Воеводинадағы сербтер: тарих және этникалық құрамы

Кіріспе

Воеводинадағы этникалық топ

Воеводина сербтері Сербияның солтүстік провинциясындағы ең ірі этникалық топ болып табылады. Ғасырлар бойы Воеводина бірнеше еуропалық державалардың билігінде болды, бірақ Воеводина сербтері сол елдердің мәдениетіне ассимиляцияланған жоқ. Осылайша, олар өз мәдениеті, тілі және діні бар танылған жергілікті этникалық азшылық болып қалып келді. 2022 жылғы халық санауы бойынша Воеводинада 1 190 785 серб немесе провинция халқының 68,43% құрады.

Ерте ортағасырлық кезең

Б.з.б. 1 ғасырда римдіктер басып алғанға дейін, қазіргі Воеводина аймағында кельт тайпалары қоныстанған. Рим үкімдігі кезінде, жергілікті тұрғындар римдік мәдениетке күшті ықпалға түсті. Славяндар (северандар, абодриттер, браничевци және тимочанды) ерте ортағасырлық көші-қон кезеңінде қазіргі Воеводинаға қоныстанды. 13 ғасырға дейін аймақта батыс славян және венгр халқы басым болды. 9 ғасырда қазіргі Воеводина аймағын екі жергілікті болгар-славян билеушісі (воеводасы) басқарды. Олардың есімдері Салан мен Глад еді. Салан Бачка аймағын басқарды, оның астанасы Титель қаласы болды, ал Глад Банат аймағын басқарды. Гладтың ұрпағы – Ахутум, Банаттың тағы бір жергілікті билеушісі, 11 ғасырда Венгрия Корольдігінің құрылуына қарсы соңғы билеуші. 11 ғасырда Сремді басқарған болгар императоры Самуилдің вассалы болған Сермон да маңызды жергілікті болгар-славян билеушісі болды.

Венгрия билігі

Воеводинаның бір бөлігі 10-12 ғасырлар аралығында Венгрия Корольдігі тарапынан басып алынды. Осыдан кейін, жергілікті славян тайпалық ұйымдары жойылды және округтік басқару жүйесі енгізілді. Бач округіндегі (Бачка аймағында) алғашқы белгілі префект 1074 жылы тіркелді, оның аты Вид, ол славяндық текті есім. Венгрия королі Коломанның (1095–1116 жж.) билігі тұсында Бачкадағы жергілікті серб дворяндары Урош, Вукан және Павле болды. 1309 жылғы жазбада Бачкада тұрған "Шизматиктер" (Шығыс православие христиандары) туралы айтылған. Арсений I Богданович, Сремнен, Сланкаменге жақын орналасқан Дабар ауылында дүниеге келген, Святой Савадан кейінгі екінші серб архиепископы (1233–1263 жж.). 1219 жылы автокефалиялы Серб Православие шіркеуі құрылғаннан және архиепископ Сава мен венгр тәжі арасындағы келіссөздерден кейін, Дунайдан солтүстікке қарайғы шығыс православие славян халқы оның юрисдикциясына бағынды. 1282 жылдан 1316 жылға дейін Сербия патшасы Стефан Драгутин Неманджич "Сырмия патшасы" ретінде бірнеше жерді басқарды. Оның патшалығының орталығы "Төменгі Сырмияда" (қазіргі Мачва) орналасқан, сонымен қатар ол "Жоғарғы Сырмияны" (яғни Воеводинаның сырмиялық бөлігі) билеген болуы мүмкін. Стефан Драгутин 1316 жылы қайтыс болды, оның орнын Венгрия королінің вассалы болған ұлы Владислав (1316–1325) басты. 14 ғасырдан бастап Воеводина аймағына сербтердің қоныстануы көбейе бастады. 1483 жылы венгр деректеріне сәйкес, сол кездегі Венгрия Корольдігінің Воеводина территориясының халқының шамамен жартысы сербтерден тұрды. Венгрия патшалары сербтердің Корольдыққа көшіп келуін ынталандырды және олардың көптегенін әскерге және шекара күзетшілеріне алды. Матиас патшаның 1483 жылғы 12 қаңтардағы хатында соңғы төрт жылда 200 000 сербтің Венгрия Корольдігіне қоныстанғаны айтылған. Деспот Вук және оның жауынгерлері Хорватиядағы жерлерді қоса алғанда, үлкен иеліктермен сыйланды. Сондай-ақ, осы кезде Якшичтер әулеті айқын танымал болды және Корольдіктің бірнеше округтеріне созылатын иеліктерге ие болды. Вук Грюревичтің (1471–85) аумағы, венгр қызметіндегі Сербия деспоты ("Раша Корольдігінің деспоты"), "Кіші Раша" деп аталды. Осман империясы Сербия деспотын (1459 ж.) басып алғаннан кейін, Сербияның титулды деспоттары Воеводинаның бір бөлігін Венгрия тәжінің вассалдары ретінде басқарды. Деспоттардың резиденциясы Сремдегі Купиник (қазіргі Купиново) болды. Сербиялық деспоттар: Вук Грюревич (1471–1485), Дьордже Бранкович (1486–1496), Йован Бранкович (1496–1502), Иваниш Берислав (1504–1514), Стеван Берислав (1520–1535), Радик Божич (1527–1528), Павле Бакич (1537) және Стефан Штильянович (1537–1540). Соңғы үшеуі қазіргі Воеводина аумағында билік жүргізбеді, бірақ қазіргі Румыния, Венгрия және Хорватия аумақтарында иеліктерге ие болды. Сербия деспоттарының қазіргі Воеводина аумағында билік еткені, сондай-ақ серб халқының көп санының болуы, 15-18 ғасырлар аралығында жасалған көптеген тарихи жазбалар мен карталарда қазіргі Воеводина аумағы Раша (Рашка, Сербия) және Кіші Раша (Кіші Сербия) деп аталуының себебі болды. 1542 жылғы құжатта "Сербия" Липова мен Тимишоарадан Дунайға дейін созылатыны, ал 1543 жылғы құжатта Тимишоара мен Арадтың "Расиан жерінің ортасында" (in medio Rascianorum) орналасқандығы сипатталған. Осы уақытта Муреш пен Кёреш арасындағы аймақта басым тіл серб тілі болды.

