Кіріспе

Латвияда мұсылмандардың болғаны алғаш рет 19 ғасырда тіркелді. Бұл мұсылмандардың көпшілігі – өз еркінен тыс Латвияға әкелінген татарлар мен түркі халықтары еді; олардың арасында Қырым соғысы мен 1877 жылғы орыс-түрік соғысының түрік соғыс тұтқындары да болды.

Тарих

1877 жылы Плевна қоршауынан кейін бірнеше жүз түрік тұтқыны Цезис қаласына әкелінді, олардың 19-ы түрлі тыныс алу ауруларына шалдығып, келесі қыста немесе көктемде тифтен қайтыс болды. Олар тұрған казармалардың жанындағы зиратқа жерленді. 1879 жылы қалған түріктердің көпшілігі үйлеріне қайтты, бірақ кейбіреулері қалуды жөн көрді. 1902 жылы мұсылман қауымы ресми түрде құрылып, үкімет тарапынан мойындалды. Қауым Ибрагим Даудовты басшы етіп сайлады және намаз оқитын зал ашылды. 20 ғасырдың басында Латвияда тұратын мұсылмандардың көп бөлігі Ресей армиясына әскерге шақырылды. Қызметтен босатылғаннан кейін көпшілігі Мәскеуге кетіп қалды. Кеңес Одағы құрылған кезде және азамат соғысы кезінде Латвияға көптеген босқындар келді, олардың арасында түрлі этникалық топтардан шыққан мұсылмандар да болды. Бірақ латыштар оларды түріктер деп білді. 1928 жылы түркі дін қызметкері Шакир Гуснетдинов Рига мұсылман қауымының басшысы болып сайланды. Ол 1940 жылға дейін осы лауазымда болды. Орталық статистика бюросының мәліметінше, 2011 жылы жеті ислам тобы тіркелген, ал бір жылдан кейін олардың саны бесеуге азайды. Олардың ішінде Руфия Шервирева басқаратын "Идель" мұсылман ұйымы және Мусан Мачигов басқаратын латыш-шешен қауымы "Иман" бар еді. 2009 жылы Pew Forum мәліметі бойынша Латвиядағы мұсылман халқының саны шамамен 2000 адамды құрады. Латвиядағы барлық мұсылмандар сүнниттер еді, бірақ Ахмадия тариқатының да белсенді өкілдері болды. Сол жылы ақын және аудармашы Ульдис Берзинш Құранның латыш тіліне аудармасын аяқтады.

Дау

2015 жылдың басында «Шарли Эбдо» атқаннан кейін Латвия Ислам мәдени орталығының басшысы Олег Петров исламның бейкүнә азаматтарды өлтіруге тыйым салатынын айтты, бірақ редакция құрамының жазаға тартылуға лайық екеніне сенетінін білдірді, бірақ оны жеңілдетілген жазамен жазалау керек екенін қосты. Оның редакция құрамының «саусақтары сынған» болуы керек деген пікірі кейіннен Ішкі қауіпсіздік полициясын оның әрекеттерін тергеуге итермеледі. 2015 жылдың 29 наурызында Ислам мәдени орталығы 27 наурыз күні Ригадағы мешітке «Сіздің Аллаңыз – сіздің мәселеңіз! Үйіңізге оралыңыз!» деген жазуымен граффити жазылғаннан кейін Латвияда исламофобияның күшеюіне алаңдаушылық білдірді. 24 қыркүйекте Рига қалалық полициясы Brīvības iela көшесіндегі аулада 30 шамасындағы адам қатысқан рұқсатсыз ашық ауадағы мұсылман намазын, қоғамдық ойын-сауық және мерекелік шараларды ұйымдастыру ережелерін бұзғаны үшін таратып жіберді. Кейін сол жылы Орталық өкілі Робертс Климович Латвия 50 жылдың ішінде мұсылман мемлекетіне айналады деген мәлімдеме жасап, тағы да бір дау тудырды. Ол кейіннен «демократиялық жолмен латыштардың көпшілігі шариғат заңдарын қолдайтын парламент сайлайды. Біз зорлық-зомбылықсыз, ешқандай қақтығыссыз сол бағытта қозғалып келеміз» деп түсіндірді. 2016 жылы Петровтың видеосы ДАИШ-тің насихат желісінде пайда болды, онда ол джихадизмді қолдап, «Шарли Эбдо» атқандарын мақтады. Бұл латыс азаматының ДАИШ-ке қосылуының үшінші жағдайы болды. Оның сөздерін Ислам мәдени орталығының жаңа басшысы Янис Лучиньс айыптады, ол елдегі мұсылман қауымының алданып қалғанын айтты. 2016 жылдың 19 қазанында бір адам интернетте мұсылмандарға қарсы жеккөрушілік пікір білдіргені үшін 140 сағат қоғамдық жұмысқа сотталды.