Кіріспе

Сурет салу әдісі

Изотип (International System of Typographic Picture Education) – әлеуметтік, технологиялық, биологиялық және тарихи байланыстарды сурет түрінде көрсету әдісі. Ол әлеуметтік ғылыми деректерді бейнелеу үшін стандартталған және абстрактталған бейнелі символдар жиынтығынан тұрады, сонымен қатар бірдей фигураларды қатарлы қайталау арқылы қалай біріктіруге болатыны туралы нақты нұсқаулармен бірге келеді. Бұл әдіс 1925-1934 жылдар аралығында Венадағы Gesellschafts und Wirtschaftsmuseum (Венаның әлеуметтік және экономикалық мұражайы) -нда жасалғандықтан, алғаш рет Бейнелі статистиканың Вена әдісі (Wiener Methode der Bildstatistik) деп аталды. Бұл мұражайдың негізін қалаушы және директоры Отто Нейрат осы әдістің бастамашысы және басты теоретигі болды. Герт Арнц графикалық бейнелеуді жүзеге асырған суретші болды. Изотип термині 1935 жыл шамасында, осы әдістің негізгі шеберлері Австрия фашизмінің күшеюіне байланысты Венадан кетуге мәжбүр болғаннан кейін қолданыла бастады.

Шығуы мен дамуы

Gesellschafts und Wirtschaftsmuseum негізінен Вена қаласының қаржыландыруымен құрылды, бұл Австрияның жаңа республикасында «Қызыл Вена» деп аталған, кең ауқымды муниципалдық әлеуметтік-демократиялық басқару кезеңіне сәйкес келді. Музейдің маңызды міндеті – вендіктерге өз қалалары туралы хабарлау болды. Нейрат мұражайдың сирек заттардың қоймасы емес, білім беру мұражайы екенін айтты. Мақсаты – «әлеуметтік фактілерді бейнелей көрсету» және «құрғақ статистиканы» көрнекті және есте қалғандай ету болды. Музейдің сәнді сөздерінің бірі: «Дәл сандарды ұмытудың орнына, қарапайым суреттерді есте сақтаған абзал». Вена әдісінің негізгі құралдары – көптеп көшіріле алатын және тұрақты да, жылжымалы көрмелерде қолданылатын суреттер мен кестелер болды. Музей сонымен қатар интерактивті модельдер және назарды аударатын басқа да құрылғылармен инновация жасады, тіпті анимациялық фильмдермен де алғашқы тәжірибелер жүргізді. Вена әдісі/Изотип бастапқыда команданың жұмысы болды. Нейрат бір түрлі саланың мамандарынан құралған графикалық дизайн агенттігінің прототипін жасады. 1926 жылы ол неміс суретшісі Герд Арнцтің ағаштан ойылған суреттерін көріп, оны мұражаймен ынтымақтастыққа шақырды. 1928 жылы Нейрат Pressa халықаралық көрмесіне барғанда тағы бір кездесу болды. Арнц 1929 жылы Венаға көшіп келіп, толық уақыт жұмыс істеді. Оның қарапайым графикалық стилі Изотиптің негізгі бөлігі болған, қайталанатын пиктограммалардың дизайнына үлкен пайда әкелді. Осы пиктограммалардың бүгінгі ақпараттық графикаға тигізген әсері анық байқалады, бірақ әлі толыққанды мойындалмаған болуы мүмкін. Изотиптегі маңызды міндет – күрделі бастапқы ақпаратты өзін-өзі түсіндіретін кесте эскизіне «айналдыру» болды. Бастапқыда басты «айналдырушы» Мари Ридмейстер (1941 жылы Мари Нейрат атанды) болды. Изотиптің алғашқы кезеңінің (сол кезде Вена әдісі деп белгілі болған) маңызды жобасы – 100 статистикалық кестеден тұратын «Gesellschaft und Wirtschaft» (1930) монументалды жинағы болды.

