Кіріспе

Фарер аралдарындағы католик шіркеуінің тарихы 999 жылы Норвегияның патшасы Олав Триггвасон Зигмундр Брестиссонды бірнеше дін қызметкерлерімен бірге аралдарға миссиямен жіберген кезден басталады. Аралдар 1111 жылы тәуелсіз дін аймағына айналды, бірақ 1537 жылы ресми түрде реформаланды және соңғы католик епискобы 1538 жылы өлімге кесілді. 1538 жылдан кейін католик шіркеуі 1931 жылы Копенгаген епархиясының құрамына еніп қайта жаңғырды. Қазіргі мемлекеттік шіркеу – протестанттық Фарер халық шіркеуі. Бүгінде Фарер аралдарында 23 мемлекеттен келген 270-ке жуық католик тұрады. Олардың ғибадат орталығы – Торшавндағы Мариукиркян (Аяз Әулие Мария шіркеуі), Фарер аралдарындағы жалғыз католик шіркеуі. Католиктердің саны аз болғанымен, шіркеу 1933 жылы құрылғаннан бері францискандық қарындастар басқаратын Сент-Франциск мектебі арқылы үлкен әсер етті.

Ерте тарих

Бүгінде Фарер аралдарына алғашқы қоныс аударушылар ирланд монахтары болған дегенге күшті дәлелдер бар. Олар Фарер аралдарына қой және сұлы енгізді. Соңғы археологиялық қазбалар мұның 6 ғасырда болғанын көрсетеді. Қосымша ақпаратты "The Irish Connection" сайтынан алуға болады. 999 жылы Норвегия королі Олав Триггвасон викинг батыры Зигмундр Брестиссонды және бірнеше дін қызметкерлерін Фарер халқын христиан дініне шомылдыру және оларды христиандық сенімнің ең жақсы қағидаларымен таныстыру үшін жіберді. Оқытулар сол кездегі Норвегиядағыдай католик дініне негізделген. 1100 жылы Фарер аралдары тәуелсіз Фарер епархиясы мәртебесіне көтерілді, ал 1111 жылы Киркюбюрде алғашқы епископ лауазымға кірді. Келесі 400 жыл бойында Киркюбюрде 34 католик епископы қызмет етті. Соңғы епископ – 1538 жылы қызметтен алынған Амундур Олавссон.

Протестанттық реформация

1537 жылы Дания королі Кристиан III Норвегияны (Фарер аралдарымен бірге) Дания тәжінің бағынышты мемлекетіне айналдырды. 1537 жылы король Норвегия, Дания және Фарер аралдарындағы ресми мемлекеттік шіркеулерді 1530 жылы Аугсбург конфессиясында қабылданған лютерандық доктринаға сәйкес реформалау туралы жарлық шығарды. 1538 жылы ескі католик епископтығы жойылды және 1540 жылы Фарер аралдары өзінің алғашқы және жалғыз суперинтендантын алды. Тәж католик шіркеуіне тиесілі барлық жерді тәркіледі, бұл жерлер бұрын Фарер аралдарының шамамен 40 пайызын құраған.

Бавариялық интермецо

1849 жылы алғашқы Дания Конституциясымен дін бостандығы орнатылғаннан кейін Фарер аралдарында католик шіркеуін қайта жандандыруға әрекет жасалды. 1857 жылы бавариялық священник Георг Бауэр аралдарға келді. Ол Реттарада (Торшванда) шіркеу салды, бірақ көптеген жақтас таппады. Жеті адам католик дініне кірді. Тағы басқалары оның қызметтеріне қатысты. 1880 жылы Фарер аралдарынан кеткен кезде ол өзінен кейін мұрагер қалдырмады, ал ғимарат уысып, құлдырады. 1900 жылға қарай Фарер аралдарында Хвитанста тұратын бір ғана католик қалды. Оның жеке капелласы болды. Жыл сайын Копенгагеннен келген священник оған месса өткізіп беретін.

