Кіріспе

13 ғасырдағы Бавария ақсұлы Людовик I (Людвиг; 23 желтоқсан 1173 – 15 қыркүйек 1231), Келхайм қаласында туғандықтан және сонда қайтыс болғандықтан Кельхаймер немесе Кельхайм деп аталды, 1183 жылдан Бавария герцогы, ал 1214 жылдан Рейн граф-палатині болды. Ол Бавария герцогы Отто I-нің (Виттельсбах әулетінен шыққан тұңғыш герцог) әйелі Агнес Лооннан туған жалғыз баласы еді. Ол Богемия герцогы Фредериктің қызы Людмилаға үйленді.

Алғашқы жылдар

1183 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай Людовик өзінің ағасы Конрад Виттельсбахтың, Майнц архиепискобының және император Фредерик Барбароссаның қамқорлығына берілді. Анасы Агнес, белсенді және кәсіпкерлік қасиеттерімен көзге түсетін көшбасшы, бұл арада Баварияның регенттігін өз қолына алып, ұлының мұрасын сақтап қалды. Ол билік басында, 1189 жылы он алты жасында, Регенсбург бурграфы мен Сульцбах графының 1188 және 1189 жылдары шамамен бір уақытта жойылған қақтығысының ортасына ілігіп қалды. Бұл Барбароссаға империя шегіндегі патшалық иеліктерін кеңейтуге, Людовиктің есебінен Регенсбург пен Сульцбахты қоса беруге мүмкіндік берді. Император крест жорығында қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Генрих VI 15 сәуірде 1191 жылы Римде таққа отырды. Ол дереу Богемияның Оттокар I және оның күйеу інісі Боген графы Альберт III-тен қарсылық көріп, императорлық жер саясатын қайта қарауды талап етті. Осы себеппен Альберт император Генрихтің патшалық иелігінен Сульцбахты тартып алуды көздеді. Людовик дереу араласуға тырысып, дауды шешу үшін Лауфенде Хофтаг шақырды, бұл империяның көптеген көрнекті тұлғаларының назарын аударды. Дегенмен ол Боген графының әрекетін тоқтата алмады, нәтижесінде Сульцбах жері тартып алынды. Герцог Людовик бұған қарсы шыққанда соғыс басталды. Людовиктің әскерлері граф Альберт пен герцог Оттокардың біріккен күштерімен кері шегінді. Австрия герцогы Леопольд V және Мерания герцогы Бертольдтың қатал қарсы шабуылдары да жағдайды өзгерте алмады. Людовик граф Альберт Сульцбахтан айырылғанша тыныш отырмайтынына ант берді. Бұл оқиға 1192 жылдың жазында Вормста болды, онда ол император Генрих VI және көптеген ханзадалардың куәлігінде семсер мен белбеуді қабылдап, неміс рыцарьдық дәстүрін сақтады. 1193 жылы император Генрих бұл мәселеге жеке араласып, Сульцбахты басып алды, ал Альберт қару-жарақты тоқтатуды жариялады; Альберт қуылды, ал Богемияның Оттокары өз герцогтігінен айырылуға тиіс болды. Бұл қызметі үшін Людовик келесі он жарым жыл бойы Стауфендердің жағында тұруға міндетті болды. Людовик Вюрцбургтегі және Майнцтегі Хофтагтарда, сондай-ақ императорлық сапарларда Апулия мен Сицилияға қатысып, император Генрихтің Оңтүстік Италиядағы мұрасын сақтауда императормен бірге тұрды. Императордың өліміне дейін Людовик Генрих VI-ның адал қолдаушысы болып қалды және 1194 жылы Хогенштауфендермен бірге Сицилия патшалығын басып алу үшін екінші экспедицияға Италияға аттанды, мұнда Генрихтің әйелі Констанция жалғыз мұрагер ретінде танылды. Генрих VI қайтыс болғаннан кейін таққа талас кезінде ол Швабияның Хогенштауфен Филиппінің негізгі қолдаушыларының бірі болды. Алайда оның осы қолдауының да бағасы болды. 1196 жылы Штефлинг ландграфы мұрагерсіз қайтыс болғанда, Генрих аймақты өзінің патшалық иелігіне қосудың орнына, оны Людовикке берді. Содан кейін Зальцбург архиепискобы Эберхард пен Регенсбург епискобы Конрад араздасып, герцог Людовикке соғыс жариялады және қасиетті де, дүниелік де құрылыстарды аямай қиратты. Тек Людовиктің мінез-құлқының арқасында ғана бейбітшілік орнатылды. Келесі жылы, 1197 жылы Людовик императормен бірге 1197 жылғы неміс крест жорығына дайындық үшін Сицилияға барды. Бірақ Генрих аурудан, мүмкін безгектен кенеттен қайтыс болды. Сапар тоқтатылды. Генрихтің өлімімен Германия тарихындағы ең қиын кезең басталды.

Билікке көтерілу

Солтүстік және батыс неміс князьдері жаңа император талап етті, көбінесе папа Целестин III-нің ынталандыруымен Брансвик графы Оттоны таңдады, ал оңтүстік және шығыс неміс князьдері Гогенштауфендерге адал болды. Император Генрих жас ұлы Фредерик II екі жасында патша сайланғанда әлі тірі болғанымен, ұлының осындай күшпен бетпе-бет келетінін білмеді. Солтүстік және батыс неміс князьдерінің таңдауын тойтаруға болатын жалғыз күш Генрихтің інісі Филипп еді, ол бастапқыда регент болуды ойлаған, бірақ оңтүстік және шығыс немістерге патшалық міндетін атқарушы қажет болғандықтан, бұл құқықтан бас тартты; ал Фредерик II тым жас еді. Осының салдарынан 1198 жылы қос сайлау өтті. Сол жылы Людовиктің бұрынғы қарсыласы Боген графы Альберт III қайтыс болды, осылайша оған бір мәселе азайды және бір үлкен мүмкіндік туды. 1204 жылы Людовик Богемия патшасы Оттокар I-нің қолдауын алу үшін оның жесірі Людмилаға үйленді. Бұл оған Богемия графы Альберт III-нің (патша Оттокар I-нің қарындасының күйеуі) жерлеріне, кемінде тікелей емес, құқық берді. Сол жылы Вохбург маркграфтығы да Людовикке өтті. Ескі әңгімеге сүйенсек, герцог Людмила Богемиялықпен жақын қарым-қатынаста болған, ол оны алдау үшін жасады деп қорқып, үш сенімді адамын перде артына жасырып, оларға үш суретті ұстауды тапсырды. Содан кейін ол одан куәгерлердің алдында оған үйленбесе, оны көруді сұрады. Герцог ойланып, үш суретке нұсқау берді: «Осы адамдар сіздің уәделеріңізге куә болуы керек». Людовик бұл адамдар оған қарсы сотқа шақырылмауы мүмкін деп ойлап, оған қанағаттандыратын барлық уәделерді берді, содан кейін ол пердені сырғытып, үш тірі куәгерді көрсетті. Ол оның хитролығына қызығып, кейін оған той жасады. 1204 жылы Чам маркграфтары мұрагерсіз қайтыс болды, нәтижесінде король Филипп Людовикке маңызды аумақтарды берді; алайда Нордгау маркграфтығы императорлық феод ретінде қалды. Осы жаңа жер байлығымен Людовик Ландшутты құрып, сол жылы Траусниц қамалын салуды бастады. 1208 жылдың маусым айында империяның көптеген феодалдары Бамберг князь-епископтығының орталығы Бамбергте король Филипппен бірге жиналып, оның немересі Бургундия графы Беатрис II-нің Мерания герцогы Отто I-ге үйлену тойын тойлады. Салтанатты рәсімді Андекс әулетінен шыққан Бамберг епископы Экберт (күйеу жігіт Оттоның інісі) және Истрия маркграфы Генрих II басқарды. Салтанатты рәсімнен кейін король Филипп өз бөлмесіне кетіп, Людовиктің бірінші туысы Бавария графы-палатин Отто VIII оны өлтірді. Қылмыскер корольдің күзетшілерінен қашып, қаладан қашып кетті. Феодалдар дереу сот отырысына шақырылып, корольді өлтіргені үшін Андекс әулетін кінәлады. Олардың тікелей қатысы бар-жоғы талқыланғанымен, олардың бақылауында болғаны сөзсіз; олар кем дегенде, Ыстрия графы Генрих II-нің кінәлі екеніне күдік келтірді. Барлық Андекстер өздерінің жерлерінен қуылды, бірақ Мерания графы Отто I мен оның әйелі Беатрис кінәсіз деп есептелді. Осылайша Баварияның бұрынғы одақтасы бірден жауға айналды. Людовик дереу Бамбергтен кетіп, әскерін жинап, Истрия маркграфтығын басып алды. Филипп патша өлтірілгеннен кейін Людовик Вельф патшасы Отто IV-ті бірден қолдамады, керісінше, Баварияда оның ықпалымен жаңа патша сайлауын өткізді, онда ол кімді қолдайтынын шешеді. Ақырында, көптеген басқалар сияқты, өзінің және отбасының жетістіктерін сақтау үшін ол король Отто IV-пен келісім жасады, ол оған Андекстердің императорлық феодтарын берді, Рейн Пфальцінің мұрагерлігін оған берді және Виттельсбах әулетінің Бавариядағы мәңгілік билігін растады. Дегенмен, 1211 жылы Людовик қайтадан Гогенштауфендер партиясына қосылды; Патша Фредерик II оны 1214 жылы Рейн Пфальцімен марапаттады: Людовиктің ұлы Отто II Генрих Арыстанның немересі Агнес Пфальцке үйленді. Бұл неке арқылы Виттельсбахтар Пфальцты мұра етті және 1918 жылға дейін Виттельсбахтардың иелігінде сақтады. Сол кезден бастап арыстан Бавария мен Пфальц гербіндегі геральдикалық символға айналды.

