Малайзиядағы әлеуметтік келісім: азаматтық және этникалық қатынастар туралы пікірлер

Кіріспе

Малайзиядағы әлеуметтік келісім – 1980-ші жылдары алғаш талқыланған саяси тұжырымдама. Ол, негізінен, Бумипутралардың көпшілігі үшін жасалған дискриминациялық артықшылық саясатын ақтау мақсатымен пайда болды, бұл Қытай және Үндістан азаматтарының мүдделеріне зиян келтірді. Бұл тұжырымдама Малайзияның жаңа экономикалық саясатының алғашқы 20 жылдық мерзімін сипаттайды және оның жақтаушылары 1957 жылы Малайзия тәуелсіздігі алдында елдің "құрылтайшы әкелері" арасында келген "ұғымға" сүйенеді. Бұл терминге көбінесе Малайзияның алғашқы премьер-министрі Тунку Абдул Рахман, сондай-ақ Малай, Үнді және Қытай халықтарын өкілдік еткен саяси партиялардың жетекшілері В.Т. Самбантан және Тан Ченг Лок кіреді. "Әлеуметтік келісім" Малайзияның көпшілік және азшылық этникалық топтары арасындағы шарттық қатынас туралы түсінік тудырады. Осы түсінік бойынша, 1957 жылы қытайларға, үндістерге және басқа азшылықтарға азаматтық алуға мүмкіндік берген Малайзия Конституциясының 14-18-баптары, сол Конституцияның 153-бабына "қарсылық" ретінде қабылданды. Бұл бап көпшілік Бумипутра халқы үшін белгілі бір квоталар мен басқа да құқықтарды сақтайды. Малайзияның әлеуметтік келісімінің жақтаушылары бұл шарттың 1957 жылы Малайзияның Бумипутра емес халқына, әсіресе қытайлар мен үндістерге азаматтық берудің алғы шарты және өзара тиімділік екенін мәлімдейді. Алайда, көптеген ғалымдар мен зерттеушілер атап өткендей, азаматтыққа байланысты өзара тиімділік туралы идея Конституция жобасын дайындаған тәуелсіз комиссия – Рид комиссиясының егжей-тегжейлі есебінде немесе талқылауларында ешқандай орын таппаған. Сондай-ақ, мұндай шартқа қатысты "құрылтайшы әкелердің" замандас жазбаларында немесе сөздерінде де ешқандай сілтеме жоқ. Құрастырылған нәрсе ретінде қарастырылатын "әлеуметтік келісім" терминін алғаш рет 1986 жылы Сингапурге сапары барысында Біріккен малай ұлттық ұйымының (УМНО) саясаткері Абдулла Ахмад саяси сөйлеуінде қолданды. Әлеуметтік келісім-шарт ұғымы Батыс саяси философиясында жақсы қалыптасқан және Ағарту дәуірінен бастау алады. Оның Малайзиядағы аналогы даулы, себебі кейбір адамдар оны тарихи негізі жоқ жай ғана үгіт-насихат құралы деп санайды. Жасыра алмайтыны, Малайзияның әлеуметтік келісім-шарты, әсіресе этникалық қатынастар контекстінде, көптеген тараптардан, соның ішінде Barisan Nasional (BN) коалициясының кейбір саясаткерлерінен де сынға ұшырады. Олар малайлықтар емес азаматтардың малайларға азаматтық алғандары үшін борышкер екендігі туралы үнемі айтылуы оларды елден шеттетуі мүмкін деп санайды. Мұндай сын-пікірлер Малайзияның кейбір бұқаралық ақпарат құралдары мен BN-дегі ең ірі саяси партия – УМНО-дан қарсылық көтерді. Бұған қоса, тіпті академиялық ғалымдар да осы келісімнің шынайылығына күмән келтірді, өйткені келісімнің өзі аталған конституцияда көрсетілмеген.

