Кіріспе

Британдық биші және хореограф

Антони Тюдор (шын аты Уильям Кук; 4 сәуір 1908 – 19 сәуір 1987) – ағылшын балет хореографы, педагог және биші. Ол Лондон балетін, ал кейін 1950-ші жылдардың ортасында АҚШ-та, Пенсильвания штатындағы Филадельфияда Филадельфия балет гильдиясын құрды.

Ерте өмір және білім

Тюдор Уильям Кук болып Шығыс Лондонда дүниеге келді және Финсбери ауданында өсті. Ол биді кездейсоқ ашты. Тюдордың кәсіби балетпен алғашқы танысуы жасөспірім шағында болды, ол Сергей Дягилевтің «Балет Рус» труппасының қойылымын көрген кезде осы әлемге қадам басты. 1928 жылы ол Баланчиннің «Аполлон Мусагет» балетінде Дягилев балетінің бишісі Серж Лифарды тамашалады. Кейін «Орыс балеттері» оны Анна Павловамен таныстырды, ол оның би өнеріне деген құштарлығын одан әрі арттырды. Тюдор Лондонның Чарлинг-Кросс-роуд ауданындағы балет кітап дүкенінің иесі Сирил В. Бомонтқа оқуға қатысты кеңес сұрап келді, ол оған Цечетти әдісін үйреткен бұрынғы Дягилев балетінің бишісі Мари Рамбертпен сабақ алуды ұсынды.

Мансап

1928 жылы Мари Рамбертпен кәсіби билеуді бастады, келесі жылы оның Балет клубының бас көмекшісі болды. Жиырма үш жасында ол өзінің бишілері үшін «Cross Garter’d», содан кейін «Lysistrata», «The Planets» және басқа да туындыларды шағын «Mercury» театрында, «Notting Hill Gate»-те және оның ең революциялық екі туындысы – «Jardin aux lilas» (Лилактар бағы) және «Dark Elegies» шығармаларын отыз жасқа толғанға дейін, өзі басты рөлдерді орындады. 1938 жылы ол Рамберт мүшелерімен, оның ішінде болашақ өмірлік серіктесі Хью Лэйн, Андре Говард, Агнес де Милль, Пегги ван Прааг, Мод Ллойд және Уолтер Гормен бірге «London Ballet» балетын құрды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, 1940 жылы оны олармен бірге Нью-Йоркке шақырып, Ричард Плезант пен Люция Чейстің қайта ұйымдастырылған «Ballet Theater» балет театрына қосылды. Кейін Чейздің компаниясы «American Ballet Theatre» Америка балет театрына айналды, ол Тюдормен өмірінің соңына дейін тығыз байланыста болды. Ол он жыл бойы «Ballet Theater» балет театрының резидентуралық хореографы болды, оның ертеректегі кейбір шығармаларын қайта қойды, сонымен қатар жаңа туындылар жасады, оның ішінде «Pillar of Fire» (1942) «От тірегі», «Romeo and Juliet» «Ромео мен Джульетта», «Dim Lustre» және «Undertow» шығармаларын соғыс аяқталғанға дейін сол компания үшін жасады. 1950 жылы билеуден зейнеткерлікке шыққан ол «Metropolitan Opera Ballet School» Метрополитен Опера Балет мектебінің оқытушылар тобын басқарды, 1950 жылдан бастап «Juilliard School» Джульярд мектебінде сабақ берді. Ол түрлі терілі бишілерге кеңес берді және 1950 жылдардың ортасында өзі құрған «Philadelphia Ballet Guild» Филадельфия балет гильдиясында апта сайын сабақтар өткізді. 1963-1964 жылдары «Royal Swedish Ballet» Швед Корольдік балетінің көркемдік директоры болды. Ол «New York City Ballet» Нью-Йорк Сити Балеті үшін үш шығарма хореографиялады. 1973 жылдан бастап Тюдор өзінің оқытушылық мансабын «University of California, Irvine» Калифорния университетінің «Department of Dance» би кафедрасында балет техникасының профессоры ретінде жалғастырды (жұмысы ауыр жүрек ауруына байланысты қысқартылды), 1974 жылы «American Ballet Theatre» Америка балет театрына көркемдік директордың көмекшісі ретінде қайта оралып, 1978 жылы өзінің соңғы ірі жұмыстарын – «The Leaves Are Fading» «Жапырақтар сарғыш түске еніп жатыр» және «Tiller in the Fields» «Егістіктегі егінші» шығармаларын жасады. Лэйнмен бірге ол Калифорниядағы «Laguna Beach» Лагуна Бич қаласында маусымдық тұрғылықты жерін жалғастырды. Оған арналған балеттерді жасаған музалар – Мод Ллойд, Хью Лэйн және Нора Кей. Олар үшін арнайы балеттер жасалмаса да, Диана Адамс пен Салли Уилсонды да Тюдордың музалары деп санауға болады. Мұғалім ретінде Тюдор бишінің эгосын жойып, оны өз жайлылығынан шығарып, әлеуетін кеңейтуге мүмкіндік беру үшін физикалық және психологиялық егжей-тегжейлерге назар аударғанымен белгілі болды. Дик Каветтпен сұхбаттасқанда Тюдор: «Балеттегі кейіпкерге жету үшін жеке мінез-құлықтардан арылу керек, ал бишілер оны тастағысы келмейді. Адамды құрту қиын емес. Бірақ сіз оларды бірден көлеңкелерін жинап, Феникске айналдырмасаңыз, оларды бұза алмайсыз. Бұл қиын нәрсе. Сіз оларды жайлап, үстіне басып жүруге қатты құштар боласыз».