Крест жорығы

23 шілдеде 1215 жылы Людовик Фридрих II-нің Рим патшасы ретінде қайтадан таққа отырғызуын бақылау үшін Ахенде болды. Сол жерде Людовик пен Фридрих крестонос анттарын қабылдады. 1218 жылы ол Штраубинг қаласын құрды. Император Луиге крест жорығы үшін 2000 күміс маркасын сыйлады. 1221 жылдың мамырында Людовик Бавария армиясымен, Пассау епискобы Ульрих II, Баден маркграфы Герман V, Бриеннің Иоанны және көптеген басқа да ақсүйектермен бірге саяхатқа шықты. Олардың флоты Дамиеттаға жеткенде, қалада Папаның өкілі Пелагио Гальванимен кеңес өткізілді. Луи әскерлерін жинап, өзен көтерілгенге дейін султан лагеріне шабуыл жасауға шақырды. 29 маусымда өзен бойында шатырлар тігілді. 6 шілдеде легат үш күндік ораза ұстауға бұйрық берді және Мәсіхтің туын бос аяқпен алып, өзеннің бастауына орнатты. Келесі күні король Иоанн көптеген әскерлерімен оларға көмек көрсету үшін келді. 17 шілдеде олар Фарискур ауылына жиналды, онда жау күтіп отырды. Фарискур шайқасында олар жауды осыншалықты тиімді ығыстырды, крестшілер тарапынан ешқандай шығын болмады. Легат рыцарьлар мен олардың қызметшілеріне жалақысын жомарт берді, қарулы кемелер міндетті орындау үшін ешқандай аянбай, дене мен байлықты жұмсады, сондай-ақ герцог Людовик, король Иоанн, епископтар, архиепископтар және ордендердің ұлы магистрлерінің көмегімен. 19 шілдеде сарацендер крестшілерге қарсы үлкен атты әскерді жіберді. Мұсылмандар христиандарды қоршап алып, оларға жебе атып, жақын шайқастың алдын алуға тырысты. Крестшілер де осылай жауап берді, ал мұсылмандар шегінді. Бірақ келесі күні, 20 шілдеде жау бұрынғыдан да күшті шабуыл жасады, бірақ крестшілердің өте аз санын жарақаттап немесе өлтірді. 21 шілдеде мұсылмандар тағы да шегінді. Бірақ олар шегінетін кезінде, крестшілердің осы жерлерге және олардың ресурстарына қол жеткізуіне кедересі келмеу үшін көптеген ауылдарын өртеп жіберді. Бұл сәтсіз аяқталды, өйткені крестшілер тағы да тастап кетілген көптеген ауылдарда азық-түлік таба алды. Бұл крестшілерге султан қиратқан Сарамса арқылы бейбіт өтуге мүмкіндік берді. Ол Мысырда Әл-Камильге кепіл ретінде берілді, бірақ кейін босатылды. 1225 жылы Людовик жас король Генрихтің қамқорлығын өз мойнына алды. Бірақ кейіннен Людовиктің осы қамқорлығымен және императормен қарым-қатынасы нашарлады. Соңғысымен шіркеу саясаты мәселелерінде келіспеушіліктер болды, 1229 жылы Генрихпен болған қақтығыс кезінде ол тіпті әскери күш қолданды, бірақ Бавария герцогы жеңілді. Ол Италиядағы Кілз соғысы кезінде Стауферге қарсы Папамен бірікті. Қысымға ұшырап, 1230 жылы ол Келхайм қамалына қайта оралды. Ол 1224 жылы Ландау-ан-дер-Исар қаласын құрды.

Соңғы жылдар

1231 жылы Людовик Кельхаймдағы көпірде қанымен өлтірілді. Қылмыс ешқашан ашылмады, себебі қылмыскер, әлдеқандай саясатшылдар тобының мүшесі болуы мүмкін, дереу халық тарапынан жазаланды, бірақ көптеген адамдар бұл қылмыстың артында император Фредерик II тұр деген күдікпен болды. Осыдан кейін Кельхайм қаласы Виттельсбахтар әулетінің қамқорлығын жоғалтты және герцогтік резиденция мәртебесінен айырылды. Людовиктің ұлы және мұрагері, Отто Сұлу, келесі жылы көпірді қиратты және қақпасын шіркеуге айналдырды. Людовик Шеерн аббаттығының жер астына жерленді.