Understanding that non Malays can be citizens of Malaysia if they accept a special role for Malays

The social contract in Malaysia is a political construct first mooted in the 1980s, allegedly to justify the continuation of the discriminatory preferential policies for the majority Bumiputera at the expense of the non Bumiputeras, most particularly the Chinese and the Indian citizens of the country. Generally describing the envisaged 20 year initial duration of the Malaysian New Economic Policy, proponents of the construct allege that it reflects an "understanding" arrived at – prior to Malaya's independence in 1957 – by the country's "founding fathers", which is an ill defined term generally taken to encompass Tunku Abdul Rahman, Malaysia's first Prime Minister, as well as V. T. Sambanthan and Tan Cheng Lock, who were the key leaders of political parties representing the Malay, Indian and Chinese populations respectively in pre independence Malaya. The "social contract" retrospectively creates the notion of a trade off between the majority and minority ethnic populations of Malaysia. Under this notion, Articles 14–18 of the Constitution of Malaysia, which provided a pathway to citizenship for Chinese, Indians and other minorities in 1957, were enacted "in exchange for" Article 153 of the same Constitution, which preserves certain quotas and other rights for the majority Bumiputera population. Proponents of the Malaysian social contract claim that this was both a quid pro quo and a condition precedent for the granting of citizenship to the non Bumiputera populations of Malaya in 1957, particularly the Chinese and the Indians. As has been pointed out by numerous academics and scholars, however, the idea of a quid pro quo for citizenship does not appear anywhere in the detailed report or deliberations of the Reid Commission, the independent commission responsible for drafting the Constitution. Neither can any reference to such a trade off be found in the contemporary statements or writings of the "founding fathers". Deemed as a fabrication, the term "social contract" in the Malaysian context was, in fact, first used by United Malays National Organisation (UMNO) politician Abdullah Ahmad in 1986 in a political speech he delivered in his visit to Singapore. The concept of a social contract is well established in Western political philosophy and dates from the Age of Enlightenment. Its Malaysian counterpart is controversial because it has been perceived by some as a mere propaganda device which has no actual historical basis. In its typical context related to race relations, the Malaysian social contract has been heavily criticised by many, including some politicians from the Barisan Nasional (BN) coalition, who contend that constant harping on the non Malays' debt to the Malays for citizenship has alienated them from the country. Such criticisms have met with opposition from some sectors of the Malay media and UMNO, the largest political party in BN. In addition to this, even academic scholars have doubted the authenticity of the notion of this contract as the contract itself is not mentioned in said constitution;

Алғашқы сын

153-бап, және соған сәйкес әлеуметтік келісімшарт Малайзияның алғашқы күндерінен бері дау тудырып келді. Сингапур саясаткері Ли Куан Ю парламентте 153-баптың қажеттілігін ашық түрде сұраққа тартып, «Малайзиялық Малайзияны» құруға шақырды. Ол, егер Дато Сайед Жаафар Альбар, соғыстан аз бұрын Индонезиядан келген, UMNO-ның беделді өкілі, тридцатник шамасында болса, ол өзін малайзиялық деп тануға құқылы болса, онда ата-бабалары Малайзияда туып өскен басқа ұлт өкілдері де солай болуға тиіс деді. «Сондықтан, белгілі бір этникалық топтың өзін малайзиялық деп атауға басқалардан гөрі артық құқығы бар деп ойлауы және қалғандары тек олардың рұқсатымен ғана малайзиялық бола алады деген ой қате және логикасыз». Ли үкімет саясатын сынап, «Малайлар, малайзиялық азаматтар ретінде, бәсекеге қабілетті қоғамдардың, малай емес қоғамның жеткен оқу және білім деңгейіне жетуге құқылы. Міне, осыны істеу керек, солай емес пе? Оларды тек ерекше малайлардың құқықтарын алу керек деген ескірген оймен тамақтандырмау керек, сонда олардың мәселесі шешіледі» деді. Сондай-ақ ол: «Малайзия кімге тиесілі? Малайзиялықтарға. Бірақ малайзиялықтар кімдер? Мен солай деп үміттенемін, мырза спикер. Бірақ кейде осы зал ішінде отырып, маған малайзиялық болуға рұқсат берілмейтініне күмәнданамын». Лидің бұл мәлімдемесі көптеген адамдарды, әсіресе Барисан Насионалдың алдыңғы партиясы Альянстың саясаткерлерін қынжырға келтірді. Сол кездегі Малайзиялық Қытай қауымдастығының (МҚА) қаржы министрі Тан Сиу Син Лиді «Малайзия мен Малайзия тарихындағы ең ірі, бұзылушы күш» деп атады. Малайзияның бірінші премьер-министрі Тунку Абдул Рахман Лидің көзқарастарын тым радикалды деп есептеді, ал UMNO-ның басқа саясаткерлері Ли жағдайды пайдаланып, малайзиялық қытайларға жалтақтауға тырысып жатыр деп ойлады. ПАП пен UMNO арасындағы қарым-қатынас ПАП Малай түбегіндегі сайлауға бірнеше үміткерлерді тікелей ұсынғаннан кейін одан бетер нашарлады, ал UMNO Сингапурдағы өз тізімі бойынша үміткерлерді тіркеуге тырысты. Соңында Тунку Сингапурды Малайзиядан шығарып тастауға шешім қабылдады. Ли бұл шешімге шын ниетпен қайғырып, Сингапурдың 1965 жылы тәуелсіз мемлекет болғанына орай ұлттық телеарнадағы эмоционалды сұхбатында көздерінен жас шықты. Сингапур Конституциясында 152-бап бар, онда малайлар Сингапурдің «түпкілікті халқы» деп белгіленеді, демек олардың құқықтары мен артықшылықтарына ерекше қорғау қажет. Алайда, бұл бапта мұндай қорғаудың ешқандай шарасы көрсетілмеген, сондай-ақ Сингапурдағы ПАП үкіметі «әлеуметтік келісімшартқа» ешқандай сілтеме жасаған жоқ.

