И. Капланский: Канадтық математик және ғылымға қосқан үлесі

Кіріспе

Канадалық математик (1917–2006)
Американдық математика қоғамы Математикалық ғылымдар зерттеу институты Жоғары білім беру институты Чикаго университеті Колумбия университеті Калифорния университеті, Беркли
| alma mater = Торонто университеті Гарвард университеті
| докторлық жетекші = Сондерс Мак-Лейн
| докторлық студенттер = Хайман Басс Сюзанна С. Эпп Гюнтер Люмер Эбен Матлис Жакоб Матижевич Дональд Орнштейн Эд Познер Алекс Ф. Т. В. Розенберг Жозеф Ж. Ротман Джудит Д. Салли Гарольд Видом

Өмірбаян

Капланский немесе "Кап", оның достары мен әріптестері оны осылай атаған, Канаданың Онтарио штатындағы Торонто қаласында поляк еврей иммигранттарының отбасында дүниеге келді. Оның әкесі тігінші болып жұмыс істеді, ал анасы азық-түлік дүкенін, кейін нан пісіру фабрикалар желісін басқарды. Ол Харборд колледжіне оқып, жасөспірім кезінде Уэльс принці стипендиясын алды. Торонто университетінде бакалавр дәрежесін алып, үш жыл қатарынан курстағы үздік студент атанды. Соңғы курста алғашқы Уильям Лоуэлл Путнам математикалық сайысына қатысып, Гарвард университетінде магистратураны оқуға мүмкіндік беретін Путнам стипендиясын алған алғашқы бесеудің бірі болды. 1941 жылы Гарвардтан Сандерс Мак Лейннің алғашқы шәкірті ретінде философия докторын қорғағаннан кейін, ол Гарвардта Бенджамин Пирс оқытушысы болып қалды. 1944 жылы Мак Лейнмен бірге Колумбия университетіне бір жылға көшіп, Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты жұмыстарда "әуедегі артиллерия, отты басқару құралдарын зерттеу, сондай-ақ ракеталар мен бомбалауды зерттеу" бағытындағы математикалық зерттеулермен айналысты. Ол Жоғары оқу орындары институтының мүшесі болды және 1946 жылы Принстон университетінің 200 жылдық мерейтойына қатысты. 1945 жылдан 1984 жылға дейін Чикаго университетінде математика профессоры, ал 1962 жылдан 1967 жылға дейін кафедра меңгерушісі болды. 1968 жылы Капланскийке Куинс университетінің құрметті докторлық дәрежесі табысталды. Университет "біз оны канадалық ретінде құрметтейміз, оның лекцияларының айқындығы, жазуының көркемдігі және зерттеулерінің тереңдігі оны осы елдегі ең ұлы математик ретінде кеңінен танытты" деп атап өтті. 1967 жылдан 1969 жылға дейін Капланский "Британника энциклопедиясының" математика бөлімін жазды. Капланский 1984 жылдан 1992 жылға дейін Математикалық ғылымдар зерттеу институтының директоры, ал 1985 жылдан 1986 жылға дейін Америка математикалық қоғамының президенті болды. Капланский сонымен қатар өнерге бейім музыкант болған. Ол абсолютті тыңдығы бар еді, 15 жасқа дейін фортепианода ойнады, орта мектепте би тобының музыканты ретінде ақша тапты, Том Лехерге сабақ берді және Гарвардтың джаз тобында ойнады. Ол сонымен қатар Гарвардтың студенттік радиосында тұрақты бағдарлама жүргізді. Чикаго университетіне көшкеннен кейін ол екі онжылдық бойы музыканы доғарды, бірақ кейін студенттер қойған Гилберт пен Салливанның қойылымдарында аккомпаниатор ретінде және футбол ойындарының шерулерінде каллиопада ойнау арқылы музыкаға оралды. Ол көбінесе математикалық тақырыптарға негізделген музыка шығарды. Солардың бірі – "Пи туралы ән" ("A Song About Pi") – пи санының алғашқы 14 ондық таңбасына ноталар тағайындау арқылы құрылған мелодия. Оны кейде оның қызы, әнші-сазгер Люси Каплански орындады.

Kaplansky or "Kap" as his friends and colleagues called him was born in Toronto, Ontario, Canada, to Polish Jewish immigrants; his father worked as a tailor, and his mother ran a grocery and, eventually, a chain of bakeries. He went to Harbord Collegiate Institute receiving the Prince of Wales Scholarship as a teenager. He attended the University of Toronto as an undergraduate and finished first in his class for three consecutive years. In his senior year, he competed in the first William Lowell Putnam Mathematical Competition, becoming one of the first five recipients of the Putnam Fellowship, which paid for graduate studies at Harvard University. After receiving his Ph. D. from Harvard in 1941 as Saunders Mac Lane's first student, he remained at Harvard as a Benjamin Peirce Instructor, and in 1944 moved with Mac Lane to Columbia University for one year to collaborate on work surrounding World War II working on "miscellaneous studies in mathematics applied to warfare analysis with emphasis upon aerial gunnery, studies of fire control equipment, and rocketry and toss bombing" with the Applied Mathematics Panel. He was a member of the Institute for Advanced Study and attended the 1946 Princeton University Bicentennial. He was professor of mathematics at the University of Chicago from 1945 to 1984, and Chair of the department from 1962 to 1967. In 1968, Kaplansky was presented an honorary doctoral degree from Queen's University with the university noting "we honour as a Canadian whose clarity of lectures, elegance of writing, and profundity of research have won him widespread acclaim as the greatest mathematician this country has so far produced." From 1967 to 1969, Kaplansky wrote the mathematics section of Encyclopædia Britannica. Kaplansky was the Director of the Mathematical Sciences Research Institute from 1984 to 1992, and the President of the American Mathematical Society from 1985 to 1986. Kaplansky was also an accomplished amateur musician. He had perfect pitch, studied piano until the age of 15, earned money in high school as a dance band musician, taught Tom Lehrer, and played in Harvard's jazz band in graduate school. He also had a regular program on Harvard's student radio station. After moving to the University of Chicago, he stopped playing for two decades, but then returned to music as an accompanist for student run Gilbert and Sullivan productions and as a calliope player in football game parades. He often composed music based on mathematical themes. One of those compositions, A Song About Pi, is a melody based on assigning notes to the first 14 decimal places of pi, and has occasionally been performed by his daughter, singer songwriter Lucy Kaplansky.

Мақалалар

И. С. Коэнмен бірге: Ричард Ф. Аренспен бірге: