Эмеса шайқасы: Пальмира мен Рим әскерлерінің арасындағы соғыс
Battle of Emesa
Эмеса шайқасы (272 ж.): Рим императоры Аврелиан мен Пальмира әскері арасындағы шайқас. Пальмира империясын қайта бағындыру, Зенобия, Вабаллаттың регенті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пальмирин мен Рим әскерлері арасындағы шайқас (272)
Battle between Palmyrene and Roman armies (272)
Емеса шайқасы 272 жылы рим императоры Аурелиан басқарған рим әскерлері мен Пальмира патшайымы Зенобия және генерал Забдас басқарған пальмирин әскерлері арасында өтті.
The Battle of Emesa was fought in 272 between the Roman armies led by their emperor Aurelian and the Palmyrene forces led by their empress, Zenobia and general Zabdas.
Өмірбаян
Аурелиан ұлы император Вабаллаттың регенті, император Зенобия басқарған бөлініп кеткен Пальмирен империясын қайта басып алу науқанын бастады. Пальмирен империясы Римнің бұрынғы шығыс провинцияларының көп бөлігін, Анкирадан Александрияға дейінгі аумақтарды жаулап алған еді. 272 жылы Аврелиан Босфорды кешіп, Анатолия арқылы жылдам ілгеріледі. Марк Аврелий Проб Пальмирадан Египетті қайтарып алды, ал император жорығын жалғастырып Тианаға жетті. Тиананың құлауы аңызға айналды; Аурелиан оған дейін оған қарсылық көрсеткен әрбір қаланы қиратқан, бірақ ұлы философ Аполлоний Тианалықты түсінде көргеннен кейін Тиананы сақтап қалды, оған деген құрметі зор болған. Оның кешірімділігінің себебі қандай болса да, Аурелианның Тиананы аялауы тиімді болды, император олардан кек алмайтынын көрген көптеген қалалар оған бағынды. Аврелиан Исске кірген соң Антиохияға бет алып, Имме шайқасында Зенобияны жеңді. Зенобия Антиохияға, содан кейін Эмесаға шегінді.
Aurelian had started a campaign to reconquer the secessionist Palmyrene Empire, led by Empress Zenobia, regent of her son, Emperor Vaballathus. The Palmyrene Empire had already conquered most of the former provinces of the Roman east, including territory spanning from Ancyra to Alexandria. In 272, Aurelian crossed the Bosphorus and advanced quickly through Anatolia. Marcus Aurelius Probus regained Egypt from Palmyra, while the emperor continued his march and reached Tyana. The fall of Tyana lent itself to a legend; Aurelian to that point had destroyed every city that resisted him, but he spared Tyana after having a vision of the great philosopher Apollonius of Tyana, whom he respected greatly, in a dream. Whatever the reason for his clemency, Aurelian sparing Tyana paid off, many more cities submitted to him upon seeing that the emperor would not exact revenge upon them. Entering Issus and heading to Antioch, Aurelian defeated Zenobia in the Battle of Immae. Zenobia retreated to Antioch then to Emesa.
Римдік препараттар
Аурелиан Иммаеде Зенобияны жеңгеннен және Дафнадағы Пальмира гарнизонынан кейін, қаланы қорғау және әкімшілік және мемлекеттік мәселелермен айналысу үшін Антиохияда қысқа ғана уақытқа тоқталды. Императордың қалада уақытша болуының ең маңызды себебі – ол әскерге қосымша күштер жинауға мүмкіндік алды; Месопотамия легиондары бөлімдер жіберді, Тианадан салық түсті, ал Палестинадан келген қосымша әскерлер Рим армиясына қабылданды.
Aurelian, after his victory over Zenobia at Immae and over the Palmyrene garrison at Daphne, briefly stayed in Antioch to secure the city and attend to its administrative and governmental matters. The most important factor of the emperor's temporary residence in the city was that it enabled him to gather reinforcements for the army; the legions of Mesopotamia sent detachments, Tyana provided levies while auxiliary clubmen from Palestine were enlisted in the ranks of the Roman Army.
Пальмирен препараттары
Аурелианның Пальмира армиясын қууды кешіктіруі Аурелианға демалып, әскерін нығайтуға мүмкіндік берді, бірақ бұл Зенобияға да солай істеу үшін уақыт сыйлады. Ол да сол сияқты Эмесаға қоныстанды, әскерінің қалдықтарын жинап, одақтастарынан қосымша күштер шақырды. Императрица Иммаэдегі жеңілісіне қарамастан, ол әлі жеңілген жоқ. Оның әскері ауыр қатыгездікке ұшырады, бірақ толыққанды қираған жоқ. Забдас әлі де қабілетті қолбасшы болды, оның атты әскері сапасы мен саны жағынан Аурелианның әскерінен басым болды, және Зенобия өз билігі мен ықпалының көп бөлігін сақтап қалды.