Parts of Vojvodina were conquered by the Kingdom of Hungary between the 10th and 12th centuries. This was followed by the destruction of the local Slavic tribal organization and introduction of the county system of rule. The first known prefect of the Bač county (in the region of Bačka) was recorded in 1074 and his name was Vid, which is a Slavic name by origin. During the rule of the Hungarian king Coloman (1095–1116), the local Serb nobles in Bačka were Uroš, Vukan and Pavle. A record from 1309 speak about "Schismatics" (Eastern Orthodox Christians), who lived in Bačka. Arsenije I Bogdanović from Srem, the second Serb archbishop (1233–1263) after Saint Sava, was born in Srem, in the village Dabar near Slankamen. After the creation of an autocephalous Serbian Orthodox Church in 1219 and negotiations between Archbishop Sava and the Hungarian crown, the Eastern Orthodox Slavic population north of the Danube was subjected under its jurisdiction. From 1282 to 1316 Serbian King Stefan Dragutin Nemanjić reigned several lands as a "King of Syrmia". The center of his realm was in "Lower Syrmia" (modern Mačva), while he also possibly ruled "Upper Syrmia" (i. e. Syrmian part of Vojvodina). Stefan Dragutin died in 1316, and was succeeded by his son Vladislav (1316–1325), who was a vassal of the Hungarian King. An increasing number of Serbs began settling in the Vojvodina region from the 14th century onward. By 1483, according to a Hungarian source, as much as half of the population of the Vojvodina territory of the Kingdom of Hungary at the time consisted of Serbs. The Hungarian kings encouraged the immigration of Serbs to the Kingdom, and hired many of them as soldiers and border guards. A letter of King Matthias from 12 January 1483 mentions that 200,000 Serbs had settled the Hungarian kingdom in the last four years. Despot Vuk and his warriors were greatly rewarded with estates, also including places in Croatia. Also, by this time, the Jakšić family had become increasingly notable, and held estates stretching over several counties in the kingdom. The territory of Vuk Grgurević (1471–85), the Serbian Despot in Hungarian service (as "Despot of the Kingdom of Rascia"), was called "Little Rascia". After the Ottoman Empire conquered Serbian Despotate (in 1459), Serbian titular despots ruled in parts of Vojvodina as vassals of the Hungarian crown. The residence of the despots was Kupinik (today Kupinovo) in Srem. The Serbian despots were: Vuk Grgurević (1471–1485), Đorđe Branković (1486–1496), Jovan Branković (1496–1502), Ivaniš Berislav (1504–1514), Stevan Berislav (1520–1535), Radič Božić (1527–1528), Pavle Bakić (1537) and Stefan Štiljanović (1537–1540). The last three did not rule in the territory of present day Vojvodina, but had possessions in the territories of present day Romania, Hungary and Croatia. The fact that Despots of Serbia ruled in the territory of present day Vojvodina, but also the presence of large Serb population, are reasons because of which in many historical records and maps made between 15th and 18th centuries, territory of present day Vojvodina was named Rascia (Raška, Serbia) and Little Raška (Little Serbia). A 1542 document describes that "Serbia" stretched from Lipova and Timișoara to the Danube, while a 1543 document that Timișoara and Arad being located "in the middle of Rascian land" (in medio Rascianorum). At that time, the majority language in the region between Mureș and Körös was indeed Serbian.

