Бұлшық еттерді қоршаған байланыстырылған тіндің құрылымы мен қасиеттері

Кіріспе

Бұлшықет топтарының айналасындағы дәнекер тіндері. Терең фасция (немесе қаптаушы фасция) – бұл тығыз дәнекер тінінің қабаты, ол жеке бұлшықеттер мен бұлшықет топтарын қоршап, фасциялық бөлімдерге бөлуге мүмкіндік береді. Бұл талшықты дәнекер тіні денедегі бұлшықеттер, сүйектер, жүйкелер және қан тамырларын аралап өтеді және оларды қоршайды. Ол апоневроздар, байланыс тіндері, шеміршектер, ретинакулумдар, буын капсулалары және септалар арқылы байланыс және қарым-қатынас қамтамасыз етеді. Терең фасция барлық сүйектерді (периостеум және эндостеумды), шеміршектерді (перихондриумды) және қан тамырларын (tunica externa) жабады, сондай-ақ бұлшықеттерде (эпимизиум, перимизиум және эндомизиумда) және жүйкелерде (эпинеурий, перинеурий және эндонеурийде) маманданған түрге ие болады. Коллаген талшықтарының жоғары тығыздығы терең фасцияға беріктік және тұтастық сыйлайды. Эластин талшықтарының мөлшері оның созылу қабілетін және серпімділігін анықтайды.

Фасциалдық динамика

Терең фасция беткі фасцияға қарағанда аз созылады. Ол негізінен қан тамырларынан тұрмайды, бірақ ауырсынды (ноцицепторлар) анықтайтын, қозғалыстағы өзгерістерді (проприоцепторлар), қысым мен дірілдемелерді (механорецепторлар), химиялық ортадағы өзгерістерді (химорецепторлар) және температураның өзгеруін (терморецепторлар) хабарлайтын сенсорлық рецепторлармен байытылған. Терең фасция сезімталдыққа жауап ретінде жиырылу, босаңсу арқылы немесе фасциялық қайта құру процесі арқылы құрамын өзгерту, қосу немесе азайту арқылы жауап бере алады. Миофибробластардың белсенділігі салдарынан фасция жиырылуы мүмкін, олар жараның жазылуына қатысады. Терең фасция босаңсуға да қабілетті. Бұлшықеттік кернеудегі өзгерістерді, буынның орналасуын, қозғалыс жылдамдығын, қысымды және дірілдемені бақылап, терең фасциядағы механорецепторлар босаңсуды бастай алады. Терең фасция кенеттен бұлшықетке түскен жүктеме немесе жылдам қозғалыстар кезінде тез босаңсады. Голги суырғы мүшелері бұлшықет күші тым жоғары болып, суырғылардың жыртылуына әкелмес бұрын миофасциалды босаңсуды тудыратын кері байланыс механизмі ретінде жұмыс істейді. Пацини денешіктері қысым мен дірілдемелерді сезіп, қозғалыстың үдеуін бақылайды. Егер қозғалыс тым жылдам болса, олар кенеттен босаңсу реакциясын іске қосады. Терең фасция сондай-ақ, кейбір механорецепторлар ұзақ уақыт аралығында болатын өзгерістерге жауап беретіндей, баяу босаңсуға да қабілетті. Голги суырғы мүшелерінен айырмашылығы, Голги рецепторлары бұлшықет жиырылғанда емес, буынның орналасуын хабарлайды. Бұл денеге сүйектердің кез келген сәтте қайда екенін білуге көмектеседі. Руффиннің аяқтары тұрақты созылуға және ұзаққа созылған қысымға жауап береді. Олар фасциялық босаңсуды бастаумен қатар, жүрек соғу мен тыныс алуды баяулататын симпатикалық белсенділікті тежеу арқылы бүкіл дененің босаңсуына да көмектеседі. Жиырылу жалғаса берсе, фасция жаңа материал қосып жауап береді. Фибробластар коллаген мен басқа да белоктарды жасушадан тыс матрицаға бөліп шығарады, онда олар бар белоктармен байланысып, құрамын қалыңдатып, созылу мүмкіндігін азайтады. Бұл фасцияның тартылу беріктігін арттырса да, өкінішке орай, ол қорғауға арналған құрылымдарды шектей алады. Фасциялық шектеулерден туындайтын патологиялар буындардың қозғалыс диапазонының жеңіл төмендеуінен бастап, аяқтың бөлік синдромы сияқты бұлшықеттердің, жүйкелердің және қан тамырларының фасциялық байланысының ауырлауына дейін жетеді. Алайда, егер фасциялық жиырылу ұзақ уақытқа бұзылса, фасциялық қайта құрудың кері процесі жүреді. Фасция құрамын және тонусын қалыпқа келтіреді, ал ұзақ жиырылу нәтижесінде пайда болған қосымша материал жасушадан тыс матрицадағы макрофагтармен сіңіріледі. Механорецепторларға ұқсас, терең фасциядағы хеморецепторлар да фасциялық босаңсуға ықпал етеді. Босаңсуды жақсы нәрсе деп санаймыз, алайда фасция белгілі бір деңгейде кернеуді сақтау керек. Бұл әсіресе байланыстырылған тіндерге қатысты. Буындардың тұтастығын сақтау үшін олар сүйек беттері арасында жеткілікті кернеуді қамтамасыз етуі керек. Егер байланыстырылған тіндер тым бос болса, жарақат алу қаупі артады. Гормондар сияқты кейбір химиялық заттар байланыстырылған тіндердің құрамына әсер ете алады. Мұның мысалы менструалдық циклда көрінеді, онда гормондар жатыр және кіші жамбас фасциясында өзгерістерді тудыру үшін бөлінеді. Алайда гормондар нақты бір жерге әсер етпейді, сонымен қатар денедегі басқа байланыстырылған тіндердегі хеморецепторлар да оларға сезімтал болуы мүмкін. Бұл тізе буынының бір бөлігі болуы мүмкін, өйткені менструалдық циклдің овуляциялық фазасы мен алдыңғы крест тәрізді байланыстырылған тіндердің зақымдану ықтималдығының жоғарылауы арасында маңызды байланыс бар.