Тану

Тюдор Брандейс университетінің шығармашылық өнер медалімен, Dance Magazine және Capezio сыйлықтарымен, Нью-Йорк қаласының Хендел медалімен, сондай-ақ Кеннеди орталығының және Dance/USA ұлттық құрмет наградаларымен марапатталды. Тюдор 1988 жылы Ұлттық би мұражайындағы Корнелиус Вандербильт және оның әйелі Уитнидің Атақ-даңқ залына енгізілді.

Өлім және мұра

Тюдор 79 жасында Құтқарылу мерекесінің жексенбісінде Американың Бірінші Дзен институтындағы резиденциясында қайтыс болды. Тюдор қазіргі заманғы би түрлерінің ең ірі түпнұсқаларының бірі ретінде жақсы танымал. Джордж Баланчинмен бірге ол балетті заманауи өнерге трансформациялаудың негізгі қайраткері саналады, бірақ балет формаларынан бастап емес, оларды пайдаланатын гений. Оның туындылары көбінесе заманауи "психологиялық" өрнек ретінде қарастырылады, бірақ – оның авторы сияқты – қатаңдық, әсемдік және сұлулыққа толы, негізінен классикалық формаларды қолданады. Михаил Барышников: "Біз Тюдордың балеттерін орындауға міндеттіміз. Тюдордың еңбегі – біздің санамыз." Тюдордың отызынан астам биі Dance Notation Bureau ұйымының Labanotation әдісімен жазылған. Ноттардың кіріспе бөлімінде билердің тарихы, актерлер тізімі, стильдік ескертулер, Тюдор туралы ақпарат және қойылымдарды сахналау үшін қажетті мәліметтер (костюмдер, декорациялар, жарықтандыру, музыка) бар.

Сенім

Антоний Тюдор балетінің қоры Тюдордың шығармаларын сахналауды жалғастыру үшін құрылды. Оның өсиеті бойынша Салли Брейли Блис 1987 жылы Нью-Йорк штатының қамқорлық сотына өсиетін тапсырғаннан кейін, оның балеттерінің жалғыз сенімдісі ретіне тағайындалды. Қорға келесі қайта қоюшылар кіреді: Диана Байер, Джон Гарднер, Айри Химнинен, Джеймс Джордан, Дональд Малер, Аманда Маккерроу, Кристофер Ньютон, Кирк Петерсон, Дэвид Ричардсон, Вилли Шивс, Лэнс Уэствуд, Селия Франка (есте сақтау) және Салли Уилсон (есте сақтау). Тара МакБрайд – қордың әкімшісі.