Осман билігі

Осман империясы 1526 жылғы Мохач шайқасынан кейін Воеводинаны, ал 1552 жылы Банатты басып алғаннан соң оны өз бақылауына алды. Мохач шайқасынан кейін серб жалдамалы әскерлерінің басшысы Йован Ненад Бачкада, Банаттың солтүстігінде және Сремнің шағын бөлігінде билігін орнатты. Ол елордасы Суботица қаласы болған уақытша тәуелсіз мемлекет құрды. Биліктің шыңында Йован Ненад Суботицада өзін «Сербия императоры» деп жариялады. Аймақтағы өте шатас әскери және саяси жағдайды пайдаланып, венгр дворяндары оған қарсы бірігіп, 1527 жылдың жазында серб әскерлерін жеңді. «Император» Йован Ненад өлтірілді және оның мемлекеті құлады. Йован Ненадтың қазасынан кейін оның армиясының бас қолбасшысы Радослав Чельник бұрынғы императордың армиясының бір бөлігімен Бачкадан Сремге көшіп, Осман қызметіне өтті. Радослав Чельник содан кейін Османның вассалы ретінде Сремді басқарды және Срем герцогы атағын алды, ал оның резиденциясы Сланкаменде орналасты. Осман билігінің орнауы Воеводина аймағында халықтың көптеп азаюына әкелді. Көптеген венгрлер мен көптеген жергілікті сербтер аймақтан қашып, солтүстікке бет бұрды. Аймақты қалдырғандардың көп бөлігі сербтер болды, олар негізінен егіншілікпен немесе Осман әскерінде қызмет етумен айналысты. Осман саясаты бойынша көптеген сербтер осы аймаққа жаңадан қоныс аударды. Осман империясы тұсында Воеводина аймағының көптеген тұрғындары сербтерден құралды. Бұл тарихтағы үш ірі серб көтерілісінің бірі және Караджордже бастаған Бірінші серб көтерілісіне дейінгі ең ірі көтеріліс болды.

