Кіріспе

Британдық композитор, дирижер және автор

Леонард Констант Ламберт (23 тамыз 1905 – 21 тамыз 1951) – британдық композитор, дирижер және автор. Ол Корольдік балеттің негізін қалаушы және музыкалық директоры болды, сондай-ақ (Дэме Нинетт де Валуа мен сэр Фредерик Эштонмен бірге) ағылшын балетінің маңызды көркемдік қозғалыс ретінде қалыптасуына үлкен үлес қосты. Оның балетке берілгендігі, өмір бойындағы кең ауқымды дирижерлік жұмыстары композиторлық қызметін шектеді. Дегенмен, хор, оркестр және фортепиано солисі үшін жазылған «Рио-Гранде» атты туындысы 1920 жылдары кең танымалдыққа ие болды және бүгінге дейін үнемі орындалып келеді. Оның өзге де шығармаларына джаз әсерімен жазылған фортепиано концерті (1931), «Гороскоп» (1937) сияқты ірі балет партитуралары және кейбір адамдар оның шедеврі санайтын «Жаздың соңғы өсиеті» (1936) толық көлемді хорлық маскасы кіреді. Ламберт музыкадан өзге де салаға қызығушылық танытты, бұл оның «Музыка Хо!» (1934) атты сындық зерттемесінде көрінеді, онда музыка басқа өнер түрлерімен байланысты қарастырылады. Оның достарының арасында Джон Мейнард Кейнс, Энтони Пауэлл және Ситвеллдер болды. Кейнс үшін Ламберт – ол кездескен ең ұлы талант иесі еді; де Валуа үшін ол өз елінің ең көрнекті балет дирижері және кеңесшісі болды; ал композитор Денис Апилвор үшін ол музыка әлемінің ең тартымды тұлғасы еді.

Ерте өмірі мен музыкасы

Австралиялық суретші Джордж Ламберт пен оның әйелі Эмидің ұлы және Морис Ламберттің кіші інісі Констант Ламберт Батыс Сассекстегі Хоршам маңындағы Христос ауруханасында білім алған. Бала кезінде ол өте қабілетті музыкалық дарынымен көзге түсті және 13 жасында өзінің алғашқы оркестрлік шығармасын жазды. 1922 жылдың қыркүйегінде Ламберт Корольдік музыка колледжіне түсті, онда оның ұстаздары Ральф Вон Уильямс, Р. О. Моррис және сэр Джордж Дайсон (композиция), Малкольм Сарджент (дирижерлік) және Герберт Фрайер (фортепиано) болды. Оның құрбыларының арасында пианист Ангус Моррисон, дирижер Гай Уоррак, Томас Армстронг (кейіннен Корольдік музыка академиясының директоры) және композиторлар Гэвин Гордон, Патрик Хэдли және Гордон Джейкоб бар еді. 1925 жылы (20 жасында) ол Сергей Дягилевтің «Орыс балеттері» үшін балет жазуға үлкен тапсырыс алды («Ромео мен Джульетта», 1926, Нижинская қойған хореография). Бірнеше жыл бойы ол өзінің келесі балетінің (1927 жылғы неоклассикалық «Помона», қайтадан Нижинская қойған хореография) үлкен табысқа ие болуы және Уильям Уолтон мен Эдит Ситвеллдің даулы «Фасад» туындысының көптеген қоғамдық қойылымдарында (және жазбасында) баяндамашы ретінде қатысуы арқасында танымал болды.

