Б.з.д. 164 ж. Бет-Зур шайқасы: Маккавейлер мен Селевкидтер арасындағы күрес
Battle of Beth Zur
Б.з.д. 164 ж. Битва при Бет-Зур: Маккавеев пен Селевкидтер арасындағы шайқас. Иуда Маккавей жеңісі, Антиох IV өлімі және Иерусалимді басып алу. Тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
б.з.д. 164 жылы Маккавейлер мен Селевкидтер арасындағы шайқас
164 BC battle between the Maccabees and the Seleucids
Бет-Зур шайқасы б.з.д. 164 жылдың қазан айында Бет-Зурда Иуда Маккавей басқаратын Маккавейлер мен регент Лисий басқаратын Селевкид грек әскері арасында болды. Маккавейлер кітабында айтылғандай, бүлікшілер шайқаста жеңіске жетті, бірақ бұл жеңістің маңыздылығы күмәнді; шайқастың нәтижесі шешімсіз болуы мүмкін. Бүлікшілер үшін жақсы жаңалық, шайқастан кейін Селевкид патшасы Антиох IV Эпифанның өлімі туралы хабар Яһудеяға жетті; Селевкид әскері мен Лисий науқанды жалғастырудың орнына, басшылық ауысуды реттеу үшін астанаға қайтып оралды. Маккабейлер осыдан кейін көп ұзамай Иерусалимді басып алды.
The Battle of Beth Zur was fought between the Maccabees led by Judas Maccabeus (Judah Maccabee) and a Seleucid Greek army led by Regent Lysias in October 164 BC at Beth Zur. According to the books of Maccabees, the rebels won the battle, although how significant this victory really was is disputed; it is possible the battle's result was inconclusive. Through a stroke of good fortune for the rebels, the days after the battle likely coincided with news of Seleucid King Antiochus IV Epiphanes's death reaching Judea; rather than continue the campaign, the Seleucid army and Lysias returned to the capital to handle the leadership transition. The Maccabees were able to capture Jerusalem soon after.
Негізгі дереккөздер
Бет-Зур шайқасы 1 Маққабилер (Маққабилер 4:26–35 (NRSV)), 2 Маққабилер (Маққабилер 11:1–15 (NRSV)) және Иосиф Флавийдің «Иудейлердің ежелгі тарихы» кітабының 12-ші кітабының 7-ші тарауында сипатталған. Басты дау нүктесі – уақыт: 1 Маққабилер бойынша Лисий жорық бастады, Бет-Зурда жеңіліске ұшырады, Иерусалим алынды, Екінші ғибадатхана тазартылды, Лисий шамамен б.з.д. 162 жылы екінші жорыққа шықты, және екінші жорықта Бет-Зур қайтадан Селевкилер тарапынан қоршауға алынды. 1 Маққабилерге қарамастан, 2 Маққабилер Лисияның жорығы мен Бет-Зур шайқасы Иерусалим алынғаннан және ғибадатхана тазартылғаннан кейін болғанын көрсетеді; осы себепті Даниэль Р. Шварц сияқты кейбір ғалымдар Лисия Яһудеяға екі жыл аралығында екі жорық жасағандығы туралы 1 Маққабилердегі мәліметке қарағанда, бір ғана жорық жасады деген пікірде. Дегенмен, көтеріліс тарихшыларының көпшілігі 1 Маққабилер нұсқасын жоғары бағалайды, себебі автор оқиғаларға жақын тұста жазған және көтерілістің кем дегенде бір бөлігінің куәсі болған; сондай-ақ, 2 Маққабилерде келтірілген кейбір құжаттар 1 Маққабилердің хронологиясын қолдайды, сондай-ақ Даниэль кітабы да. Иосиф Флавий негізгі көзі – 1 Маққабилер кітабын көптеген жерде қайталайды, бірақ маққабейлер Селевкилердің тек алдыңғы жасақтарымен шайқасқандығын, бұл орынды және мүмкін қосымша екенін айтады. Ол Лисияны Селевкидтер астанасы Антиохияда регент етіп тағайындады және оның кіші ұлын, болашақ Антиох V-ті тәрбиелеуді тапсырды. Селевкид империясының батыс жартысы әлі де Антиох IV-нің шығыс сатрапияларына жасаған жорығына байланысты жеткілікті грек сарбаздарынан айырылғандықтан, Лисий 165 жылдың күзі мен қысында және 164 жылдың басында көтерілісшілермен 6–9 ай келіссөздер жүргізген болуы мүмкін. Алайда, келіссөздер сәтсіз аяқталды, мүмкін Антиох IV-нің елшілері оған маққабейлердің талаптары туралы хабарлағаннан кейін олар қабылданбады. Лисий Яһудея аймағында тәртіпті қалпына келтіру үшін әскер жинады. Оның әскері Иерусалимге жақын, бекітілген Бет-Зур жерінде орналасты.