Габсбургтердің билігі

Габсбург монархиясы Воеводинаны басқа жерлермен қатар Карловчи (1699) және Пожаревац (1718) келісімдерімен бақылауына алды. Серб патриархы Арсений III Чарноевич түріктердің кек алуынан қорқып, 17 ғасырдың соңғы онжылдығында 36 000 отбасымен Габсбург монархиясына көшіп келді. Бірақ бұл сербтердің көпшілігі солтүстікке қарай жылжып, қазіргі Венгрия Республикасының аумағында қоныстанды, ал тек азы ғана бөлігі қазіргі солтүстік-батыс Воеводина аумағында орнықты. Дегенмен, осы оқиғаға байланысты Габсбург императоры монархиядағы барлық сербтерге діни бостандық пен өздерінің «вожводасын» (әскери және азаматтық губернаторды) сайлау құқығын уәде етті. Сербтер тұратын қазіргі Воеводинаның көп бөлігі Әскери шекараға қосылды. Император сербтерді Габсбург монархиясының ресми ұлтының бірі деп мойындады және сербтердің жеке воеводалықта аумақтық автономия құқығын таныды. Алайда, бұл құқық 1848–1849 жылдардағы революцияға дейін іске асырылмады. Сербтердің Габсбург монархиясына көшіп келуі 18 ғасырда да жалғасты. Франциск II Ракоцидің Курук соғысы (1703–1711) кезінде қазіргі Воеводина аумағы Габсбург императорының жағында болған венгр көтерілісшілері мен жергілікті сербтер арасындағы шайқас алаңы болды. Сербтер Бачкада ең көп шығынға ұшырады. Венгр көтерілісшілері серб ауылдарын өртеп, көптеген сербтерді Бачкадан қуды. Бачкада сербтерге қарсы соғысқан венгр көтерілісшілерінің бас қолбасшысы Дарвас: «Біз Рашияның Дунай және Тиса өзендерінің екі жағалауындағы барлық үлкен елді мекендерін өртеп жібердік» деп жазды. Австрия билігі кезінде қазіргі Воеводина аумағында көптеген серб емес халықтар да қоныстанды. Олардың көпшілігі (католик) немістер мен венгрлер, сондай-ақ русиндер, словактар, чехтар, поляктар, румындар және басқалар болды. Осы көші-қонның нәтижесінде Воеводина Еуропаның этностық тұрғыдан ең әртүрлі аймақтарының біріне айналды. Алайда, Воеводинадан сербтердің де көшіп кетуі болды: Әскери шекараның Тиса Мориш бөлігі жойылғаннан кейін, Бачканың солтүстік-шығыс бөлігіндегі сербтер бұл аймақтан шығып, 1752 жылы Ресейге (әсіресе Жаңа Сербия мен Славо Сербияға) көшіп кетті, ал бұл аймаққа жаңа венгр қоныстанғандары қоныстанды. Сербтер, алайда, 20 ғасырдың екінші жартысына дейін Воеводинадағы ең ірі этникалық топ болып қала берді, содан кейін олар абсолютті көпшілікке айналды. 16–19 ғасырлар аралығында Воеводина серб халқының мәдени орталығы болды. Әсіресе маңызды мәдени орталықтар: Нови-Сад, Сремски Карловци және Фрушка-Гора монастырьлары. 19 ғасырдың бірінші жартысында Нови-Сад ең ірі серб қаласы болды; 1820 жылы бұл қалада шамамен 20 000 адам тұрды, оның 2/3 сербтер. Матика Сербская 1864 жылы Будапешттен Нови-Садқа көшіп келді. Нови-Сад пен Сремски Карловцидегі серб гимназиялары сол кезде Габсбург Венгрия Корольдігінің ең жақсылары деп есептелді. Нови-Садты «сербтердің Афинасы» деп атады. 1848 жылғы төңкеріс кезінде венгрлер Австрия империясының ішінде ұлттық құқықтар мен автономияны талап етті. Алайда, олар сол кезде Габсбург Венгрия Корольдігінде өмір сүрген басқа халықтардың ұлттық құқықтарын мойындаған жоқ. Ұлттық ерекшеліктерін білдіргісі келген және жаңа венгр билігімен бетпе-бет келген сербтер Сербия воеводтығының (Сербия герцогтігінің) конституциясын Сремски Карловчидегі мамыр ассамблеясында (13–15 мамыр, 1848) жариялады. Сербия воеводтығы Срем, Бачка, Банат және Баранья облыстарынан тұрды. Сербтер «еркіндік пен толық теңдікке негізделген» хорваттармен саяси одақ құрды. Олар румындық ұлтын да мойындады. Сремски Карловци митрополиті Иосиф Раджачич патриарх болып сайланды, ал Стеван Шупльикац бірінші воевода (герцог) болды. Сербияның жаңа үкіметі ретінде Ұлттық комитет құрылды. Ескі феодалдық режимнің орнына ұлттық кеңестерге негізделген жаңа билік орнатылды. Венгрия үкіметі күш қолдану арқылы жауап берді: 1848 жылдың 12 маусымында сербтер мен венгрлер арасында соғыс басталды. Австрия ең алдымен Венгрияның жағына шығып, сербтерден «бағынуға» талап етті. Сербтерге автономиялы Осман Сербия Князьдігінің еріктілері көмектесті. Осы соғыстың салдарынан консервативті топтардың ықпалы артты. Революцияның кейінгі кезеңінде Австрия соты мажарларға қарсы болғандықтан, Сербия воеводтығының феодалдық және дін қызметкерлері Австриямен одақ құрып, Вена үкіметінің құралына айналды. Сербия әскерлері Габсбург әскеріне қосылып, Венгрия Корольдігіндегі төңкерісті басуға көмектесті. Венгрия төңкерісі жеңілгеннен кейін, Австрия императорының шешімімен, 1849 жылдың қараша айында Сербия воеводтығының саяси мұрагері ретінде Сербия және Тамиш Банаты воеводтығы құрылды. Бұл воеводтық Банат, Бачка және Срем облыстарының бөліктерінен тұрды. Темишварда орналасқан Австрия губернаторы бұл аймақты басқарды, ал воевода (герцог) атағы императордың өзіне тиесілі болды. Императордың толық атағы «Сербия воеводтығының Ұлы воеводасы» (нем. Großwoiwode der Woiwodschaft Serbien) болды. Бұл воеводтық жойылғаннан кейін де император 1918 жылға дейін Габсбург монархиясының соңына дейін бұл атақты сақтап қалды. 1860 жылы Сербия және Тамиш Банаты воеводтығы жойылды және оның аумағының көп бөлігі (Банат және Бачка) Габсбург Венгрия Корольдігіне қосылды, алайда тікелей венгр билігі тек 1867 жылы, жаңа құрылған Австрия-Венгрияның ішінде автономия алған Венгрия Корольдігінен кейін басталды. Банат пен Бачкадан өзгеше, Срем облысы 1860 жылы Славония Корольдігіне қосылды, ол да тағы бір жеке Габсбург тәжі. Алайда, Славония Корольдігі 1868 жылы Венгрия Корольдігіне де қосылды. Воеводтық жойылғаннан кейін, бір серб саясаткері, Светозар Милетич саяси аренада пайда болды. Ол сербтер және Венгрия Корольдігінің басқа венгр емес халықтары үшін ұлттық құқықтарды талап етті, бірақ оның саяси талаптары үшін тұтқынға алынып, түрмеге жабылды. 1867 жылы Австрия империясы Австрия-Венгрияға айналды, Венгрия Корольдігі жаңа мемлекеттің екі автономиялық бөлігінің бірі болды. Осыған орай, венгр емес ұлттарды венгерлендіру саясаты жүргізілді, ең бастысы венгр тілін насихаттау және славян тілдерін (серб тілін қоса) басу. Сайлау құқығы шектелді, билік венгрлердің қолында болды. Жаңа Венгрия Корольдігінің үкіметі Венгрия Корольдігі венгр ұлттық мемлекеті болуы керек екенін, ал Корольдікте тұратын басқа халықтар: немістер, еврейлер, румындар, поляктар, словактар, русиндер, сербтер және басқалар ассимиляциялануы керек екенін жариялады. Соңында, 1690 жылы Габсбург императоры сербтерге берген жеңілдіктер 1912 жылы жойылды.