Article 153, and thus by extension the social contract, has been a source of controversy since the early days of Malaysia. Singaporean politician Lee Kuan Yew of the PAP publicly questioned the need for Article 153 in Parliament, and called for a "Malaysian Malaysia" pointing out that if Dato' Syed Ja'afar Albar, an UMNO stalwart who came to Malaya from Indonesia just before the war at the age of more than thirty, could claim to be Malaysian then so should those non Malays whose families had been born and bred in Malaysia for generations. "Therefore it is wrong and illogical for a particular racial group to think that they are more justified to be called Malaysians and that the others can become Malaysian only through their favour." Lee criticised the government's policies by stating that "[t]hey, the Malay, have the right as Malaysian citizens to go up to the level of training and education that the more competitive societies, the non Malay society, has produced. That is what must be done, isn't it? Not to feed them with this obscurantist doctrine that all they have got to do is to get Malay rights for the few special Malays and their problem has been resolved." He also lamented, "Malaysia – to whom does it belong? To Malaysians. But who are Malaysians? I hope I am, Mr Speaker, Sir. But sometimes, sitting in this chamber, I doubt whether I am allowed to be a Malaysian." Lee's statements upset many, especially politicians from the Alliance, Barisan Nasional's predecessor. Then Finance Minister Tan Siew Sin of the Malaysian Chinese Association (MCA) called Lee the "greatest, disruptive force in the entire history of Malaysia and Malaya." Tunku Abdul Rahman, the first Prime Minister of Malaysia, considered Lee to be too extremist in his views, while other UMNO politicians thought Lee was simply taking advantage of the situation to pander to the Malaysian Chinese. PAP UMNO relations were chilled further by the PAP running several candidates in elections on the Malay Peninsula, with UMNO retaliating by trying to run candidates on its ticket in Singapore. Eventually, the Tunku decided to kick Singapore out of Malaysia. Lee was sincerely saddened by this and shed tears in an emotional interview on national television as Singapore became an independent nation in 1965. The Constitution of Singapore contains an article, Article 152, that names the Malays as "indigenous people" of Singapore and therefore requiring special safeguarding of their rights and privileges as such. However, the article specifies no policies for such safeguarding, and no reference to a "social contract" has ever been made by the PAP government in Singapore.

