barre into the jurisdiction of the Russian Metropolia in the 1890s. Notably, this second large scale conversion to Eastern Orthodoxy by Ruthenian Rite Catholics was directed toward Constantinople rather than to the Russian presence in North America. This was primarily motivated out of concerns for preservation of a specific identity, since many among Ruthenian Rite Catholics self identified as Rusyns, and wanted to keep their distinctive identity, thus opposing Russification, which had occurred with the previous move. As such, rather than being absorbed into the body of Russian churches, and so being compelled to adopt Muscovite traditions, the ACROD was permitted by Constantinople to keep its distinctive Rusyn practices. Thus, the hymnography in the typical Ruthenian Prostopinije chant and liturgical forms, including the particular form of Old Church Slavonic used in the divine services, were preserved, while certain Latin Rite practices, such as the addition of the Filioque clause to the Nicene Creed, were removed.

Ұйым

2006 жылы ACROD-тің 78 приходта және бес миссияда 14 372 мүшесі болды. Епархияның көп бөлігі АҚШ-тың шығысындағы 13 штатта орналасқан, сондай-ақ Онтариода екі приход және екі миссия бар; приходтардың шамамен жартысы Пенсильвания штатында. Бұрын епархияда екі монастырь болған: Нью-Йорк штатындағы Тюкседо паркіндегі Ақпараттау монастыры 1990 жылдардың басында жабылды, ал Мэриленд штатындағы Беаллсвиллдегі Киелі Крест монастыры 1990 жылдардың соңында оның аббаты Русь (Византиялық обряды) католиктігіне ауысқанда таратылды. Епархия Америка Құрама Штаттарының Каноникалық Православ епископтары Ассамблеясының мүшесі болып табылады.

Құтқарушы Мәсіх семинариясы

Құтқарушы Мәсіх семинариясы епархия құрамына кіреді. Ол Пенсильвания штатының Джонстаун қаласында орналасқан. Семинарияны 1940 жылы епархияның алғашқы епискобы Орест (Чорнок) құрды. Бастапқыда семинарияның тұрақты орны болмағандықтан, Нью-Йорк, Николсон (Пенсильвания), және Бриджпорт (Коннектикут) қалаларының ішінде АҚШ-тың солтүстік-шығыс қалаларында көшіп-қонып сабақтар өткізді. 1951 жылы епархия Пенсильвания штатының Джонстаун қаласындағы Стрейер сарайын сатып алып, оны семинарияның орны етіп белгіледі. Ғимаратқа сыныптар, дәріс залдары, тамақтану және демалыс орындары, сондай-ақ кітапхана және кітап дүкені енгізілді. Семинарияның басты мақсаты – ACROD және АҚШ-тағы басқа да православие епархиялары, сондай-ақ шетелдерде дін қызметкерлерін даярлау. Семинария пасторлық бағыттағы оқытуға ерекше мән береді. 1960 жылы Пенсильвания штатының Білім беру кеңесімен теология бакалавры дәрежесін беруге рұхсат алды. Семинарияда бес түрлі үміткер санатына арналған оқу бағдарламалары бар: бакалавриат дипломы бар студенттерге арналған үш жылдық теология бакалавры бағдарламасы, алдын ала бакалавриат дипломы жоқтарға арналған теология лиценциаты, және православие дін қызметкері болуға ниеті жоқ адамдарға арналған ерекше қабылдау бағдарламасы.