The Habsburg monarchy took control of Vojvodina among other lands by the treaties of Karlovci (1699) and Požarevac (1718). The Serbian patriarch, Arsenije III Čarnojević, fearing the revenge of the Turks, immigrated in the last decade of the 17th century to the Habsburg monarchy with as many as 36,000 families, but these Serbs mostly went further to the north and settled in the territory of what is now Republic of Hungary with only small part of them settling in the territory of present day north western Vojvodina. However, because of this event, the Habsburg Emperor promised religious freedom to all Serbs in the Monarchy as well as the right to elect their own "vojvoda" (military and civil governor). Much of the area of present day Vojvodina where Serbs lived was incorporated into the Military Frontier. The emperor also recognized Serbs as one of the official nations of the Habsburg monarchy and he recognized the right of Serbs to have territorial autonomy within one separate voivodeship. This right, however, was not realized before the revolution in 1848–1849. The immigration of Serbs to the Habsburg monarchy was maintained during the 18th century. During the Kuruc War (1703–1711) of Francis II Rakoczi, the territory of present day Vojvodina was a battlefield between Hungarian rebels and local Serbs who fought on the side of the Habsburg Emperor. Serbs in Bačka suffered the greatest losses. Hungarian rebels burned Serb villages and many Serbs were expelled from Bačka. Darvas, the prime military commander of the Hungarian rebels, which fought against Serbs in Bačka, wrote: "We burned all large places of Rascia, on the both banks of the rivers Danube and Tisa". During the Austrian rule many non Serbs also settled in the territory of present day Vojvodina. They were mainly (Catholic) Germans and Hungarians, but also Ruthenians, Slovaks, Czechs,
Poles, Romanians, and others. Because of this immigration, Vojvodina became one of the most ethnically diverse regions of Europe. However, there was also some emigration of Serbs from Vojvodina: after the Tisa Moriš section of the Military Frontier was abolished, Serbs from the north eastern parts of Bačka left this region and immigrated to Russia (notably to New Serbia and Slavo Serbia) in 1752, and this region was then populated with new Hungarian settlers. Serbs, however, remained the single largest ethnic group in Vojvodina, until the second half of 20th century, when they became the absolute majority. Between the 16th and 19th centuries, Vojvodina was a cultural centre of the Serb people. Especially important cultural centres were: Novi Sad, Sremski Karlovci, and the monasteries of Fruška Gora. In the first half of the 19th century, Novi Sad was the largest Serb city; in 1820 this city had about 20,000 inhabitants, of whom 2/3 were Serbs. The Matica Srpska moved to Novi Sad from Budapest in 1864. The Serbian gymnasiums of Novi Sad and Sremski Karlovci were at the time considered to be among the best in the Habsburg Kingdom of Hungary. Novi Sad was being called the "Serb Athens". During the Revolutions of 1848, the Hungarians demanded national rights and autonomy within the Austrian Empire. However, they did not recognized the national rights of other peoples which lived in the Habsburg Kingdom of Hungary in that time. Wishing to express their national individuality and confronted with the new Hungarian authorities, Serbs declared the constitution of the Serbian Voivodship (Serbian Duchy) at the May Assembly in Sremski Karlovci (May 13–15, 1848). The Serbian Voivodship consisted of Srem, Bačka, Banat, and Baranja regions. The Serbs also formed a political alliance with the Croats "based on freedom and perfect equality". They also recognized the Romanian nationality. The metropolitan of Sremski Karlovci, Josif Rajačić, was elected patriarch, while Stevan Šupljikac the first Voivode (duke). A National committee was formed as the new government of the Serbian Voivodship. Instead of the old feudal regime a new reign was founded based on the national boards with the Head Serbian National Board presiding. The Hungarian government replied by the use of force: on June 12, 1848, a war between Serbs and Hungarians started. Austria took the side of Hungary at first, demanding from the Serbs to "go back to being obedient". Serbs were aided by volunteers from autonomous Ottoman Principality of Serbia. A consequence of this war, was the expansion of the conservative factions. Since the Austrian court turned against the Hungarians in the later stage of revolution, the feudal and clerical circles of Serbian Voivodship formed an alliance with Austria and became a tool of the Viennese government. Serbian troops from the Voivodship then joined the Habsburg army and helped in crushing the revolution in the Kingdom of Hungary. After the defeat of the Hungarian revolution, by a decision of the Austrian emperor, in November 1849, an Austrian crown land known as the Voivodship of Serbia and Tamiš Banat was formed as the political successor of the Serbian Voivodship. The crown land consisted of the parts of Banat, Bačka and Srem regions. An Austrian governor seated in Temišvar ruled the area, and the title of voivod (duke) belonged to the emperor himself. The full title of the emperor was "Grand Voivod of the Voivodship of Serbia" (German: Großwoiwode der Woiwodschaft Serbien). Even after this crown land was abolished, the emperor kept this title until the end of the Habsburg monarchy in 1918. In 1860 the Voivodship of Serbia and Tamiš Banat was abolished and most of its territory (Banat and Bačka) was incorporated into the Habsburg Kingdom of Hungary, although direct Hungarian rule began only in 1867, when the Kingdom of Hungary gained autonomy within the newly formed Austria Hungary. Unlike Banat and Bačka, the Srem region was in 1860 incorporated into the Kingdom of Slavonia, another separate Habsburg crown land. However, the Kingdom of Slavonia was too incorporated into the Kingdom of Hungary in 1868. After the Voivodship was abolished, one Serb politician, Svetozar Miletić, appeared in the political sphere. He demanded national rights for Serbs and other non Hungarian peoples of the Kingdom of Hungary, but he was arrested and imprisoned because of his political demands. In 1867, the Austrian Empire was transformed into Austria Hungary, with the Kingdom of Hungary becoming one of two autonomous parts of the new state. This was followed by a policy of Hungarization of the non Hungarian nationalities, most notably promotion of the Hungarian language and suppression of Slavic languages (including Serbian). The franchise was greatly restricted so as to keep power in the hands of the Hungarians. The new government of the autonomous Kingdom of Hungary, took the stance that the Kingdom of Hungary should be a Hungarian nation state, and that all other peoples living in the Kingdom: Germans, Jews, Romanians, Poles, Slovaks, Ruthenes, Serbs, and others should be assimilated. Finally, the privileges given to Serbs by the Habsburg emperor in 1690, were abolished in 1912.

