Кіріспе

Voie Sacrée ("Қасиетті жол") – Франциядағы Бар-ле-Дюк пен Верден (Мез) қалаларын байланыстыратын жол. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Верден шайқасындағы маңызды ролі үшін осылай аталған.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылған

1916 жылдың наурыз айынан кейін «Сәкральды жол» бойымен көлік құралдары күні-түні қозғалып, әскерлерді, қару-жарақтарды және жабдықты Верден шайқасының майданына жеткізіп тұрды. 21 ақпан мен 22 наурыз аралығындағы алғашқы дағдарыс кезінде күніне 600 жүк көлігі 48 000 тонна оқ-дәрі, 6400 тонна басқа материал және 263 000 адамды майданға жеткізді. 21 ақпаннан бастап, атпен жүретін көліктер мен жаяу әскерлердің қозғалысы жолдан тыйым салынды, ол тек жүк көліктері мен автокөліктер үшін ашық қалды. 1916 жылдың наурыз айынан кейін әр 14 секунд сайын бір жүк көлігі өтіп, жолдың қатты тозуына себеп болды. Жолды қиыр таспен қамтамасыз ету үшін жақын жердегі тас карьерлері ашылды. Он ай бойы 16 еңбек батальоны жолдың жақсы күйде болуын қамтамасыз ету үшін жұмыс істеді. 1915 жылдан бері жол Верденді қауіпсіз жабдықтауға болатын жалғыз сенімді көлік жолы ретінде танылды. 1914 жылдың соңында неміс әскері Верденге жететін барлық стандартты теміржол желілерін бұзған еді. Бұл қиын жағдайды өтеу үшін 1915 жылы жол 23 футқа дейін кеңейтілді, осылайша екі қатарлы жүк көліктерінің үздіріспей жоғары және төмен ағынын қабылдай алатын болды. 1915 жылғы жолдың алдын ала жақсартылуы және жолдағы көлік жүйесін ұйымдастырудағы табыс (француздық екінші армия штабының бастығы полковник Морис де Барескут басқарған миссия) 1916 жылы Верденді құтқаруға көмектесті. Жол қозғалысын бақылау және көліктерге қызмет көрсетуге жауапты арнайы бөлімде 300 офицер мен 8500 әскер болды. Көліктік құрам 3500 Berliet және Renault жүк көліктерінен және 800 жедел жәрдем машинасынан тұрды, соңғылары көбінесе Ford Model T болды. Жол бойында әрдайым 30 жөндеу көлігі тұрды, олардың жанында жөндеушілер болды. Бұзылған көліктер жол қозғалысына кедергі келтірмеу үшін дереу жол жиегіне шығарылды. Бар-ле-Дюк және Трой қалаларындағы автокөлік жөндеу шеберханалары, сондай-ақ гидравликалық престер жүк көліктерінің қатты резеңке дөңгелектерін жаңартты. Жолдың бойымен қатар жүретін, бір рельстік тар теміржол – Меузиен, күніне 1800 тонна жүк тасымалдай алды. Бұл Вердендегі әскерге – 16 600 офицерге, 420 000 сарбазға және 136 000 жылқыға арналған азық-түліктің көп бөлігін қамтыды, сонымен қатар майданнан көптеген жаралыларды эвакуациялады. 1916 жылдың наурыз айынан бастап, стандартты теміржол айналма жолы жеделдетілген құрылысқа кірістірілді: Сомейль-Неттанкурдан Дугниге дейінгі желі. 1916 жылдың жазында ол Верденді аймақтық стандартты теміржол желісімен қайта байланыстырды.

Қазіргі кезде

Voie Sacrée әлі де бар, бірақ ол асфальтталған және қазір белсенді екінші дәрежелі жол болып табылады. 2006 жылы жолдың ең қиын жылына сілтеме жасай отырып, RD1916 деп қайта нөмірленді. Сакральді жолдағы Суили ауылындағы әкімшілік ғимарат Верден шайқасы кезінде генералдар Филипп Петан мен Роберт Нивельдің штабы қызметін атқарды. "Voie Sacree" көшесіне қарап тұрған, жақсы сақталған екі қабатты тас ғимарат – Суили қалалық әкімшілік ғимараты бүгінде де ресми түрде қолданылуда. Оның қасбетіндегі бірнеше тақташалар 1916 жылы Верден шайқасындағы және кейіннен 1918 жылы Мёз-Аргонн шабуылындағы тарихи рөлін еске түсіреді.