Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Комондор (,) – венгр овчаркасы деп те аталатын, Венгрияның ірі, ақ түсті мал күзетуші итінің ұзын, тоқылған жүнді тұқымы. Сыртқы түріне байланысты кейде "шүберек иті" деп те атайды, Комондорлар – ұзақ жылдар бойы қалыптасқан, мал мен мүлікті күзетуге кеңінен қолданылатын ит тұқымы. Комондорды Еуропаға кумандар әкелді, ал оның ең ерте кездесуі 1544 жылғы венгр кодексінде тіркелген.
The Komondor ('/k//ɒ//m//ə//n//d//ɔːr//, /'/k//oʊ//m// /), also known as the Hungarian sheepdog, is a large, white coloured Hungarian breed of livestock guardian dog with a long, corded coat. Sometimes referred to as 'mop dogs' due to their appearance, the Komondors are a long established dog breed commonly employed to guard livestock and other property. The Komondor was brought to Europe by the Cumans and the oldest known mention of it is in a Hungarian codex from 1544.
Этимологиясы мен тарихы
Коммондорларды 12-13 ғасырларда Венгрияға көшіп келген түркі тілді, көшпелі халық – кумандар әкелді. Коммондор атауы *Koman dor деген сөзден шыққан, ол «куман иті» дегенді білдіреді. Бұл тұқым Тибет иттерінен тараған және кумандармен бірге Азиядан келген, олардың отаны, мүмкін, Сары өзен маңында болған. 10 ғасырдың соңында моңғолдар кумандардың есебінен өз территорияларын кеңейте бастады, оларды батысқа қарай жылжуға мәжбүр етті. Моңғолдардан қашып, кумандар 12 ғасырда Венгрия шекарасына жетті. Кумандарға пана беріліп, 1239 жылы Кётен хан басшылығымен Венгрияға қоныстанды. Бүгінде коммондор өз отаны – Венгрияда кең таралған тұқым. Екінші дүниежүзілік соғыста көптеген коммондорлар қаза тапты, ал жергілікті әңгімелерде немістер (кейін орыстар) басып келгенде, олар күзеткен шаруашылық немесе үйді басып алу үшін алдымен итті өлтіруге мәжбүр болғандықтан олар өлтірілген дейді. Коммондор Оңтүстік Ресейлік овчарка, пули және, тікелей байланысты, пуми, муди, Польшаның жазық жерлердегі қойшы иті, шапенду, бородалы колли және ежелгі ағылшын қойшы итімен туыс. 1947 жылы коммондор сирек кездесетін Оңтүстік Ресейлік овчарка тұқымын жаңа қанмен толықтыру үшін пайдаланылды. 1970 жылдары тағы бір коммондор шағылыстырылды. Бұл тұқым бриард, каталониялық қойшы иті, Cão da Serra de Aires, Пиреней қойшы иті және бергамаско қойшы итімен де байланысты деп саналады, бірақ бергамасконың жүні коммондордан өзгеше. Венгрияның мал бағушы итінің екі тұқымы да тәуелсіз дамыған. Себебі, коммондорды кумандор деп аталатын халық тобы, ал кувашты басқа халық – мадьярлар өсірген. Венгрия тарихының көп бөлігінде бұл екі халық Венгрияның бөлек аймақтарында өмір сүрді, әртүрлі тілдерде сөйледі және араласпады. Осының салдарынан, олардың иттерінде араласу болған жоқ немесе өте аз болды.
Komondors were brought to Hungary by Cumans, the Turkic speaking, nomadic people who settled in Hungary during the 12th and 13th century. The name Komondor derives from *Koman dor, meaning "Cuman dog". The breed descends from Tibetan dogs and came from Asia with the Cumans, whose homeland might have been near the Yellow River. In the late 10th century, Mongols began to expand their territories at the expense of the Cumans, forcing them to move westwards. Fleeing from the Mongols, they reached the borders of Hungary in the 12th century. Cumans were granted asylum and settled in Hungary in 1239 under Köten Khan. Today, the Komondor is a fairly common breed in Hungary, its country of origin. Many Komondors were killed during World War II and local stories say that this was because when the Germans (and then the Russians) invaded, they had to kill the dog before they could capture a farm or house that it guarded. The Komondor is related to the South Russian Ovcharka, the Puli and, by extension, the Pumi, the Mudi, the Polish Lowland Sheepdog, the Schapendoes, the Bearded collie, and the Old English sheepdog. In 1947, the Komondor was used to acquire fresh blood in the rare South Russian Ovcharka. In the 1970s, another Komondor cross was made. It is also believed to be related to the Briard, the Catalonian Sheepdog, the Cão da Serra de Aires, the Pyrenean Shepherd and the Bergamasco shepherd, but the Bergamasco has flocks unlike the Komondor. The two Hungarian breeds of livestock guardian dogs have evolved independently. This is because the Komondor was developed by a group of people who called it the Kuman dor, the dog of the Cumans, and the Kuvasz was bred by a different people the Magyars. For much of Hungary's early history, these two peoples lived in separate areas in Hungary, spoke different languages and so did not mix. As a result, their dogs have little, if any at all, admixture.