Aurelian's delay in the pursuit of the Palmyrene army allowed Aurelian to rest and reinforce his army, but it bought time for Zenobia to do the same. Similarly, she took up residence in Emesa, assembled the remnants of her army and brought in auxiliaries from her allies. Despite the empress's setback at Immae, she was not defeated yet. Her army was mauled, but not shattered. Zabdas was still a capable general whose cavalry was superior to Aurelian's both in quality and quantity, and Zenobia still held on to most of her power and influence.
Соғыс
Иммеде болғандай, Забдас палмириндік әскерді Эмеса қаласының жанындағы жазық далада құрастырды, онда оның атты әскерін тиімді пайдалануға болатын. Аурелиан Забдастың таңдаған жерінде шайқасқа келісті және Иммеде қолданған алдауын қайталауға тырысты – өз атты әскеріне шамалы үдеп кеткендей болуын бұйырды. Бірақ, палмириндіктердің ауыр атты әскері ашуланып, римдік атты әскерге шабуыл жасап, оларды кері шегіндірді. Римдіктер жеңіліске жақын келді, алайда Иммеде болғандай, палмириндіктердің ауыр атты әскері, мінсіз жеңіске жеткендеріне сеніп, римдік атты әскерді қууға тарап кетті де, римдік жаяу әскері мен палестиналық бунақ ұстаушылар тарапынан қырғынға ұшырады.
As at Immae, Zabdas formed up the Palmyrene army on a flat plain near Emesa where he could deploy his cavalry. Aurelian accepted battle on the ground chosen by Zabdas, and attempted to repeat the ruse he conducted in Immae to order his cavalry to pretend to flee. Whatsoever, the Palmyrene heavy cavalry attacked furiously, repelling the Roman cavalry. The Romans were close to losing but as at Immae, the Palmyrene heavy cavalry, motivated by the thrill of a sure victory, dispersed in the pursuit of the Roman cavalry, and were massacred by the Roman infantry and the Palestinian clubmen.
Салдары
Эмеса шайқасындағы жеңіліс Пальмира әскерлерінің қалған бөлігін өз империясының астанасы Пальмираға шегінуге мәжбүр етті, онда Зенобия мен оның ұлы Аурелиан легиондарына қарсы тұру үшін күш жинауға тырысты. Зенобияның Антиохиядан үйлестірілген және реттелген түрде шегінуінен өзгеше, оның шегінуі тым асығыс болды, ол императорлық қазынаны қалада қалдыруға мәжбүр болды. Римдіктер Пальмираны қоршауға алып, қаланың қорғанысын бірнеше рет бұзуға тырысты. Бірақ қаланың қорғаушылары римдік шабуылдарды қайтарды. Алайда, қоршау ұзаққа созылғандықтан астананың ішіндегі жағдай нашарлап, Зенобия қаладан шығысқа қарай Персияға қашып, Сасанид империясынан Рим империясына қарсы соғыста қолдау және көмек сұрады. Дегенмен, ол Евфрат өзенінің шығыс жағалауына жеткеннен кейін римдік әскерлерге түсіп қалды. Оны тұтқындаған римдік сарбаздар оны императорларына алып барды. Императрица тұтқындалғанын естіген Пальмира тұрғындары императордан бейбітшілік сұрады, және қала римдіктерге түсті. Зенобия мен оның ұлының тағдыры белгісіз, бірақ оның қаласы Пальмираның тағдыры анық және одан да күңгірт болды. Рим үкімі астындағы қала қайтадан көтерілді, бірақ Аурелиан оны тонады, ғибадатханаларын тонап, тұрғындарын қырды және қаланың бекіністерін қиратты, осылайша ол ешқашан римдік билікке шығыста қауіп тудырмауы үшін.
The defeat at the Battle of Emesa forced what was left of the Palmyrene armies to retreat to the capital of their empire, the city of Palmyra where Zenobia and her son sought to gather forces to resist Aurelian's legions. Unlike Zenobia's coordinated and orderly withdrawal from Antioch, her withdrawal was tremendously hastened forcing her to leave the imperial treasury behind at the city. The Romans began to besiege Palmyra, and tried to breach the city's defences several times. But, the Roman attacks were repelled by the city's defenders. However, as the siege dragged on the situation inside the capital, Palmyra, worsened, so Zenobia left the city and fled eastwards in the direction of Persia to ask the Sasanian Empire for support and much needed aid in the war against the Roman Empire. However, she was captured by Roman soldiers soon after she reached the eastern bank of the Euphrates river as she searched for a way to cross the river. After capturing her the Roman soldiers took her to their Emperor. Soon after hearing that their empress had been captured, the citizens of Palmyra asked the Emperor for peace, and the city fell to the Romans. What became of Zenobia and her son is unknown, but the fate of her city, Palmyra, however, was clearer and certainly more bleak. The city, back under Roman rule, revolted again, but was sacked by Aurelian who looted its temples, massacred its citizens, and destroyed the city's fortifications so that it may never again become a threat to Roman rule in the east.