Кіріспе

Студент екенін көрсету үшін киілетін бас киім.

Еуропаның түрлі елдерінде студенттер әртүрлі үлгідегі бас киімдерді киеді. Солтүстік елдеріндегідей, ортақ ерекшелік белгісі ретінде немесе киген адамды студенттердің үлкен тобындағы шағын ұйымның мүшесі ретінде анықтау үшін киіледі. Мысалы, неміс Studentenverbindungen мүшелерінің немесе Бельгиядағы студенттік топтардың киетін бас киімдері.

Бельгия

Бельгияда студенттердің әртүрлі бас киімдері тарихи түрде киіліп келген. Калот католик университеттерінің студенттерінде болады. Пенне Брюссель мен Валониядағы либералды немесе католик емес университеттерінің студенттері киеді. Биерпет және клубпет – Couleur дәстүріндегі бас киімдер.

Қалам

Калотта сияқты, пенне ("klak" голланд тілінде) студенттер ұйымдастырған бастау рәсімінен кейін ғана табыс етіледі. Алтын жұлдыздар оқу жылдарының санын, ал күміс жұлдыздар қайта тапсырылған сәтсіз жылдарды көрсетеді. Бастау рәсіміне дейінгі оқу жылдарында (болған жағдайда) жұлдыздар орталыққа емес, бас жағына орналастырылады. Брюссельде жиектің түсі студент оқитын факультетті көрсетеді, әр факультет үшін әртүрлі түс қолданылады. Сондай-ақ, студенттің қалауынша шапка кеңінен безендіріледі. Брюссель еркін университетінде студенттің ресми лақап аты шапканың артқы жиегінде мыс түйреуіштермен жазылады.

Франция

Францияда студенттер 1888 жылдан бері фалуш деп аталатын қара берет киіп келеді.

Неміс тілді елдер

Германияда студенттік қоғамдардың мүшелері киімдерінің бір бөлігі ретінде әртүрлі шапкалар тағады. Көбінесе кездесетін шапка түрлері – Штюрмер, Теллермюце және Тённхен.

Скандинавия және Балтық елдері

Скандинавия елдерінде студенттік шапкаларды алғаш рет 1845 жылы Копенгагенде өткен скандинавиялық студенттер кездесуінде Уппсала университетінің студенттері өзара тану белгісі ретінде қабылдады. Кейіннен осындай шапкаларды Швецияның тағы бір университетінің (Лунд) студенттері, сондай-ақ Дания, Норвегия және Финляндия студенттері де қабылдады. Осы типтегі шапкаларды неміс студенттері 18 ғасырдың басынан бері қолданғандары мәлім, және бастапқы идея Германиядан келген болуы мүмкін.

Дания

Данияда студенттік шапқылар (studenterhue) Копенгаген университетінің ескі мектеп формасының соңғы қалдықтары болып табылады. Олар екі түсте болды: қысқы форма үшін қара [19 ғасырда қара жакеті мен ұзын қара шалбармен] және жазғы форма үшін ақ. Шапқыны жоғары орта білімді бітірген студенттер киеді. Студенттік шапқы қара жиекті зығырдан тігіледі және таспамен, белгісі бар қызыл-ақ кокадамен жабдықталады. Таспаның түсі мен белгісі тапсырған емтиханды көрсетеді. Бұл мектеп формасы 19 ғасырдың соңында жойылған кезде, екі шапқы екі түрлі студенттік емтиханды білдірді: классикалық лингвистикалық емтихан қара шапқымен, ал заманауи тілдер мен математика емтихандары үшін ақ шапқы, екеуі де бордо түсті таспамен. Шапқы алғаш пайда болғанда, ол тек студенттік емтиханға (STX) қатысты болды, сол кезде бұл жалғыз жоғары орта білім беру деңгейі еді және өте жоғары мәртебеге ие болды, себебі оны бітірушілердің саны өте аз болды. 1970 жылдардан бастап үш тағы бір жоғары орта білім беру деңгейі құрылды: Жоғары дайындық емтиханы (HF), Жоғары коммерциялық емтихан бағдарламасы (HHX) және Жоғары техникалық емтихан бағдарламасы (HTX). 1990 жылдан бері басқа білім беру салалары үшін де студенттік шапқылар жасала бастады, соның ішінде 10-сынып және SOSU үшін де. Көптеген білім беру салалары өз шапқыларын қалағандықтан, арнайы түсті баулары мен белгілері бар шапқылардың жаңа нұсқалары әлі де жасалып жатыр.