Демография

Жыл Сербтер Воеводина халқының жалпы саны, %1910 510,186 33,8% 1,512,9831921 526,134 34,7% 1,528,2381931 528,000 33,0% 1,624,1581941 577,067 35,3% 1,636,3671948 841,246 50,6% 1,663,2121953 865,538 50,9% 1,699,5451961 1,017,713 54,9% 1,854,9651971 1,089,132 55,8% 1,952,5351981 1,107,735 54,4% 2,034,7721991 1,151,353 57,2% 2,012,5172002 1,321,807 65,0% 2,031,9922011 1,289,635 66,7% 1,931,8092022 1,190,785 68,4% 1,740,230

Мәдениет

Матица Сербска, сербтердің ең көне мәдени-ғылыми мекемесі. Ол 1826 жылы Будапешт қаласында құрылып, 1864 жылы Нови-Садқа көшірілді. Сербия ұлттық театры, сербтер мен оңтүстік славяндар арасындағы ең көне кәсіби театр. Ол 1861 жылы Нови-Сад қаласында құрылды. Сомбордағы Нормал мектеп, ең көне серб нормалды мектебі және Еуропаның осы бөлігіндегі ең көне нормалды мектеп, 1778 жылы құрылған. Сремски Карловци гимназиясы, ең көне серб гимназиясы. Ол 1791 жылы Сремски Карловциде құрылды. Сремски Карловци православие семинариясы, әлемдегі екінші көне шығыс православие семинариясы (Киевтегі Рухани академиядан кейін). Ол 1794 жылы Сремски Карловциде құрылды. 1703 жылы Бечейде алғашқы серб бастауыш мектебі ашылды. 1878 жылы Кикиндада алғашқы серб баспаханасы құрылды. 1879 жылы Кикиндада тұңғыш серб кітапханасы ашылды. 1790 жылы Нови-Садта сербтердің алғашқы кітап дүкені ашылды. 1838 жылы Панчевода алғашқы серб шіркеу хоры қоғамы құрылды.

