Кіріспе

Жоғары Черчилль су құқығын қайтару туралы заң (Ньюфаундленд) [1984] 1 S. C. R. 297 – Канаданың Жоғарғы сотына жүгіну арқылы қойылған танымал конституциялық сұрақ. Сот Ньюфаундленд үкіметінің Квебек провинциясына шарттық міндеттемелер бойынша берілген су құқықтарын қайтарып алуға бағытталған заңның конституцияға қайшы екенін анықтады. Бұл шешім екі провинцияға да зор әсер етті, себебі Черчилль шатқалындағы электр станциясы – аймақтағы ең ірі гидроэлектр қуатын өндірушілердің бірі, ал келісім Квебекке 2034 жылға дейін шатқалдан түсетін табыстың басым бөлігін алуға кепілдік береді.

Өмірбаян

Ньюфаундленд провинциясының заңымен, Черчилль шарлауығы (Лабрадор) корпорациясы (CFLCo) Лабрадордағы Черчилль шарлауығында су электр станцияларын (гидроэлектр генераторларын) құрды. 1969 жылы, британдық Ньюфаундленд даму корпорациясы (BRINCO) бақылауындағы компания, Квебек үкіметіне тиесілі Hydro Québec компаниясымен келесі 65 жылға дейін шарлауықтан алынған электр қуатының көп бөлігін төмен, белгілі бір бағамен сату туралы келісім жасады. 1974 жылы BRINCO-ның үлесін сатып алғаннан кейін, Ньюфаундленд үкіметі шарлауықтан өндірілетін электр қуатының үлкен үлесін алу жолдарын іздеуге кірісті. 1980 жылы заң шығарушы орган Жоғарғы Черчилль су құқықтарын қайтару туралы заң қабылдады, ол шарлауықтың меншік құқығын провинциялық үкіметке қайтарды, CF(L)Co-ға жерді берген заңды күштен жойды, компанияның активтерін, соның ішінде Hydro Québec-тің бірлескен кәсіпорындағы үлесін экспроприациялады (ұлттандырды). Провинция Ньюфаундленд апелляциялық сотына сауал жолдады, ол провинцияның құзыреті шегінде екенін анықтады.

Канаданың Жоғарғы сотының шешімі

Сот бұл заң провинцияның құзыретінен тыс екенін айтты және оны күштен шығарды. Заңның мақсаты мен мәнін сараптап, Сот заңның сыртқы түрі заңды мәселеге қатысты болғанын, бірақ ішкі мазмұны бойынша оның құзыретіне кірмейтін мәселені шешетінін анықтады. Заңның "негізгі мәні", оның басты ерекшелігі немесе мақсаты – Квебек гидроэнергетикасының Черчилль-Фоллс корпорациясымен жасалған келісімге сәйкес, провинция шекарасы арқылы электр қуатын алу құқығына араласу болып табылды.