Кіріспе
Нью-Йорк марафоны – әлемдегі алты марафон жарысының бірі. Бұл жарыс 1970 жылдан бері Нью-Йорк қаласында өткізіліп келеді. Бұл әлемдегі ең ірі марафон; 2013 жылдан бері бір рет қана болмағанда, барлық жарыстарда 50 000-нан астам адам финиш сызығын кесіп өтті. 1970 жылдан 1975 жылға дейін жарыс толығымен Централь паркте өтті, бірақ 1976 жылдан бері жарыс Стейтен-Айлендтен басталып, қаланың бес ауданынан өтеді. 2012 жылы «Сэнди» дауылы жарыс күніне жеті күн қалғанда Нью-Йорк қаласын шарпығандықтан жарыс күшін жойды. 2020 жылы қаладағы COVID-19 пандемиясының салдарынан жарыс тағы да тоқтатылды. Барлығында 35 ер адам және 30 әйел Нью-Йорк марафонының ашық тобында жеңіске жетті, ал коляскадағы жарыста 9 ер адам және 7 әйел жеңіс тұтып алды. Жеңімпаздар 22 елден келді: американдықтар марафонды ең көп – 32 рет жеңіп алды, кениялықтар – 26 рет, ал норвегиялықтар – 10 рет. Эллисон Роу және Альберто Салазар 1981 жылы әйелдер және ерлер жарыстарында әлемдік рекордтық уақыт көрсетті, бірақ кейінірек жүргізілген тергеу нәтижесінде трассаның қысқа болғаны анықталды, сондықтан олардың көрсеткен уақыты ресми рекорд ретінде мойындалмады, бірақ Нью-Йорк марафоны оларды трассалық рекордтар ретінде сақтайды. Уэйтц 1978 мен 1989 жылдар аралығында әйелдер марафонында үстемдік құрып, осы кезеңде өткен он бір жарыстың тоғызында жеңіске жетті: оның тоғыз жеңісі Нью-Йорк марафонындағы кез келген жүгірушінің ең көп жеңісі болып табылады. Ерлер арасында Билл Роджерс ең көп рет жеңіске жетті, ол 1976 жылдан 1979 жылға дейін қатарынан төрт рет жеңіп алды. Қазіргі трассалық рекордтарды 2011 жылғы ерлер жарысында 2:05:06 уақыт көрсеткен Джеффри Мутай және 2003 жылы 2:22:31 уақытпен әйелдер рекордын жаңартқан Маргарет Окаяо иеленеді. Коляскадағы жарыс 2000 жылдан бері өткізіліп келеді, онда 72 адам финиш сызығын кесіп өтті: ерлер арасында Камель Айари, ал әйелдер арасында Ан Нгуен Тхи Сюан жеңіске жетті. Коляскадағы жүгірушілер арасында Швейцариядан Эдит Хункелер және АҚШ-тан Татьяна МакФадден ең көп жеңіске жетті – әрқайсысы бес рет. МакФадден 2015 жылы 1:43:04 уақытпен әйелдер арасындағы трассалық рекордты да иеленеді, ал австралиялық Курт Фэрнли 2006 жылы 1:29:22 уақытпен ерлер арасындағы рекордты көрсетті.
The New York City Marathon, one of the six World Marathon Majors, is a race which has been held in New York City since 1970. It is the largest marathon in the world; since 2013, every race except one has had over 50,000 finishers. From 1970 through 1975, the race was held entirely in Central Park, but since 1976, the course has started in Staten Island and goes through each of the city's five boroughs. The race was canceled in 2012 due to Hurricane Sandy, which hit New York less than a week before the race had been scheduled to take place. The race was also cancelled in 2020 due to the COVID 19 pandemic in the city. In total, 35 men and 30 women have won the open division of the New York City Marathon, while nine men and seven women have won the wheelchair division. The winners have represented 22 countries: Americans have won the marathon the most, doing so on 32 occasions; Kenyans have won 26 times; and Norwegians 10 times. Allison Roe and Alberto Salazar set world record times in the women's and men's races in 1981, but a later investigation found that the course was short, and their times do not stand as official world records, though the New York City Marathon maintains them as course records. Waitz dominated the women's marathon between 1978 and 1989, winning nine of the eleven races during that period: her nine wins are the most of any runner at the New York City Marathon. In the men's race, Bill Rodgers has won the most times, doing so in four consecutive years, from 1976 to 1979. The current course records are held by Geoffrey Mutai, who set a time of 2:05:06 in the 2011 men's race, and Margaret Okayo, who set the women's record at 2:22:31 in 2003. A wheelchair race has been held since 2000, when 72 people finished: Kamel Ayari won the men's race, and Anh Nguyen Thi Xuan won the women's. Among the wheelchair racers, Edith Hunkeler of Switzerland and Tatyana McFadden of the United States have the most victories, with five each. McFadden also holds the women's course record with a time of 1:43:04 set in 2015, while Kurt Fearnley of Australia holds the men's record with 1:29:22 set in 2006.