Серб монастырлары

Сербияның Срем аймағында он сегіз серб православиелік монастыры бар. Олардың көпшілігі Фрушка Гора тауында орналасқан, бірақ Фенек және Земун монастырьлары ғана емес, олар Серменнің Белградқа қарасты бөлігінде орналасқан. Дегенмен, тарихи тұрғыдан бұл аймақ та Воеводинаға жатқан. Тарихи деректерге сәйкес, бұл монастырлық қауымдар 16 ғасырдың алғашқы онжылдықтарынан бері тіркелген, алайда аңыздарда олардың құрылуы 12-15 ғасырлар аралығына дейін соғылады. Ғсырлар бойында осы монастырьлар серб халқының рухани және саяси өмірін қолдап келді. Монастырьлардың тізімі төменде берілген:

Беочин – Құрылған уақыты белгісіз. Түрік деректерінде алғаш рет 1566/1567 жылдары айтылған. Бешеново – Аңыз бойынша, Бешеново монастырын серб патшасы Драгутин 13 ғасырдың соңында салған. Монастырь туралы ең алғашқы тарихи жазбалар 1545 жылға жатады. Velika Remeta – Дәстүр бойынша, оның негізін қалаушы патша Драгутин. Монастырь туралы ең алғашқы тарихи жазбалар 1562 жылға жатады. Врдник Раваница – Құрылған уақыты белгісіз. Жазбаларда шіркеудің 16 ғасырдың екінші жартысында митрополит Серафим тұсында салынғаны көрсетілген. Grgeteg – Дәстүрге сәйкес, монастырьді 1471 жылы Змай Огнени Вук (деспот Вук Грюревич) құрған. Монастырь туралы ең алғашқы тарихи жазбалар 1545/1546 жылдармен байланысты. Divša – Оны 15 ғасырдың соңында деспот Йован Бранкович салған деп есептеледі. Монастырь туралы ең алғашқы тарихи жазбалар 16 ғасырдың екінші жартысына жатады. Jazak – Монастырь 1736 жылы құрылған. Krušedol – Монастырь 1509 және 1516 жылдар аралығында епископ Максим (деспот Дьордже Бранкович) және оның анасы Ангелина салған. Kuveždin – Дәстүр бойынша, оның негізін Стефан Штильянович қалаған. Бұл туралы алғашқы сенімді деректер 1566/1569 жылдары жазылған. Mala Remeta – Негізін қалаушы туралы аңыз серб патшасы Драгутинге байланысты. Монастырь туралы ең алғашқы тарихи жазбалар 16 ғасырдың ортасына жатады. Novo Hopovo – Дәстүрге сәйкес, монастырьді Бранковичтер әулетінің деспоттары салған. Монастырь туралы алғашқы сенімді мәлімет 1641 жылы жазылған. Privina Glava – Аңыздарға сәйкес, Привина Главаны 12 ғасырда Priva есімді адам құрған. Монастырь туралы ең алғашқы тарихи жазбалар 1566/1567 жылдармен байланысты. Petkovica – Дәстүрге сәйкес, Стефан Штильяновичтің жесірі, деспота Елена салған. Монастырь туралы ең алғашқы тарихи жазбалар 1566/1567 жылдармен байланысты. Rakovac – 1704 жылы жазылған аңыз бойынша, Раковац деспот Йован Бранковичтің сарайшысы Раканың мұрасы. Аңызға сәйкес, Рака монастырьді 1498 жылы салған. Монастырь туралы ең алғашқы тарихи жазбалар 1545/1546 жылдармен байланысты. Staro Hopovo – Дәстүрге сәйкес, монастырьді епископ Максим (деспот Дьордже Бранкович) құрған. Монастырь туралы сенімді деректер 1545/1546 жылдармен байланысты. Šišatovac – Монастырьдің негізін қалаушылар серб Жича монастырынан келген босқындар. Монастырь өмірі туралы сенімді деректер 16 ғасырдың ортасына жатады. Fenek – Дәстүрге сәйкес, монастырь негізін 15 ғасырдың екінші жартысында Стефан және Анжелина Бранкович қалаған. Монастырь туралы ең алғашқы тарихи жазбалар 1563 жылы жазылған. Земун муниципалитетіндегі Земун монастыры. Ол 1786 жылы құрылған.

