Кіріспе

201 б.з.д. Крит соғысының шайқасы – Хиос шайқасы. Бұл шайқас 201 б.з.д. жылы Македонияның Филипп V-нің флоты мен Родос, Пергам, Византия және Цизик флотының біріккен күштері арасында өтті. Крит соғысы 205 б.з.д. жылы басталды, осы кезде македониялықтар мен олардың пираттары мен крит одақтастары Родостың кемелеріне шабуыл жасады, себебі Родос Эгей теңізіндегі ең бай сауда флотына ие болған. Родостың одақтастары Пергам, Византия және Цизик теңіз күштері Родос флотына қосылып, Хиос жанында македониялық флотты жеңіске бұйырды.

Кіріспе

Бірінші Македония соғысы аяқталған соң Филип өзінің флотын Родос, Пергам және Птолемей флоттарымен бәсекелесе алатын деңгейге дейін қайта құруға кірісті. Филип Эгей теңізіндегі үстем теңіз күшін – өзінің одақтасы Родосты жоюды көздеді. Ол Этолиялық және Спарталық қарақшылармен, сондай-ақ бірнеше қуатты Криті қала-мемлекеттерімен одақ жасады.

Шайқас

Бұл шайқаста Македонияның Филипп V-нің флагманы, он қатар ескектері бар өте үлкен галереялық бирем немесе трирем, өз кемелерінің біріне кездейсоқ соқтығысып, оны су жолағынан жоғары, ескі кемеге күшті соққы берді, себебі рульші кеменің жылдамдығын уақытында тоқтатуға немесе кері қайтаруға үлкермеді. Қамалып қалған флагманды екі жау кемесі су жолағынан төмен қарай соқтығысты. Македонияның теңіз күштері одақтас күштерден көп болды, бірақ оларға тәжірибе жетіспеді, өйткені Филип оны шайқастан бірнеше жыл бұрын ғана құрған еді. Бұл шешуші факторға айналды. Шайқас Филипке қарсы бағытталғандай болды, бірақ содан кейін Аттал кемесінің біреуін батып кетуден қорғауға тырысып, жағалауға тірелді. Филипп Атталдың кемесін жаулап алып, оны шайқас арасынан кері сүйреп әкелді, соның нәтижесінде Пергамен флотының қалған бөлігі патшаның қаза тапқанына сенді. Пергамендіктер содан кейін шегінді. Македониялықтар осы уақытты пайдаланып, жеңіске жеткен родостықтардан қашып құтылды.

Салдары

Киос шайқасында Филипптың қабылдаған шығындары Македония теңіз күшіне ауыр соққы берді. Осының салдарынан Македония флоты Екінші Македония соғысында көтеріңкі рөл атқармады. Аттал кемесін құрлыққа тіреген кезде, ол құрлық жолымен қашып құтылды. Ол тек қана кемеде қалдырған мол байлығының арқасында қолға түспей алды, бұл оның Македониялық қуғыштарын ұзақ уақытқа алаңдатып, оған қашуға мүмкіндік берді. Жеңіске жеткен Теофилиск соғыста алған жараларынан көз жұмды. Ладе шайқасы (б.з.д. 201 ж.) соғысқан тараптардың (Моммсен, 3-том, 8-тарау) осы қақтығысының жалғасы болды.

Негізгі дереккөздер

Полибий, Фрэнк В. Уолбанк аударған (1979). Рим империясының қалыптасуы. Нью-Йорк: "Пингвин классикасы". .

Екіншілік көздер

Питер Грин, (1990). Александрдан Актиумға дейін: Эллинистік дәуірдің тарихи дамуы. Лос-Анджелес: Калифорния университетінің баспасы. Теохарис Деторакис, (1994). Крит тарихы. Гераклион: Гераклион. .