Кіріспе

Ирландияның бірнеше ғасыр бойы өз банкноттарымен сауда жасау тарихы бар, бүкіл Ирландия бір заңды бірлік болған кезде де, аралдың Ирландия Республикасы мен Солтүстік Ирландияға бөлінгеннен кейін де. Банкноттарды жеке банктер, сондай-ақ Ирландия Республикасы мен Ұлыбританияның мемлекеттік органдары шығарған. Қазіргі уақытта Солтүстік Ирландиядағы әртүрлі коммерциялық банктер фунт стерлинг банкноттарын (немесе Англия банкі банкноттарын) жергілікті түрде шығарады, ал Ирландия Республикасында Ирландия Орталық банкі евро банкноттарын шығарады.

Фунт стерлинг

1826 жылы ирланд фунты фунт стерлингпен алмастырылды, ал кейіннен ирланд банкноттары стерлингпен шығарыла бастады. Осы кезеңде банкноттарды шығарған банктер: Ирландия банкі, Белфаст банктік компаниясы, Ұлттық банк, Солтүстік банктік компаниясы, Ирландия провинциялық банкі және Ольстер банкі. 1824 жылдан бастап Ирландиядағы банк реттеуі филиалдық желілері бар акционерлік банктер құруға мүмкіндік беру үшін өзгертілді. Осының нәтижесінде бірнеше ірі акционерлік банктер құрылды, олар Ирландияда банкноттар шығара бастады. Бұл банктердің банкноттары Ирландияның жеке банктерінің айналыстағы банкноттарын жылдам алмастырды. Солтүстік банктік компаниясы үшін шамамен 1824 жылға жататын бір гвинеялық банкноттың алғашқы үлгісі белгілі. Ирландияның Ауыл шаруашылығы және сауда банкі 1840 жылы банкротқа ұшырады. 1845 жылдан кейін ұсақ номиналды банкноттарға тыйым салынды, ал банктер шығарған номиналдар 1920 жылға дейін келесідей болды: Ирландия банкі: £1, £3, £5, £10, £20, £50, £100, £500. Белфаст банктік компаниясы: £1, £5, £10, £20, £50, £100. Ирландия Ұлттық банкі: £1, £3, £5, £10, £20, £50, £100. Солтүстік банктік компаниясы: £1, £5, £10, £20, £50, £100. Ирландия провинциялық банкі: £1, £3, £5, £10, £20, £50, £100. Ольстер банктік компаниясы: £1, £5, £10, £20, £50, £100.

Ирландия еркін мемлекеті және Ирландия Республикасы

Бастапқыда Ирландияның бөлінуі валютаға тікелей әсер етпеді, бірақ 1927 жылғы Валюта заңы Валюта комиссиясына Ирландия еркін мемлекетінде заңды төлем құралын басып шығару және айналысқа шығару бойынша толық құқық берді. Осының нәтижесінде комиссия және сегіз акционерлік банк тікелей банкноталар шығарды. 1943 жылдан 2001 жылға дейін, яғни евро енгізілгенге дейін, бұл функцияны Ирландия Орталық банкі иеленді. Қазіргі таңда Республикада заңды төлем құралы ретінде евро банкноттары қолданыста.

Солтүстік Ирландия

1929 жылы алты банк Солтүстік Ирландияда айналымға түсірілетін фунт стерлингі ноталарын шығара бастады. Олар – Ирландия банкі, Белфаст банктік компаниясы, Ұлттық банк, Солтүстік банк, Ирландияның провинциялық банкі және «Ulster Bank». Бүгінде Солтүстік Ирландияда банкнота шығару құқығына төрт банк ие, олардың екеуі ирландиялық, біреуі шотландтық, ал біреуі даниялыққа тиесілі. Бұл банктер – «Bank of Ireland (NI)», «Northern Bank» (қазір «Danske Bank» деп сауда жасайды), «First Trust Bank» және «Ulster Bank». Олардың банкноттары Англия банкіндегі депозиттермен қамтамасыз етілген. «First Trust» немесе қазіргі таңдағы «AIB» 2022 жылы банкнота шығаруды тоқтатады.