Кіріспе

Шри Лал Сукланың романы "Рага Дарбари" – Шри Лал Сукланың 1968 жылы жарық көрген сатирикалық хинди романы. Ол осы роман үшін 1969 жылы ең жоғарғы үнді әдеби сыйлығы – Сахития Академиясы сыйлығына ие болды. Роман тәуелсіздік алғаннан кейінгі Үндістан қоғамындағы құндылықтардың құлдырауын көрсетеді. Бұл роман қылмыскерлер, бизнесмендер, полиция және саясаткерлер арасындағы күшті, жемқорлық байланысқа қарсы зиялылардың әлсіздігін ашып көрсетеді. Оқиға тарихты зерттеуші студент Ранганатхтың көзқарасынан баяндалады. Ол бірнеше айға Уттар-Прадеш штатындағы Шивпалганж ауылына тағысы Вайддхаджимен бірге келеді. Ранганатх тағысының ауылдағы мекемелерді – мектепті, ауылдық кеңесті (жергілікті сайланған орган), жергілікті мемлекеттік кеңселерді өз саяси мақсаты үшін қалай пайдаланатынын көреді. Тағысы мен ауылдық саясаткерлердің мінез-құлқы Ранганатхтың университетте алған біліміндегі идеалдармен қарама-қайшы келеді. Ауыл тұрғындары өздерін "ганжахе" деп атауды ар етіп санайды, бұл атау Шивпалганж ауылының "ганж" (хинди тілінде "жер" деген мағынаны білдіреді) сөзінен туындаған.

Аяғы

Шрилал Шукла еңбектерінде Индия ауылдық өміріндегі әлеуметтік-саяси және экономикалық жағдайлар сатиралық стильдегі ауылдық көркем әдебиет арқылы және керемет шындықпен айқын бейнеленген.

Сюжет

Ауылда бірнеше кейіпкер бар, олардың ең танымалсы – Вайдяджи, ауылдың батыры (патриархы). Оған ұлдары Бадри Пехелван (немесе ағылшын тілінде Бадри күрескер) және Рупан Бабу көмектеседі. Ауыл мектебінің мұғалімдері мен мектеп директоры да ерекше көзге түседі (оның ерекшелігі – ашуланғанда немесе қатты қуанғанда аудхи тілінде сөйлей бастауы). Оқиғаның белгілі бір сюжеті жоқ, ол – бірқатар оқиғалардың тізбегі ғана. Сондай-ақ, оның басты кейіпкері де, қаһарманы да жоқ. Ваидьяджидің туысы Ранганат тарих мамандығы бойынша магистратураны бітірген соң Шивпалганжға келеді. Оның денсаулығы нашарлап, дәрігерлер оған күш жинау үшін ауылға баруды кеңес береді. Вайдяджи ("емші" деген мағынада) жас жігіттің жанын бірнеше жағынан емдейді. Магистратурадан кейін, биік идеалдар мен "әділдік орнатуға" сенетін Ранганат ауылдың жемқорлығымен және жаман мінезбен бетпе-бет келеді. Алғашқы оқиға оның әділдігіне сенуін және қарапайымдылығын көрсетеді. Ранганат туысының үйіне жету үшін жүк көлігіне отырады. Жүргізуші асығыс адам, ол жаяу жүргіншілерге немқұрайлы қарап, бейсақтықпен жүреді. Ол бірнеше сиыр мен ұйықтаған қойшыларды қауіпті жағдайға түсіргенін көрген соң, полиция қызметкерлері көлікті тоқтатып алғанда жігіт қуанышқа бөленеді. Ранганат алыстан полицияның жүргізушіні сұраққа тарғанын бақылайды. Олар жүргізушіден ақша талап ететін болса да, Ранганатқа ол жасаған жамандықтары үшін жазаланғандай көрінеді. Осы сияқты оқиғалардың бірінен соң бірі Ранганаттың биік идеалдарын және әділдікке сенуін құртады. Ол – жүйеге сырттан қарайтын қарапайым бақылаушы, өзгеріс жасауға немесе өзін қорғауға күші жетпейді.

Кейіпкерлер

Вайдияджи: Ол ауыл саясатының басты ойыншысы. Өте шебер сөйлейді, сөйлемдерін құрастырып, сөздерді таңдауда епті. Сонымен қатар, ол жергілікті колледждің ресми басқарушысы. Рупан Бабу: Ваидьяджидің кіші ұлы және колледж студенттерінің жетекшісі. Рупан Бабу соңғы 10 жылдан бері 10-сыныпта оқып келеді, себебі әкесі басқаратын колледжді тастағысы келмейді. Рупан ауыл саясатына белсенді қатысады және ауыл қауымы оны атақты әкесінің арқасында жоғары бағалайды. Романның соңына қарай оның мінез-құлқындағы өзгерістерді байқауға болады. Бадри Пехелван: Рупан Бабудың ағасы. Бадри әкесінің істерінен алшақтап, дене шынықтырумен және шәкіртіне қарайды. Ранганат: Тарихтан магистрлік дәрежесі бар, Ваидьяджидің жүрегінен туған інісі. Ол 5-6 айға демалысқа Шивпалганжға келген. Автор білімді адамның көзімен ауылдағы қиын жағдайды көрсетуді көздеген сияқты. Чхоте Пехелван: Бадри Пехелванның шәкірттерінің бірі және Хануман құдайына адал. Чхоте ауыл саясатына белсенді қатысады және Ваидьяджи шақырған жиналыстарға жиі қатысады. Директор Сәхип: Аты айтқандай, Директор Сәхип – Чхангамал Видьярти Интер колледжінің директоры. Оның колледж қызметкерлерімен арақатынасы сюжеттің маңызды бөлігін құрайды. Жогнат: Жергілікті қарапайым қылмыскер, көбінесе мас күйінде болады. Ол әр екі буын арасына "F" дыбысын қосып, "Сарфари" деп аталатын ерекше тілде сөйлейді. Саничар: Оның нағыз аты Мангалдас, бірақ оны Саничар деп атайды. Ол Ваидьяджидің қызметшісі және кейіннен Ваидьяджи саяси тактикасын қолданып, ауылдың қуыршақ басшысы (прадхан) етіп тағайындалды. Лангад: Ол – қарапайым, әлсіз адамның бейнесі, ол тіпті шағын мәселелерді шешу үшін де жемқор жүйеге мойынсұнуға мәжбүр.

Бейімделулер

Раг Дарбари, үнді телесериалы, роман негізінде жасалған, 1986 жылдан 1987 жылға дейін DD National арнасында көрсетілді. Гириш Растогидің "Раг Дарбари" ромасы бойынша "Бахруп" өнер тобы 2009 жылдың 18 қарашасында Нью-Делидегі "Альянс Франсуазе" театрында, Ұлттық драма мектебінің түлегі Раджеш Сингхтің режиссерлігімен "Ранганат Ки Ваапси" спектаклін қойды. 2018 жылы театр режиссері Амитеш Гровер (Устад Бисмилла Хан жас өнер шеберінің сыйлығының иегері) Сара Мариамның драмалық өңдеуімен романның түпнұсқалық бейімделуін Үндістанның Ұлттық драма мектебінде сахналады.