Ерлер мүгедек арбалар бөлімі
+ Жеңімпаздар: Еркектер мүгедектер арбасымен жүру бөлімі
Жыл Жеңімпаз Ел Уақыт Ескермелер
2000 Тунис 1:53:50
2001 Мексика 1:39:29 Курстық рекорд
2002 Оңтүстік Африка 1:38:27 Курстық рекорд
2003 Оңтүстік Африка 1:32:19 Курстық рекорд, екінші жеңіс
2004 Мексика 1:33:16 Екінші жеңіс
2005 Оңтүстік Африка 1:31:11 Курстық рекорд
2006 Австралия 1:29:22 Курстық рекорд
2007 Австралия 1:33:58 Екінші жеңіс
2008 Австралия 1:44:51 Үшінші жеңіс
2009 Австралия 1:35:58 Төртінші жеңіс
2010 Ұлыбритания 1:37:29
2011 Жапония 1:31:41
2012 colspan=4
2013 Швейцария 1:40:14
2014 Австралия 1:30:55 Бесінші жеңіс, 23.2 шақырымдық қысқартылған трасса
2015 Оңтүстік Африка 1:30:54 Екінші жеңіс
2016 Швейцария 1:35:44 Екінші жеңіс
2017 Швейцария 1:37:17 Үшінші жеңіс
2018 АҚШ 1:36:21
2019 АҚШ 1:37:24 Екінші жеңіс
2020 colspan="4"
2021 1:31:24 Төртінші жеңіс
2022 Швейцария 1:25:26 Қазіргі курстық рекорд, бесінші жеңіс
2023 Швейцария 1:25:29 Алтыншы жеңіс
Әйелдер үшін мүгедек арбалар бөлімі
+ Жеңімпаздар: Әйелдер мүгедектер арбалы бөлімі
Жыл Жеңімпаз Ел Уақыт Ескермелер
2000 Вьетнам 2:46:47 Курстық рекорд
2001 Италия 2:08:51 Курстық рекорд
2002 АҚШ 2:14:39
2003 АҚШ 1:59:30 Курстық рекорд, екінші жеңісі
2004 Швейцария 1:53:27 Курстық рекорд
2005 Швейцария 1:54:52 Екінші жеңісі
2006 АҚШ 1:54:17
2007 Швейцария 1:52:38 Курстық рекорд, үшінші жеңісі
2008 Швейцария 2:06:42 Төртінші жеңісі
2009 Швейцария 1:58:15 Бесінші жеңісі
2010 АҚШ 2:02:22
2011 АҚШ 1:50:25 Курстық рекорд
2012 colspan=4
2013 АҚШ 1:59:13 Екінші жеңісі
2014 АҚШ 1:42:16 Үшінші жеңісі, 23,2 мильдік курс
2015 АҚШ 1:43:04 Курстық рекорд, төртінші жеңісі
2016 АҚШ 1:47:43 Бесінші жеңісі
2017 Швейцария 1:48:09
2018 Швейцария 1:50:27 Екінші жеңісі
2019 Швейцария 1:44:20 Үшінші жеңісі
2020 colspan="4"
2021 1:51:01
2022 АҚШ 1:42:43 Курстық рекорд
2023 АҚШ 1:39:32 Қазіргі курстық рекорд