Deep fascia is less extensible than superficial fascia. It is essentially avascular, but is richly innervated with sensory receptors that report the presence of pain (nociceptors); change in movement (proprioceptors); change in pressure and vibration (mechanoreceptors); change in the chemical milieu (chemoreceptors); and fluctuation in temperature (thermoreceptors). Deep fascia is able to respond to sensory input by contracting; by relaxing; or by adding, reducing, or changing its composition through the process of fascial remodeling. Fascia may be able to contract due to the activity of myofibroblasts which may play a role in wound healing. The deep fascia can also relax. By monitoring changes in muscular tension, joint position, rate of movement, pressure, and vibration, mechanoreceptors in the deep fascia are capable of initiating relaxation. Deep fascia can relax rapidly in response to sudden muscular overload or rapid movements. Golgi tendon organs operate as a feedback mechanism by causing myofascial relaxation before muscle force becomes so great that tendons might be torn. Pacinian corpuscles sense changes in pressure and vibration to monitor the rate of acceleration of movement. They will initiate a sudden relaxatory response if movement happens too fast. Deep fascia can also relax slowly as some mechanoreceptors respond to changes over longer timescales. Unlike the Golgi tendon organs, Golgi receptors report joint position independent of muscle contraction. This helps the body to know where the bones are at any given moment. Ruffini endings respond to regular stretching and to slow sustained pressure. In addition to initiating fascial relaxation, they contribute to full body relaxation by inhibiting sympathetic activity which slows down heart rate and respiration. When contraction persists, fascia will respond with the addition of new material. Fibroblasts secrete collagen and other proteins into the extracellular matrix where they bind to existing proteins, making the composition thicker and less extensible. Although this potentiates the tensile strength of the fascia, it can unfortunately restrict the very structures it aims to protect. The pathologies resulting from fascial restrictions range from a mild decrease in joint range of motion to severe fascial binding of muscles, nerves and blood vessels, as in compartment syndrome of the leg. However, if fascial contraction can be interrupted long enough, a reverse form of fascial remodeling occurs. The fascia will normalize its composition and tone and the extra material that was generated by prolonged contraction will be ingested by macrophages within the extracellular matrix. Like mechanoreceptors, chemoreceptors in deep fascia also have the ability to promote fascial relaxation. We tend to think of relaxation as a good thing, however fascia needs to maintain some degree of tension. This is especially true of ligaments. To maintain joint integrity, they need to provide adequate tension between bony surfaces. If a ligament is too lax, injury becomes more likely. Certain chemicals, including hormones, can influence the composition of the ligaments. An example of this is seen in the menstrual cycle, where hormones are secreted to create changes in the uterine and pelvic floor fascia. The hormones are not site specific, however, and chemoreceptors in other ligaments of the body can be receptive to them as well. The ligaments of the knee may be one of the areas where this happens, as a significant association between the ovulatory phase of the menstrual cycle and an increased likelihood for an anterior cruciate ligament injury has been demonstrated.