The Battle of Beth Zur is recorded in the books of 1 Maccabees (Maccabees 4:26 35 (NRSV)), 2 Maccabees (Maccabees 11:1 15 (NRSV)), and Josephus's Antiquities of the Jews Book 12, Chapter 7. The main point of divergence is timing: according to 1 Maccabees, Lysias initiated an expedition, was defeated at Beth Zur, Jerusalem was taken, the Second Temple was cleansed, Lysias makes a second expedition around 162 BC, and Beth Zur is again besieged by the Seleucids in the second expedition. Contrary to 1 Maccabees, 2 Maccabees indicates Lysias's expedition and the Battle of Beth Zur happened after the taking of Jerusalem and the purification of the Temple; this has caused some scholars such as Daniel R. Schwartz to believe that Lysias only made a single expedition to Judea, rather than the account in 1 Maccabees of two expeditions separated by two years. Still, the default stance of many historians of the revolt has been to prefer the 1 Maccabees version of events, as the author was writing closer in time to the events and was seemingly an eyewitness to at least part of the Revolt; additionally, some of the documents reproduced in 2 Maccabees seem to support the chronology of 1 Maccabees, as does the Book of Daniel. Josephus largely echoes 1 Maccabees, his main source, but adds that the Maccabees clashed with only the advance troops of the Seleucids, a reasonable and plausible addition. He left Lysias in charge as regent in the Seleucid capital Antioch and to raise his young son, the future Antiochus V. A Seleucid expedition to Judea was repelled in 165 BC, however, after the Maccabees won the Battle of Emmaus. The Western half of the Seleucid Empire was still deprived of many dependable Greek soldiers due to Antiochus IV's expedition to the eastern satrapies, so it appears that Lysias negotiated with the rebels for 6–9 months during the fall and winter of 165 BC and early 164 BC. However, it seems negotiations fell through, possibly after being rejected by Antiochus IV after messengers informed him of the Maccabees' demands. Lysias marshaled an army to restore order in the Judean countryside. His forces camped at Beth Zur, a fortified place near Jerusalem.
Салдары
Бірінші мақабилер кітабында айтылғандай, үлкен жеңіс Лисийді ауыр қатыгездіктерге ұшырағаннан кейін күштерін толықтыру үшін Антиохияға қайтуға көндірді. Алайда, бұл мәліметке күмәнмен қаралады, себебі ол Хасмонейлер тарапынан жазылған оқиғаға сай келеді. Көбінесе тарихшылар бұл шайқастың нәтижесіз болғанын болжайды, себебі берілген сипаттама осыны көрсетеді. Егер Лисий жорығын жалғастыра алса, Бет-Зурдағы жеңіс ұсақ шайқас болған болар еді, бірақ ол мұндай мүмкіндікке ие болмады. Антиох IV-тің қазасы Лисийдің, енді бүкіл империяның регенті ретінде, жаңа патша Антиох V Эвпаторға қарсы болатын мұрагерлік таласқа қарсы тұру үшін Антиохия астанасында мүмкіндігінше көп әскермен болуын міндеттеді, өйткені ол бар болғаны 9 жаста ғана еді. Осылайша, Бет-Зурда мақабилер қанша адамды өлтіргеніне қарамастан, ол кері шегіп, көтерілісшілерге жерді босатуға мәжбүр болды. Сол сияқты, мақабилер де ертерек Иерусалимді басып алуға әдейі талпынбаған болуы мүмкін, себебі мұндай әрекет Антиох IV-тен күшті қарсылық тудыратынын білген. Нәтижесіндегі мұрагерлік күресі мақабилерге Иерусалимді басып алып, ғибадатхананы тазалап, Яһудеяны өздері басқарып отырғанын көрсету арқылы жаңа "жағдайды қалыптастыруға" мүмкіндік берді, бірақ олар гректер мен эллинистік көзқарастағы яһудилердің гарнизонымен бірден Акраға шабуыл жасамады. 2-Мақабилер кітабында Құдайдың Мақабилерге көмек көрсету үшін алтын қару-жарақпен қаруланған періште жібергені айтылады. Бірінші мақабилер кітабында мұндай құпия көмекші туралы ешқандай мәлімет жоқ, егер оның негізі болғанда, кітаптың Хасмонейлерді жақтаушы авторы оны қуана жариялар еді. Сондықтан бұл талап тарихи деп есептелмейді. Дегенмен, ол кейіннен өнер мен әдебиетте танымал мотивке айналды. Ол Енох кітабындағы "Түс кітабында" (83-90-тараулар) (Жануарлар апокалипсисі) кездеседі, онда періште шайқасқа қосылып, оқиғаны жазады.
According to the First Book of Maccabees, the stirring victory convinced Lysias to return to Antioch to replenish his forces after sustaining heavy casualties. This account is somewhat distrusted as fitting the narrative that the pro Hasmonean source would want to tell, however. More skeptical historians suspect that the battle was inconclusive based on the description given. The victory at Beth Zur would possibly have been a minor skirmish had Lysias been able to continue his campaign, but he was not. The death of Antiochus IV made it imperative that Lysias, now regent for the entire empire, be in the capital Antioch with as many military units loyal to him as possible so as to stave off any succession challenges to the new boy king Antiochus V Eupator, who was only 9 years old. As such, regardless of how many casualties the Maccabees inflicted at Beth Zur, he had to withdraw and cede the field to the rebels. Similarly, the Maccabees may have intentionally declined to attempt to conquer Jerusalem earlier in the knowledge that doing so would have provoked a fierce response from Antiochus IV. The resulting succession struggle enabled the Maccabees time to establish new "facts on the ground" by taking Jerusalem, cleansing the Temple, and making clear they were in control of Judea, although they did not challenge the Acra immediately with its garrison of Greeks and Hellenist friendly Jews. According to 2 Maccabees, God directly sent an angel armed with weapons of gold to aid the Maccabees. Since 1 Maccabees does not mention an event such as a mysterious helper that surely the pro Hasmonean author of the book would have eagerly proclaimed had it had any basis, the claim is not considered historical. Still, it proved a popular motif for art and literature afterward. It appears in the "Book of Dreams" in the Book of Enoch, chapters 83 90 (the Animal Apocalypse), where the angel both joins the battle and records the event.