Қазіргі талқылау

2005 жылы әлеуметтік келісімшартты «Барисан Насионал» партиясының «Геракан» партиясынан Лим Кенг Яик көтерді. Үкімет министрі Лим «Банса Малайзия» (малай тілінде малайзиялық ұлтты немесе малай нәсілін білдіретін сөз) болуы үшін әлеуметтік келісімшартты қайта қарауды сұрады. Лимді премьер-министр Абдулла Ахмад Бадавидің күйеу баласы және УМНО жастар қанатының төрағасының орынбасары Хайри Джамалуддин, сондай-ақ Тереңгану штатынан танымал малай парламент мүшесі Ахмад Шаберри Чек сияқты көптеген малай саясаткерлері қатты сынады. Малай баспасөзі (көп бөлігі УМНО-ға тиесілі) әлеуметтік келісімшартты сұраққа салуға қарсы мақалалар жариялады. Лим сұхбатында: «Егер сіздер бұл мәселені тоқтатпасаңыздар, малай еместер елге жан-дүниесін салуға және бір күні оның үшін өлуге қалай дайын болады? Туды желбірету және «Негараку» (ұлттық әнұран) әнін айту – бұл рәсімдер, ал ұлтты шын сүйіспеншілік жүректе жатыр» деді. Бір жыл бұрын Абдулла сөйлеген сөзінде әлеуметтік келісімнің ең маңызды аспектісін атап өтті: «Тұрғылықты халықтың иммигрант қытайлар мен үндістерге азаматтық беру туралы келісімі». Алайда Абдулла «ұлттың сипаты» «қытай және үнді азаматтарының да өздеріне тиесілі» болып өзгергенін айтты. Бірақ бұл сөз көп назарға ілінбеді. Соңында Лим малай баспасөзі оның пікірлерін шамадан тыс көбейтіп, дұрыс емес келтіргенін мәлімдеді. Мәселе УМНО жастар ұйымының басшысы және білім министрі Хишамуддин Хусейннің «бұл мәселені қайта көтермеу керектігін» ескертуімен аяқталды. Сол жылдың басында Хишамуддин УМНО-ның жылдық бас құрылтайында керис (дәстүрлі малай қылышын) көрсетіп, малай еместерді «малай құқықтарына» қауіп төндірмеуге және әлеуметтік келісімшартты сұраққа салуға ескерткен еді. Бұл UMNO делегаттары тарапынан қолдау тапты, бірақ Малайзия блогерлері арасында кеңінен сыналды. Басқа саясаткерлер, көбінесе оппозициялық партиялардан, NEP және оның ережелерін де сынға алды, бірақ әлеуметтік келісімшартты немесе Конституцияның 153-бабын тікелей сынаудан бас тартты. «Парти Кеадилан Раят» (ПКР) партиясының бұрынғы вице-премьері Анвар Ибрагим билікке келсе NEP-ті кері қайтаратынын уәделеді, ал «Демократиялық әрекет партиясының» (DAP) көптеген өкілдері де NEP-ке қарсы сөйледі. Олар NEP-ті ауылдық және кедей малайларды ескермей, негізінен жақсы байланыстары бар және қалалық малайлардың шағын бөлігіне ғана пайда келтіретін деп сынады, сондай-ақ NEP-тің мақсаты малайларға елдің экономикалық теңдігінің 30% үлесін беру екенін атап өтті, осы үлеске неше малай ие болса да. DAP 153-бапқа немесе әлеуметтік келісімге күмән келтірмейді, тек NEP сияқты теңсіз саясатты жоюға тырысады. Конституцияның 10 (4) бабы үкіметке 153-бапқа сұрақ қоюға тыйым салуға мүмкіндік береді, сондықтан әлеуметтік келісімшарт; шын мәнінде, «Төңкеріс туралы заң» мұндай сұрақ қоюды заңсыз етеді. Ішкі қауіпсіздік туралы заң (ІҚА) үкіметке кез келген адамды белгісіз мерзімге қамауға мүмкіндік береді. DAP-тың Лим Кит Сианг және Карпал Сингх сияқты көптеген саясаткерлері ІҚА аясында ұсталды. Бұл олардың малай артықшылықтарын қатты сынағандары үшін деп есептеледі. Жақында кейбір сарапшылар жас малайзиялықтардың әлеуметтік келісімшарттың шарттарына наразылық білдіріп жатқанын атап өтті. Бір жазушы: «Жарты ғасырдан кейін, жас малайлар, әсіресе, олар келісімдерге қатыспаған және келісімдерге (тәуелсіздік алған кезде) міндетті емес деп санайды» деп жазды. 2006 жылы биліктегі «Барисан Насионал» коалициясындағы бірнеше малай емес партиялар әлеуметтік келісімшартты қайта қарауға шақырды; премьер-министр Абдулла Ахмад Бадавидің бұған қарсы шығуы «көп алаңдатуды» туғызды. Малайзия БАҚ-ы Абдулланың сөзін келтірді: «Егер біз осы тепе-теңдікті өзгертсек және егер біз әр топтың құқықтары туралы қайтадан кездесуге мәжбүр болсақ, онда ол қазіргідей болмайды. Бұл қанағаттандырарлық емес. Жаңа формула қандай болмасын, ол сәтті болмайды, өйткені ескі формула жеткілікті, ол қазірдің өзінде максимум. Бұрын бәрі келісіп алған еді ғой, енді неге бұзамыз, тағы да кездесеміз?» Сол жылы УМНО Бас ассамблеясында бірнеше делегат үкіметтік коалицияның басқа мүшелерін әлеуметтік келісімшарт пен ketuanan Melayu-ді сынағандары үшін сынады. Бірде ол былай деді: «Егер олар біздің құқығымызды күмәнге ұшыратса, онда біз де олардың құқығына күмәнмен қарауымыз керек. Осы уақытқа дейін біз малайлардың басқа елдерден көптеп келген кезде азаматтығына күмән келтірген емеспіз». Басқалары Бұмпутра қауымдастықтарының экономикалық жағынан елдің қалған бөлігінен қалып қойғанын айтып, әлеуметтік келісімшартқа сәйкес күшті шаралар қабылдауды талап етті. Бір делегат, Хашим Субох, Хишамуддиннің керисін қайтадан көрсеткенінен кейін: «Дәке Хишам керисін сыйырды, желбіретті, сүйді. Дәке Хишам оны қашан қолданатынын білеміз?» деп сұрап, жаңалықтарға түсті. Хашим «әлеуметтік келісімшартты сақтамайтындарға күш қолдану керек» деді, бұл DAP-тан сынға ұшырады, олар оны төңкеріске қатысқандықпен айыптады.