Францискандық әпкелер

1931 жылы екі жас дін қызметкері, Э. Г. Бокеноген (голланд) және Томас Кинг (шотланд), Фарер аралдарында католик дінін қайта орнату міндетін алды. 1931 жылы Фарер аралдарына келген францискан әйелдер қауымына жалға берілген үйдің ішінде сол жылдың 23 мамырында шағын шіркеу киеліленді. Осы шіркеуге алғаш келгендердің арасында жастық шағында Бауэр пастордың шіркеуіне барган бірнеше қарт адамдар болды. Қауым тез арада Бринснагётадағы шағын шіркеуден асып кетті, ал әйелдер қауымы салған жаңа мектеппен бірге 1933 жылдың 1 маусымында Мария шіркеуі киеліленді. Бірінші әйелдер қауымы 1931 жылдың сәуір айында Фарер аралдарына келді, бұл кардинал Ван Россумның Фарер халқына көмектесу және аралдарда католик дінінің болуын қайта жаңғырту туралы шақыруына жауап болды. Арадағы жылдарда олар мектеп, балалар бағы және нәрестелер үйін салып, біртіндеп қалыптасқан шағын католик қауымының қажеттіліктерін қамтамасыз етті. Бүгінде Фарер аралдарында 20-дан астам ұлттың өкілдерінен құралған шамамен 240 католик бар. Фарер аралдарындағы францискан әйелдер қауымы жақсылықтарымен және төзімділігімен танымал болды. Олар жыл сайын қайырымдылық жәрмеңкесін ұйымдастырып, түскен қаражатты мектептің қаржысына жұмсайтын. Сонымен қатар, олар әлемдегі аштыққа қарсы күреске де үлес қосты. Мектептің кейбір оқушылары тәрбиеленуге алынды. Фарерлік мұғалімдер фарер тілінде сабақ берді, тіпті әйелдер қауымының өзі Еуропаның әртүрлі елдерінен келген шетелдіктер болса да. Олар фарер тілін үйреніп, ерекше акцентпен сөйледі, бұл акцент "әйелдер қауымының акценті" деп аталды және ол ешқашан жоғалған жоқ. Олар оқушыларына Киелі кітапты, дұғаны және христиан дінінің негіздерін үйретті, бірақ католик дінін үйрете алмады. Олардың төзімділікке негізделген өмір салты көптеген фарерліктерге үлгі болды. Сент-Франциск мектебі әрдайым басқа мектептерден озық болды. Тест нәтижелері бойынша олардың оқушылары үздік көрсеткіштерді көрсетті. 1985 жылы Сент-Франциск мектебі Торсхавн қалалық кеңесінің қамқорлығына өтті, себебі францискан әйелдер қауымының мүшелері оны басқаруға тым қарт болды. Бүгінде мектепте 350 оқушы және 30 мұғалім жұмыс істейді. 1934 жылы салынған және фарерлік сәулетші Х. К. В. Торгард жобалаған ерекше қызыл мектеп ғимараты Торсхавн тұрғындарының көптеген буындарының естелігінде сақталған. Қазіргі францискан қауымы аралдардағы жалғыз діни әйелдер қауымы болып табылады. Қазіргі уақытта қауымға фламанд, мальтий, ирланд, корей және филиппин ұлттарының өкілдерінен құралған алты әйел кіреді. Әйелдер қауымының негізгі миссиясы – аралдардағы шағын католик қауымын насихаттау және қолдау, сондай-ақ католик шіркеуін жалпыға бірдей таныстыру. Екі әйел қауымының мүшесі олар құрған балалар бағында жұмыс істейді, ал тағы біреуі мектептен кейінгі орталықта жұмыс істейді. Әйелдер қауымы сонымен қатар білім беру, діни білім беру, дұға топтарын ұйымдастыру, басқа шіркеулермен байланыс, науқастар мен қарттарды аралау, әртүрлі топтарды қарсы алу және қайырымдылық сияқты көптеген басқа да істермен айналысады.

Қазіргі кездегі Сент-Мария шіркеуі

Қазіргі Санкт-Мария шіркеуі 1987 жылғы 30 тамызда киеленді. Католик қауымы әр жексенбіде сағат 11-де мессаға жиналады. Шіркеудің атмосферасы дұға мен тыныштыққа шақырады. Шіркеудің жанында францискан сестерінің "Керит" монастыры орналасқан. Аралдарда барлығы шамамен 270 католик бар, олардың кем дегенде үштен бірі – фарерліктер. Кейбір жас діншілер бес буынға дейін, ал басқалары әже-шешелеріне дейін тегін жатқызады. Фарерліктер католик шіркеуіне белгілі бір уақыт аралығымен қабылданады, соңғы рет 2020 жылдың шілдесінде болды. 1989 жылы Папа Иоанн Павел II Данияға сапар жасаған кезде екі фарерлік дінші Католик шіркеуін және Фарер аралдарын өкілдік етті. Екеуі де ұлттық киіммен киінген және Папа Иоанн Павелден қасиетті тамақ алу бақытына ие болды. Фарерлік емес діншілер көптеген елдерден келген: Дания, Шығыс Еуропаның түрлі елдері, Азия, Африка, Солтүстік және Оңтүстік Америка, сондай-ақ Океания. 2006 жылғы 25 маусымда, қауым 1931 жылы Фарер аралдарында Католик шіркеуінің қайта құрылуының 75 жылдығын және қазіргі католик қауымының құрылуын тойлады. Епископ Козон және сол кездегі дін қызметкері, әке Ларс Мессершмидт, Фарер аралдарына арнайы сапар жасады. Епископ Козон салтанатты миссаның басты жүргізушісі болды. Мисса Фарьор телеарнасынан тікелей эфирде көрсетілді. Лютеран епископы арнайы қонақ ретінде қатысты. Салтанатты миссаға келген туристердің бірі Эквадордың бұрынғы президенті (1992–1997) болды. Шіркеуді қоршаған бақта әртүрлі өсімдіктер өседі. Олардың көптегені Фарер аралдарымен ұқсас өсу жағдайларына ие Оңтүстік жарты шардың шалғай аймақтарынан әкелінген. Бұл өсімдіктер Әлемдік католик қауымындағы Санкт-Мария шіркеуінің орнын көрсетеді.