Сипаттама
Комондор – ірі тұқымды ит, олардың көпшілігінен биік болады. Денесі ауыр, түйінделген, шнур тәрізді жамылғымен жабылған. Олардың денесі күшті, жақсы дамыған бұлшық еттерімен, ұзын аяқтарымен және қысқа арқасымен ерекшеленеді. Құйрығы сәл иілген. Денесі бүйірден қарағанда сопақ тіктөртбұрыш пішіндес болады. Дененің ұзындығы құрсау биіктігінен сәл артық. Комондордың кең басы бар, мұрны бас ұзындығының жартысынан сәл қысқа, тістері тегіс және толық қайшы тістеуге ие. Мұрыны мен еріні әрқашан қара түсті. Аналық комондордың ең төменгі биіктігі құрсауда, ал орташа биіктігі – 5 см. Аталық комондордың ең төменгі биіктігі – 5 см, орташа биіктігі – 5 см. Биіктіктің жоғарғы шегі көрсетілмеген. Бұл, ұқсас көрінетін Пулиден өзгеше, ол ақ, қара немесе кейде сұр түсті болуы мүмкін. Дегенмен, жұмыс істейтін комондордың жамылғысы ауа райының әсерінен түсі өзгеруі мүмкін және үнемі жуылмаса, ақшыл көрінуі мүмкін. Дәстүр бойынша, бұл жамылғы комондорды қасқырдың шабуылынан қорғайды, себебі шабуыл қалың жамылғыдан өтпейді. Комондордың жамылғысы ваннадан кейін шамамен екі жарым күн кептіріледі.
The Komondor is a large breed of dogmany are over tall. The body is covered with a heavy, matted, corded coat. They have robust bodies, strongly muscled with long legs and a short back. The tail is carried with a slight curl. The body when seen sideways, forms a prone rectangle. The length of body is slightly longer than the height at withers. The Komondor has a broad head with the muzzle slightly shorter than half of the length of the head with an even and complete scissor bite. Nose and lips are always black. The minimum height of female Komondors is at the withers, with an average height of The minimum height of male Komondors is with an average height of No upper height limit is given. unlike the similar looking Puli, which can be white, black, or sometimes grayish. However, a working Komondor's coat may be discolored by the elements and may appear off white if not washed regularly. Traditionally, the coat protects the Komondor from possible wolves' bites as the bites would not penetrate the thick coat. The coat of the Komondor takes about two and a half days to dry after a bath.
Тендерлік
Комондор мал күзетуге арналған. Оның мінезі көптеген мал күзетуші иттерге ұқсас: жағдай қалыпты болғанда тыныш және салмақты, бірақ қандай да бір қиындық туғанда, ол өз қорғауындағыларын батыл қорғайды. Ол өздігінен ойланып, әрекет етуге және дербес шешімдер қабылдауға баулынып өскен. Ол инстинктивті түрде отбасы, үй және мүлкін қорғауға өте бейім. Епті, күшті ит – комондор жылдам және қуатты, ол жыртқышқа секіріп, оны ығыстыруға немесе құлатуға тырысады. Оны қойларды қасқырлар мен аюлардан сәтті қорғау үшін пайдалануға болады. Бұл үлкен, мықты денелі, қалың жүнді ит тұқымы. Жүні жабайы жануарлар, ауа райы және өсімдіктерден қорғауды қамтамасыз етеді. Оның жүні қойдың жүніне ұқсас болғандықтан, ол отарға оңай сіңіп, қасқырлар сияқты жыртқыштар шабуыл жасағанда өзіне артықшылық тудырады. Комондор – АҚШ-та қой және ешкілерді койоттар, пумалар, аюлар және басқа да жыртқыштардан қорғау үшін мал күзетуші ит ретінде қолданылуы кеңейген тұқымдардың бірі.
The Komondor is built for livestock guarding. Its temperament is like that of most livestock guarding dogs; it is calm and steady when things are normal, but, in case of trouble, the dog will fearlessly defend its charges. It was bred to think and act independently and make decisions on its own. being instinctively very protective of its family, home, and possessions. An athletic dog, the Komondor is fast and powerful and will leap at a predator to drive it off or knock it down. It can be used successfully to guard sheep against wolves or bears. It is a big, strong dog breed, armored with a thick coat. The coat provides protection against wild animals, weather and vegetation. The coat looks similar to that of a sheep so it can easily blend into a flock and camouflage itself giving it an advantage when predators such as wolves attack. The Komondor is one breed of livestock guardian dog which has seen a vast increase in use as a guardian of sheep and goats in the United States to protect against predators such as coyotes, cougars, bears, and other predators.
Танымал мәдениетте
Odelay – американдық музыкант Бектың 18 маусым 1996 жылы DGC Records лейблынан шыққан бесінші студиялық альбомы. Альбомның обложкасында кедергіден секіріп өтетін комондр итінің суреті бейнеленген, бұл суретті иттер фотографы Джоан Людвиг (1914–2004) 1977 жылғы шілде айындағы Американдық Кеннел Клубының «Газеті» журналы үшін түсірген.
Odelay is the fifth studio album by American musician Beck, released on 18 June 1996 by DGC Records. The album's cover features a Komondor jumping over a hurdle, taken by canine photographer Joan Ludwig (1914–2004) for the July 1977 issue of the American Kennel Club's Gazette.