In 2005, the social contract was brought up by Lim Keng Yaik of the Gerakan party in Barisan Nasional. Lim, a Minister in the government, asked for a re examination of the social contract so that a "Bangsa Malaysia" (literally Malay for a Malaysian race or Malaysian nation) could be achieved. Lim was severely criticised by many Malay politicians, including Khairy Jamaluddin who is Prime Minister Abdullah Ahmad Badawi's son in law and Deputy Chairman of the UMNO Youth wing, and Ahmad Shabery Cheek, a prominent Malay Member of Parliament from the state of Terengganu. The Malay press (most of which is owned by UMNO) also ran articles condemning the questioning of the social contract. Lim was adamant, asking in an interview "How do you expect non Malays to pour their hearts and souls into the country, and to one day die for it if you keep harping on this? Flag waving and singing the Negaraku (the national anthem) are rituals, while true love for the nation lies in the heart." A year earlier, Abdullah had given a speech where he mentioned the most "significant aspect" of the social contract as "the agreement by the indigenous peoples to grant citizenship to the immigrant Chinese and Indians". However, Abdullah went on to state that "the character of the nation" changed to "one that Chinese and Indian citizens could also call their own". However, the speech went largely unremarked. In the end, Lim stated that the Malay press had blown his comments out of proportion and misquoted him. The issue ended with UMNO Youth chief and Education Minister Hishamuddin Hussein warning people not to "bring up the issue again as it has been agreed upon, appreciated, understood and endorsed by the Constitution." Earlier that year, Hishamuddin had brandished the keris (traditional Malay dagger) at the UMNO Annual General Meeting, warning non Malays not to threaten "Malay rights" and to question the social contract. This was applauded by the UMNO delegates, but widely ridiculed in the Malaysian blogosphere. Other politicians, mostly from opposition parties, have also criticised the NEP and its provisions, but refrained from directly criticising the social contract or Article 153 of the Constitution. Former Deputy Prime Minister Anwar Ibrahim of the Parti Keadilan Rakyat (PKR) promised he would roll back the NEP if he ever gained power, and many from the Democratic Action Party (DAP) have also spoken out against the NEP. They criticised the NEP as benefiting only a small portion of Malays, mostly well connected and urban, while ignoring the rural and poor Malays, and noted that the NEP's avowed goal was to give the Malays a 30% share in the country's economic equity, regardless of whether only a few or many Malays held this share. The DAP has been particular in arguing it does not question Article 153 or the social contract, but merely seeks to abolish inequitable policies such as the NEP. Article 10 (4) of the Constitution permits the government to ban the questioning of Article 153, and thus the social contract; indeed, the Sedition Act does illegalise such questioning. The Internal Security Act (ISA) also permits the government to detain anybody it desires for practically an indefinite period of time, and many, including politicians from the DAP such as Lim Kit Siang and Karpal Singh have been held under the ISA; it is widely believed this was because of their vehement criticism of Malay privileges. More recently, some commentators have remarked on younger Malaysians chafing at the terms of the social contract. One wrote that "half a century on, younger non Malays especially feel they were not parties to deals and contracts (at the time of independence) and should not be beholden to them." In 2006, several non Malay parties in the ruling Barisan Nasional coalition called for a re examination of the social contract; Prime Minister Abdullah Ahmad Badawi's refusal to do so reportedly triggered "much consternation". Abdullah was quoted in the Malay media as saying: "If we change this balance and if we are forced to meet all over again on the rights of every group, it will not be the same as now. It would be far from satisfactory. Whatever the new formula, it will not succeed because the old formula is enough, is already maximum. As everyone had agreed to this before, why do we want to disturb this and meet again?" That year, at the UMNO General Assembly, several delegates criticised other members of the government coalition for criticising the social contract and ketuanan Melayu. One stated that "If they question our rights, then we should question theirs. So far we have not heard the Malays questioning their right to citizenship when they came in droves from other countries." Others argued that the Bumiputra communities continued to lag behind the rest of the country economically, and called for stronger measures in line with the social contract. One delegate, Hashim Suboh, made headlines when he asked Hishammuddin, who had brandished the kris again, "Datuk Hisham has unsheathed his keris, waved his keris, kissed his keris. We want to ask Datuk Hisham when is he going to use it?" Hashim said that "force must be used against those who refused to abide by the social contract", provoking criticism from the DAP, which accused him of sedition.