Исландия

Әрбір жоғары мектептің және колледждің салтанатты бітіру кешінде бітіруші түлектерге алғаш рет студенттік шапка киюге рұқсат беріледі. «Stúdentshúfa» деп қарапайым ғана аталатын исланд студенттік шапкалары пішіні мен түсі жағынан Швеция мен Данияның басқа дәстүрлі скандинавиялық студенттік шапкаларына ұқсас, бірақ олар көбінесе сәл тығыз орналасады және түрі біршама қатаң әрі анық болып көрінеді. Оның ақ тәжі, қара лентасы және қара қалқасы бар. Лентаның алдыңғы жағында күміс жұлдыз орналасқан. Шапканың ерекше белгілерінің бірі – жоғарғы ақ тәжді шешіп алу мүмкіндігі, бұл шапканың тәжінің қара нұсқасын ашады. Бұл исланд дәстүріне сәйкес, бітіруші түлек бір жылдық білім алғаннан кейін және университеттегі бірінші курсты аяқтағаннан кейін университет студенті екенін көрсететін ақ қақпақты шешіп тастауы керек. Бұл практиканың тамыры даниялық студенттердің қара шапкаларына байланысты дәстүрде жатыр. Шапка жыл бойы ақ болса, студент «nýstúдент» (жаңа студент) деп аталады. Бұл шапканы алғаш рет Рекьявик қаласындағы Menntaskólinn í Reykjavík (Рекьявик колледжі) түлектері киген. Қазіргі уақытта әртүрлі үлгілер енгізілді. Бұл шапкалардың тәждері әдеттегі ақ тәждерден өзгеше түстерде болуы мүмкін. Бұл академиялық кәсіптік-техникалық және/немесе қолөнер бағдарламаларына (iðnskóli) маманданған мектептерді бітірген студенттерге мүмкіндік беру үшін жасалған. Бұл тәждердің түстері көбінесе қызыл немесе жасыл болады.

Норвегия

Норвегиялық студенттік шапка (Studenterlue немесе Duskelue) көбінесе маңдайында ескі Аполлон символы (Ескі Осло университетінің символы) бар қара бархаттан жасалған. Шапканың мақпағы жібектен жасалған. Норвегиялық студенттер диплом алғаннан кейін, осыған ұқсас принциппен жасалған қызыл россельді лақтырып тастаған соң шапкаларын алады. 1968 жылдан бері бұл шапканы кию азайып, енді көбінесе Норвегия Конституция күнінде, әсіресе ескі академиктер киеді. Бұл шапка 1850 жылдан кейін пайдалануға түсті.

