Австралиядағы Фром/Мунда көлі: географиясы, тарихы және мәдени маңызы
Lake Frome
Австралиядағы Frome/Munda көлі – Солтүстік Флиндерс тауларының шығысында орналасқан тұзды көл. Географиясы, тарихы, Adnyamathanha атауы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фром / Мунда көлі – Австралияның Оңтүстік Австралия штатындағы, Солтүстік Флиндерс тауларының шығысына орналасқан үлкен, ішкі ағынды көл. Бұл үлкен, көлбеу, өсімдіксіз тұзды дала, ұзын және кең, көбінесе теңіз деңгейінен төмен жатыр және жалпы бетінің ауданы шамамен 800 шаршы километрді құрайды. Ол сирек ғана Солтүстік Флиндерс тауларынан батыстан құрғақ арналармен ағып келетін ащы сумен толады, немесе тым сирек, Солтүстіктен келген Стрелецки арнасы арқылы су келеді. Көлге Аднаматхана тайпасы Мунда деген ат берген. Еуропалықтар көлді 1843 жылы осы аймақты картаға түсірген Эдвард Чарльз Фромның құрметіне Фром деп атады. 2004 жылы көл ресми түрде Фром / Мунда көлі деп аталатын болды.
Lake Frome / Munda is a large endorheic lake in the Australian state of South Australia to the east of the Northern Flinders Ranges. It is a large, shallow, unvegetated salt pan, long and wide, lying mostly below sea level and having a total surface area of It only rarely fills with brackish water flowing down usually dry creeks in the Northern Flinders Ranges from the west, or exceptional flows down the Strzelecki Creek from the north. The Adnyamathanha name for the lake is Munda. Europeans named the lake Frome after Edward Charles Frome, after he mapped the area in 1843. The lake was officially dual named Lake Frome / Munda in 2004.
Сипаттама
Көл батысында Вулькатунха Гаммон-Рейнджес ұлттық паркімен шектеседі және солтүстігінде Солт-Крик арқылы байланысты Каллабона көлімен, шығысында Стрелецки шөлімен, оңтүстігінде Фром-Даунс мал өсіру алқабымен іргелес жатыр. Ежелгі Мега Фром көлі (Фром, Бланш, Каллабона және Грегори көлдері) соңғы рет 50-47 мың жыл бұрын Эйр көлімен байланысқан. Бұл өңірде жауын-шашын аз жауады және сирек қоныстанған, оған ең жақын елді мекен – Аркарула ауылы, көлдің ең жақын жағасынан солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Көлге қоғамдық жолмен кіру бір ғана қиын төрт дөңгелекті жолмен шектеледі, ол Бальканона (Вирлкундхуна) станциясының батысындағы Вулькатунха Гаммон-Рейнджес ұлттық паркі бас кеңсесінен басталады. Фром көліне дейінгі жол Балканона сайын бойлай, Австралиядағы жалғыз толық қорғалған шөлейт су жинағыш арқылы жазық, тасты жерді кесіп өтеді. Мұмба-Аделаида табиғи газ құбыры мен динго қоршауын кесіп өткеннен кейін, жол көлдің батыс жағалауына жеткенше төменгі құмды төбелерден өтеді. Осы жол арқылы өтетін қорғалған аймақ, жергілікті Адняматхана абориген халқының сағат 15:00-ден 05:00-ге дейін аң аулау үшін мәдени пайдалану аймағы деп жарияланған; осы кезеңде жұртшылыққа кіруге тыйым салынған. Мунда – Адняматхана халқының жергілікті арман оқиғасының бір бөлігі, ол аймақтың геологиясы мен түрлерінің қалай пайда болғанын түсіндіреді. Осы арманға сәйкес, Мунданың суын Аркарула сайынан (Мундаға құятын) су ішу үшін келген Rainbow Serpent Аккурра құрғатып жіберген. Арман уақытының маңыздылығына байланысты Адняматхана халқы көлдің бетіне бармайды.
The lake adjoins Vulkathunha Gammon Ranges National Park to its west and lies adjacent to Lake Callabonna linked by Salt Creek to its north, the southern Strzelecki Desert to its east, and the Frome Downs pastoral lease to its south. The ancient Lake Mega Frome (Lakes Frome, Blanche, Callabonna and Gregory) was last connected to Lake Eyre 50–47 thousand years ago. The region in which it is situated has little rainfall and is very sparsely settled, with the closest settlement to it being Arkaroola Village some north west of its closest shore. Public road access to the lake is limited to a single, rough four wheel drive track which commences from the Vulkathunha Gammon Ranges National Park headquarters at Balcanoona (Virlkundhunha) station west. The route to Lake Frome traverses flat, stony terrain following Balcanoona Creek through the only completely protected arid catchment in Australia. After crossing both the Moomba Adelaide natural gas pipeline and the dingo fence the track passes over low sand dunes before arriving at the western shore of the lake. The protected area through which this access track travels is declared a Cultural Use zone for hunting by the local Adnyamathanha Aboriginal people between 3.00 pm and 5.00 am; during this period public access is prohibited. Munda forms part of the local Dreaming story told by the Adnyamathanha people explaining how the region's geology and species originated. According to this Dreaming story, Munda was emptied of its water by the Rainbow Serpent Akurra when he ventured down Arkaroola Creek (which flows onto Munda) to drink. Due to its Dreamtime significance the Adnyamathanha do not venture onto the lake's surface.
Қорғалған аумақ мәртебесі
"Аймақтық геологиялық маңызы" болғандықтан, 1991 жылы көлдің толық аумағы Фром көлінің аймақтық қорығы деп жарияланды. 2021 жылдың 26 қарашасында қорықтың мәртебесі, оның үлкен тұзды көл ретіндегі маңыздылығын ескере отырып, ұлттық паркіге дейін көтерілді, осылайша Фром көлі ұлттық паркі аталып, Кати Тханда-Эйр көлі, Торренс көлі және Гайрднер көлі сияқты басқа да ірі тұзды көлдермен тең мәртебеге ие болды.
Due to its "regional geological significance" the full extent of the lake was proclaimed as the Lake Frome Regional Reserve in 1991. On 26 November 2021, the reserve's status was upgraded to a national park in recognition of its significance as a large salt lake, becoming Lake Frome National Park and giving it the same status as other large salt lakes such as Kati Thanda Lake Eyre, Lake Torrens and Lake Gairdner.