Негізгі қағидалар

Изотиптің бірінші қағидасы – үлкен көлемдер ұлғайтылған пиктограмма арқылы емес, бірдей өлшемдегі пиктограммалардың көбірек санымен көрсетіледі. Нейраттың пікірінше, өлшемнің өзгеруі нақты салыстыруға мүмкіндік бермейді (не салыстыру керек – биіктік/ұзындық па, әлде аудан ба?), ал қажет болған жағдайда санауға болатын, белгілі бір схемада әрқашан бірдей мәнді білдіретін қайталама пиктограммаларды қолдануға болады. Изотип пиктограммалары осы айқындықты сақтау үшін ешқашан объектілерді перспективада бейнелемейді, сондай-ақ графикалық құралым мен түс қолдану бойынша басқа да нұсқаулар болған. Изотип техникасының ең толық түсіндірмесі – Ото Нейраттың «Халықаралық сурет тілі» (1936) кітабы. «Көрнекі білім беру» Изотиптің басты мақсаты болды, ол көрмелер мен кітаптар арқылы қарапайым азаматтарды (соның ішінде мектеп оқушыларын) әлемдегі өз орны туралы хабардар етуге арналған. Ол ешқашан сөздік тілдің орнын баспады, ол әрқашан сөздік элементтермен бірге қолданылатын «көмекші тіл» болды. Отто Нейрат оның толыққанды дамыған тіл бола алмайтынын түсінді, сондықтан оны «тіл тәрізді техника» деп атады.

Диффузия және бейімделу

Вена мұражайына шетелден көбірек өтініштер келіп түскендіктен, 1931/32 жылдары халықаралық жұмысты ілгерілету үшін Mundaneum деп аталатын серіктес институт (Пол Отлетпен болған сәтсіз ынтымақтастықтың нәтижесінде пайда болған атау) құрылды. Ол Берлин, Гаага, Лондон және Нью-Йорк қалаларында шағын көрмелер ашқан филиалдар желісін құрды. 1930 жылдардың басында Вена командасының мүшелері «Советтік құрылыс және экономиканың бейнелі статистикасының жалпыодақтық институты» (Всесоюзный институт изобразительной статистики советского строительства и хозяйства) құруға көмектесу үшін үнемі Совет Одағына сапар шекті. Бұл институт, көбінесе IZOSTAT (ИЗОСТАТ) деп қысқартылатын, Бесжылдық жоспарлар туралы статистикалық графикаларды және басқа да материалдарды жасады. 1934 жылы Gesellschafts und Wirtschaftsmuseum жабылғаннан кейін Нейрат, Рейдемайстер және Арнц Нидерландыға қашып, Гаагада Халықаралық Визуалды Білім беру қорын құрды. 1930 жылдары АҚШ-тан маңызды тапсырыстар түсті, оның ішінде Ұлттық туберкулез қауымдастығы үшін жаппай өндірілген кестелер сериясы және Отто Нейраттың «Қалыптасып келе жатқан заманауи адам» (1939) кітабы – Изотиптің ең жақсы жетістіктерінің бірі. Бұл кітапта Нейрат, Рейдемайстер және Арнц тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеді. Венада Отто Нейраттың ассистенты болған Рудольф Модли, Чикагодағы Ғылым және өнеркәсіп мұражайындағы бас куратор лауазымы арқылы ISOTYPE әдістерін АҚШ-қа таныстырды. Сонымен қатар, 1934 жылы Модли Нью-Йоркте Pictorial Statistics Incorporated компаниясын құрды, ол ISOTYPE-қа ұқсас пиктограммаларды білім беру, жаңалықтар және басқа да коммуникация түрлері үшін өндіруге және таратуға бағытталды. 1936 жылдан бастап Модлидің пиктограммалары АҚШ-тың бас дәрігері Томас Парранның «Сифилиспен күрес» атты ұлттық денсаулық сақтау кампаниясында қолданылды. Отто мен Мари Нейрат Германияның басқындығынан Англияға қашып, 1942 жылы Изотип институтын құрды. Ұлыбританияда Изотип Ақпарат министрлігінің қолдауымен шығарылған соғыс уақытындағы жарияланымдарда және Пол Ротха түсірген деректі фильмдерде пайдаланылды. 1945 жылы Отто Нейрат қайтыс болғаннан кейін Мари Нейрат және оның әріптестері Изотиптің көмегімен түрлі күрделі ақпаратты бейнелеу жұмыстарын, әсіресе жас оқырмандарға арналған ғылыми кітаптарда жалғастырды. Мари Нейраттың пікірінше, Изотиптің халықаралық амбицияларының нақты сынағы – 1950 жылдарда Нигерияның Батыс аймағында азаматтық білім беру, сайлау рәсімдері және экономикалық даму саласындағы ақпаратты жобалау жобасы болды.

Мұрағат

1971 жылы Изотип институты өз жұмыс материалдарын Рединг университетіне тапсырды, онда олар Типография және графикалық коммуникация факультетінде Отто мен Мари Нейраттың Изотиптер жинағы ретінде сақталады. Институттың міндеттері 1981 жылы университетке ауыстырылды.