Джаздың әсері

Ламберттің ең танымал шығармасы одан кейін жазылды. «Рио-Гранде» (1927) фортепиано, альт солистері, хор және қола, скрипкалар мен соқпалы аспаптардан тұратын оркестр үшін Сачеверелл Ситвеллдің өлеңінде жазылған. Ол үлкен жетістікке жетті, Ламберт дирижер ретінде осы шығарманы екі рет жазды (1930 және 1949 жылдары). Ол афроамерикалық музыкаға зор қызығушылық танытты және бірде «Рио-Гранде» қара нәсілді хормен орындалса еді деген тілегін білдірген. Ол джаз ырғақтарына және оларды классикалық музыкаға енгізуге өте оңтайлы көзқараспен қарады және бірде былай деді: «Джаз ырғақтарының ең қызықтысы – сөздерді музыкаға қоюдағы мүмкіндіктері, және джаздық әуендер, мысалы, 17 ғасырдың басындағы әуендердей икемділікке ие болмаса да, олардың жеңілдігі мен тапқырлығын жоққа шығаруға болмайды. Ағылшын тіліндегі сөздердің сәтті музыкалық өңделуі үшін 19 ғасырдың романтиктерінен гөрі әлдеқайда алуан түрлі және синкопталған ырғақ қажет, ал бүгінгі күнгі ең жақсы джаз әндері әдістері жағынан 15 ғасырдың соңындағы композиторларға жақын, тіпті олардан да басым». Ламберт джазға деген қызығушылығын «Пиано сонатасы» (1929) және «Пиано мен тоғыз аспапқа арналған концерт» (1931) сияқты туындыларында одан әрі дамытты. Бұл стиль Гершвин мен Пол Уайтменнің «симфониялық джазынан» ауысып, шиеленіске толы, қалалық стильге жақындады. Композицияның формальды және халықтық элементтері тығыз байланысты, ырғақтары өткір және күшті, ал гармония кейде атональдыққа жақындайды. Сонатаның екінші бөлімінде рондо түріндегі блюз кездеседі. Концерттің ерекше камералық құрамы джаз тобы мен Шенбергтің «Пьерро Лунаре» ансамблі арасындағы гибридке айналады.

Жеке өмір

Ламберттің алғашқы үйлену тойы 5 тамызда 1931 жылы Флоренс Кеймен болды. Олардың ұлы Кит Ламберт, The Who тобының менеджерлерінің бірі, оның досы суретші Кристофер "Кит" Вудтың құрметіне осылай аталып кеткен. Бірақ ол көп ұзамай балет бишісі Марго Фонтейнмен үзіліс-үзіліс қарым-қатынаста болды. Фонтейннің достарының айтуынша, Ламберт – оның өмірінің махаббаты болған, ол оған ешқашан үйленбейтінін түсінгенде үмітін жоғалтқан. Осы қарым-қатынастың кейбір тұстары оның 1938 жылғы "Гороскоп" балетінде бейнеленген, онда Фонтейн басты рөлде биледі. Кейден ажырасқаннан кейін, 1947 жылы Ламберт өзінің "Тирезий" балеті үшін сахналық декорацияларын және костюмдерін жасаған суретші Изабель Дельмерге үйленді; ол қайтыс болғаннан кейін Алан Роусторнға тұрмысқа шықты. 1945 жылы Флоренс Чарльз Эдвард Питер Хольге үйленді, ал олардың қызы Анна кейіннен Энни Ламберт сахналық есімін қабылдады. 1930 жылдары Ламберт актриса Клео Сильвестрдің анасы, Константтың немере қызы Лорен Гударэмен ұзаққа созылған махаббат пен достық байланыста болды. Лорин Соходағы Уордур көшесіндегі "Шим Шам" клубында биші және темекі сатушы қыз болып жұмыс істеді. Олардың қарым-қатынасы Ламберттің 1951 жылы қайтыс болғанға дейін жалғасты. Оның жақын достары Майкл Айртон, Сачеверелл Ситвелл және Энтони Пауэлл болды. Ол Пауэллдің "Уақыттың музыкасына би" романындағы Хью Морленд кейіпкерінің прототипі болды, әсіресе бесінші томда, "Касанованың қытай мейрамханасында", онда Мореланд орталық тұлға болып табылады. Ламберт 1951 жылы 21 тамызда, 46 жасқа толуына екі күн қалғанда, өкпе қабынуынан, диагнозы қойылмаған қант диабетінен және шектен тыс ішімдікке берілуінен қайтыс болды. Ол Лондонның Бромптон зиратына жерленді. Оның ұлы Кит 1981 жылы сол қабірге қойылды.