Басқа сілтемелер

Адам, Рамла бинти, Самури, Абдул Хаким бин және Фазил, Муслимин бин (2004). Тарих 3-сынып. Dewan Bahasa dan Pustaka. "Анвар: НЭП-ті тоқтату уақыты келді". (28 қазан 2005 ж.). Malaysiakini. Бадауи, Абдулла Ахмад (2004). "Көпділікті, көпұлтты және көпмәдени қоғамдардың қиындықтары". 2005 жылдың 12 қарашасында алынды. "Әлеуметтік келісімшарт мәселесін қоздырмауға шақыру, - деп ескертеді Umno жастар ұйымының төрағасы". (15 тамыз 2005 ж.). Bernama. Го, Ченг Тейк (1994). Малайзия: Ұлтаралық саясаттан ары. Pelanduk Publications. "Ли премьер болғанда Сингапурмен ынтымақтасу мүмкін емес". (2 маусым 1965 ж.). Straits Times. "Жохор Umno меритократияны кемсітушілік түрі деп санайды". (9 шілде 2005 ж.). Bernama. Хау, Амброуз (1998). "Бұл адам тым көп шу көтеріп жатыр". 2005 жылдың 11 қарашасында алынды. Лим, Кит Сианг (2002). "Лионг Сик пен Кенг Яик те 'Mudah Lupa' синдромынан зардап шегуде, Тунку Абдул Рахман мен Хусейн Онн және MCA негізін қалаушыларының Малайзияны ислам мемлекетіне айналдырмау туралы айқын шақыруларын ұмытып кетті". 2005 жылдың 12 қарашасында алынды. Лим, Кит Сианг (2004). "2004 жылғы жалпы сайлау Малайзияның демократиялық, зайырлы және көпдінді мемлекет ретіндегі 46 жылдық тәуелсіздік ('Merdeka') әлеуметтік келісімшартының қайта бекітілуі немесе одан бас тартуының маңызды сынағы болады, ислам – ресми дін, бірақ ислам мемлекеті емес". 2005 жылдың 12 қарашасында алынды. Муса, М. Бакри (1999). Малай дилеммасы қайта қарастырылды. Merantau Publishers. Ои, Джефф (2004). "Меритократия: жалаңаш өтірік пе, әлде ішінара шындық па?". 2005 жылдың 11 қарашасында алынды. Оои, Джефф (2005). "30%-дық шешім". 2005 жылдың 12 қарашасында алынды. Оои, Джефф (2005). "Жаңа дау: әлеуметтік келісімшарт және Бангса Малайзия". 2005 жылдың 12 қарашасында алынды. Оои, Джефф (2005). "Қорғаусыз нысананың қаупі". 2005 жылдың 11 қарашасында алынды. Оои, Джефф (2005). "Әлеуметтік келісімшарт: 'Utusan' контекстін дұрыс түсінбеді". 2005 жылдың 11 қарашасында алынды. Е, Лин Шен (2003). Қытай дилеммасы. East West Publishing. Йо, Оун (4 маусым 2004). "Меритократия: шындықты айту керек". The Sun. Юсофф, Марзуки және Сама, Назери Нонг (14 тамыз 2005). "Kontrak sosial: Kenyataan Keng Yaik bercanggah Perlembagaan Persekutuan". Utusan Malaysia.