Швеция

Швед студенттік шапқасы (studentmössa) 19-ғасырдың ортасынан бері жоғары мектеп (гимназия) түлектері қолданып келеді, әдетте ақ тәж, қара (немесе қою көк) лента және қара қалқаншасы болады. Лентаның алдыңғы жағында швед туының түстері – көк және сарыдан тұратын кокада орналасқан. Швед студенттік шапқалары дәстүрлі түрде екі негізгі түрімен келеді, олар алғаш пайда болған кездегі екі университет атауымен аталады. Уппсала шапқасының қара лентасы, көк және сары ілмектері және сәл жұмсақ тәжі бар. Лунд шапқасының қою көк лентасы, қызыл ілмектері және қаттырақ тәжі болады. Норд музейінің коллекциясында сақталған, бірақ қазір Уппланд провинциялық музейінде (Уппсалада) қойылған 19-ғасырдың ортасындағы Уппсала шапқасы – ең ерте сақталған студенттік шапқа, ол қазіргі заманғы немесе тіпті 19-ғасырдың соңындағы шапқалардан гөрі әлдеқайда жұмсақ және кең болып келеді. Уппсала шапқасын дәстүрлі түрде тек жаз айларында, Вальпурги түнінен бастап қыркүйек айының соңына дейін киеді. Лундта ақ шапқа да Вальпургиде киіліп, күзде шешілетін, бірақ студенттер оны жылдың қалған уақытында қою көк тәжді қысқы нұсқасына алмастыра алатын. Бүгінде қысқы шапқаны әдетте ақ шапқаның қысқы жабынымен ауыстырады. Студенттік шапқаның маңызды түрі – инженерлік студенттер киетін teknologmössa, оның пішіні негізгі студенттік шапқаға ұқсас, бірақ оң жағында төмен қарай асылған үшбұрышты жапсырмасы және түймешесі бар. Инженерлік студенттер киетін шапқалар көбінесе олардың бітірген университетін көрсететін түстерде болады (мысалы, ақ – Гетеборгтағы Чалмерс технология университеті, қызыл – Люлеа технология университеті). Түймешелі шапқа алғаш рет 1879 жылы Гетеборгтағы Чалмерс технология университетінде пайда болды, оған норвегиялық студенттік шапқа – дускелу әсер еткен, ол 1856 жылдан бері түймешесімен келеді. Швеция-Норвегия одағы кезінде (1905 жылға дейін) көптеген норвегиялық студенттер Чалмерсте оқыды. Кейін ол Корольдік технология институтына және Швецияның басқа инженерлік мектептеріне тарады. Бастапқыда университеттерге емтихан беруге қатысты, студенттік емтиханды университеттерде қабылдағандықтан, 1864 жылы орта мектептер студенттердің соңғы емтиханын қабылдағанда шапқа студенттік емтиханға орта мектептерге де көшті. Осыдан кейін оны студенттік емтиханды аяқтаған әркім, университетте оқыса да, оқымаса да, бітірген кезде киеді. Студенттік емтихан шын мәнінде буржуазиядан шыққан ұлдарға (кейін қыздарға) арналған, олардың көпшілігі университетте оқыды, сондықтан шапқаның орта мектепті бітіру шапқасына айналуы шапқаның университет студенттерімен байланысын жоғалтпады. Бұл кейінірек екі фактордың бірігуінен болды: біріншіден, 1960-1970 жылдардағы радикализм, ол көптеген студенттерді шапқаларын киюді тоқтатуға (буржуазияға тиесіліліктің белгісі ретінде қарастырылатын) немесе тіпті оларды жазалап өртеуге итерді. Екіншіден, 1968 жылы орта мектеп жүйесін реформалау, студенттік емтиханды жою және көптеген орта мектеп бағдарламаларын енгізу, олардың көпшілігі кәсіптік сипаттағы және жоғары білімге дайындалмаған, бірақ барлығы бір мектепте бірге оқыды. 1970 жылдан кейін енгізілген көптеген жаңа бағдарламалар студенттік шапқалардың жаңа түрлерінің көбеюіне әкелді, мысалы, екі жылдық кәсіптік бағдарламаларды аяқтаған студенттер киетін қара немесе қою көк лентасының орнына қызыл лентасы бар шапқа. Бүгінде шапқаны орта мектепті бітірген барлық оқушылар киеді, көптеген шапқалар швед студенті ретіндегі ортақ сәйкестікке қарағанда орта мектеп пен жасқа толумен байланысты. Соңғы кездері түлектердің шапқаларында студенттің бағдарламасын, білім алған орнын және шығу тегін көрсететін жекешелендірілген кестелер, ілмектер мен бояулар пайда болды. Қазір Швецияда студенттік шапқаларды, киім-кешектерді және түлектерге арналған шапқаларды жекешелендіретін көптеген компаниялар бар. Осы компаниялардың көпшілігі университеттермен келісім шарттарын жасасып, шапқаларды тұрақты түрде жеткізіп тұрады.