Beočin – The time of founding is unknown. It is first mentioned in Turkish records dated in 1566/1567. Bešenovo – According to the legend, the monastery of Bešenovo was founded by Serbian king Dragutin at the end of the 13th century. The earliest historical records about the Monastery are dated in 1545. Velika Remeta – Traditionally, its founding is linked to the king Dragutin. The earliest historical records about the Monastery are dated in 1562. Vrdnik Ravanica – The exact time of its founding is unknown. The records indicate that the church was built during the time of Metropolitan Serafim, in the second half of the 16th century. Grgeteg – According to tradition the monastery was founded by Zmaj Ognjeni Vuk (despot Vuk Grgurević), in 1471. The earliest historical records about the Monastery are dated in 1545/1546. Divša – It is believed to have been founded by despot Jovan Branković in the late 15th century. The earliest historical records about the Monastery are dated in the second half of the 16th century. Jazak – The monastery was founded in 1736. Krušedol – The monastery was founded between 1509 and 1516, by bishop Maksim (despot Đorđe Branković) and his mother Angelina. Kuveždin – Traditionally, its foundation is ascribed to Stefan Štiljanović. The first reliable records of it are dated in 1566/1569. Mala Remeta – The foundation is traditionally ascribed to the Serbian king Dragutin. The earliest historical records about the Monastery are dated in the middle of the 16th century. Novo Hopovo – According to tradition, the monastery was built by the Despots of the Branković family. The first reliable mention of monastery is dated in 1641. Privina Glava – According to the legends, Privina Glava was founded by a man named Priva, in the 12th century. The earliest historical records about the Monastery are dated in 1566/1567. Petkovica – According to the tradition, founded by the widow of Stefan Štiljanović, despotess Jelena. The earliest historical records about the Monastery are dated in 1566/1567. Rakovac – According to a legend written in 1704, Rakovac is the heritage of a certain man, Raka, courtier of despot Jovan Branković. The legend states that Raka erected the monastery in 1498. The earliest historical records about the Monastery are dated in 1545/1546. Staro Hopovo – According to the tradition, the monastery was founded by bishop Maksim (despot Đorđe Branković). The reliable data about the monastery date back to 1545/1546. Šišatovac – The foundation of the Monastery is ascribed to the refugee monks from the Serbian monastery of Žiča. The reliable facts illustrating the life of the monastery date back from the mid 16th century. Fenek – According to tradition, the founders of Monastery were Stefan and Angelina Branković, in the second half of the 15th century. The earliest historical records about the Monastery are dated in 1563. Zemun monastery in Zemun municipality. It was founded in 1786.

Бачкадағы серб монастырлары

Нови-Сад муниципалитеті Ковильж монастыры. Монастырь 1705–1707 жылдары қайта жаңартылған. Аңыз бойынша, Ковильж монастырын 13 ғасырда алғашқы серб архиепископы Әулие Сава құрған. Бач муниципалитеті Боджани монастыры. Ол 1478 жылы салынған. Сомбор муниципалитеті Сомбор монастыры. Ол 1928–1933 жылдары салынған. 18 ғасырдың басында Сомбордың жанындағы Бачки Моношторда серб монастыры болған.

Банаттағы серб монастырлары

Вршац муниципалитетіндегі Месич монастыры. Ол 15 ғасырда салынған. Панчево муниципалитетіндегі Войловица монастыры. Ол деспот Стефан Лазаревич (1374–1427) тұсында құрылған. Кикиндадағы Қасиетті Үштік монастыры. Ол 1885–87 жылдары Мелания Николич Гайчичтің негізімен салынған. Зреньяниндегі Әйелі Мелания монастыры. Ол 1935 жылы Банат епископы, доктор Георгий Летич құрған. Ковин муниципалитетіндегі Баваниште монастыры. Ол 15 ғасырда құрылып, 1716 жылы қиратылған. 1858 жылы қайта жаңартылған. Вршац муниципалитетіндегі Средиште монастыры. Ол 15 ғасырдың соңында деспот Йован Бранкович салдырған. Пландиште муниципалитетіндегі Хайдучица монастыры. Ол 1939 жылы құрылған.

Орта ғасырлар

Арсений I Богданович Шремский, Сербияның әулие Савадан кейінгі екінші архиепископы (1233–1263). Ол Сремде, Сланкаменге жақын Дабар ауылында дүниеге келген. Вук Гргуревич (Змай Огнени Вук), серб деспоты (1471–1485). Дьордже Бранкович, серб деспоты (1486–1496). Жован Бранкович, серб деспоты (1496–1502). Жован Ненад (? 1527), өзін «император» деп жариялаған, 1526 жылдан 1527 жылға дейін Бачка, солтүстік Банат және Шремнің бір бөлігін билеген. Ол Солтүстік Банаттағы (қазіргі Румыния) Липова қаласында туған. Радич Божич, серб деспоты (1527–1528). Радослав Чельник, Шрем герцогы (1527–1530). Павле Бакич, серб деспоты (1537). Стефан Штильянович, серб деспоты (1537–1540).