Adam, Ramlah binti, Samuri, Abdul Hakim bin & Fadzil, Muslimin bin (2004). Sejarah Tingkatan 3. Dewan Bahasa dan Pustaka. "Anwar: Time to suspend NEP". (28 October 2005). Malaysiakini. Badawi, Abdullah Ahmad (2004). "The Challenges of Multireligious, Multiethnic and Multicultural Societies". Retrieved 12 November 2005. "Don't Raise Social Contract Issue, Umno Youth Chief Warns". (15 August 2005). Bernama. Goh, Cheng Teik (1994). Malaysia: Beyond Communal Politics. Pelanduk Publications. "'Impossible to co operate with Singapore while Lee is Premier'". (2 June 1965). Straits Times. "Johor Umno Says Meritocracy A Form Of Discrimination". (9 July 2005). Bernama. Khaw, Ambrose (1998). "This man is making too much noise". Retrieved 11 November 2005. Lim, Kit Siang (2002). "Liong Sik and Keng Yaik also suffer from the 'Mudah Lupa' syndrome, forgetting the clear and unequivocal calls by Tunku Abdul Rahman and Hussein Onn and MCA founding fathers not to turn Malaysia into an Islamic state". Retrieved 12 November 2005. Lim, Kit Siang (2004). "2004 general election will be a critical test of the reaffirmation or abandonment of the 46 year Merdeka 'social contract' of Malaysia as a democratic, secular and multi religious nation with Islam as the official religion but not an Islamic State". Retrieved 12 November 2005. Musa, M. Bakri (1999). The Malay Dilemma Revisited. Merantau Publishers. Ooi, Jeff (2004). "Meritocracy: Naked Lies or Partial Truth?". Retrieved 11 November 2005. Ooi, Jeff (2005). "The 30% solution". Retrieved 12 November 2005. Ooi, Jeff (2005). "New controversy: Social Contract and Bangsa Malaysia". Retrieved 12 November 2005. Ooi, Jeff (2005). "Perils of the sitting duck". Retrieved 11 November 2005. Ooi, Jeff (2005). "Social Contract: 'Utusan got the context wrong'". Retrieved 11 November 2005. Ye, Lin Sheng (2003). The Chinese Dilemma. East West Publishing. Yeoh, Oon (4 June 2004). "Meritocracy: The truth must be well told". The Sun. Yusoff, Marzuki & Samah, Nazeri Nong (14 August 2005). "Kontrak sosial: Kenyataan Keng Yaik bercanggah Perlembagaan Persekutuan". Utusan Malaysia.