Кіріспе

Жүзім сорттары

Гибридтік жүзім – екі немесе одан көп Витис түрлерінің будандастырылуынан алынған жүзім сорттары. Бұл, әдетте Vitis vinifera, еуропалық жүзімдік, бір түрдің жүзім сорттары арасындағы будандастырылудан өзгеше. Гибридтік жүзім сорттары түрлер аралық будандастыру немесе "Заманауи сорттар" деп те аталады. Олардың көбінесе құрғақ шөпке, басқа саңырауқұлақ ауруларына, нематодаларға және филоксераға жоғары төзімділігі болғандықтан, гибридтік сорттар белгілі бір дәрежеде еуропалық селекциялық бағдарламалардың қайта назарына ілікті. Жақында жасалған сорттар (Рондо және Регент) – еуропалық жүзімшілерге арналған жаңа гибридтік жүзім сорттарының мысалдары. Солтүстік Американың бірнеше селекциялық бағдарламалары, мысалы, Корнелл және Миннесота университеттері, тек гибридтік жүзімге ғана бағытталған, белсенді және сәтті бағдарламалармен жүздеген, тіпті мыңдаған жаңа сорттарды жасады. Гибридтік сорттар еуропалық, азиялық және Солтүстік Америкалық ата-аналарының қасиеттерін біріктіреді. Vitis labrusca ата-анасынан шыққан сорттардың (мысалы, австриялық Ухудлер өндірісінде әлі де қолданылатындары) "қандырылған" немесе "жабайы құлпынай" иісі күшті, ал Vitis riparia-дан шыққан сорттардың көбінесе шөп иісі болады және қара қарақаттың дәмі еске түседі. Көптеген гибридтік жүзім сорттары қызыл шарап өндірісі үшін жеткілікті танин өндіруге күреседі және әдетте Vitis vinifera-дан жасалған шараптарды тұтынушыларға әдеттегіден жоғары қышқылдық деңгейін көрсетеді. Бұл ерекшеліктер Еуропада танымал болмады және Еуропаның көптеген елдерінде гибридтік жүзімнің коммерциялық өсірілуіне тыйым салуға себеп болған факторлардың бірі болды.

Тарих

ХХ ғасырдың бірінші жартысында 1863 жылдан бастап Еуропадағы жүзімдіктерді қырып салуға себеп болған филлоксера зиянкесінің салдарымен күресу үшін әртүрлі селекциялық бағдарламалар жасалды. Көптеген әрекеттерден кейін, еуропалық сорттарды Солтүстік Америка тамырларына қанау арқылы мәселені шешудің ең табысты тәсілі екені дәлелденді. Дегенмен, гибридтік жүзім сорттары Солтүстік Американың солтүстік-шығысы және Тынық мұхитының солтүстік-батысы сияқты қысқа маусымды, салқын және ылғалды шарап аймақтарының көптеген жүзім шаруашылығы проблемаларын шешу үшін ұсынылды. 1950 жылдардан бастап De Chaunac, Baco noir, Marechal Foch, Vidal және т.б. сияқты жүзім сорттары Онтарио, Нью-Йорк, Пенсильвания және басқа да аймақтардағы шарап өнеркәсібінің маңызды бөлігіне айналды. Тек 1970-1980 жылдардан бастап ғана винифера сорттары бұл аймақта гибридтік жүзімдерді ығыстыра бастады. Витис винифера басымдық танытқан аймақтарда да гибридтік сорттар кейбір шарап тұтынушылардың арасында әлі де «жанкүйерлікке» ие. Сонымен қатар, кейбір жағдайларда гибридтік жүзімдер ерекше және бірегей өнімдерді жасау үшін қолданылады; мысалы, Онтарио мен Нью-Йоркте Видал блан немесе Вигнольден жасалған мұз шарабы. Гибридтік жүзімдер дәстүрлі винифералық шарап аймақтарында кеңейіп келеді, себебі оларды өсіру оңай, және олар виниферадан ертерек піседі (бұл құстардың зиянын азайтады және күзгі жаңбырларға жемістердің ішінде қалу қаупін төмендетеді), сондай-ақ олардың ауруға төзімділігі жоғары (осылайша, аз мөлшерде өңдеу қажет, бұл трактордың жанармас шығынын және өңдеу көлемін азайтады). Сондықтан гибридтік жүзімдер винифера жүзіміне «экологиялық» балама ретінде қарастырылады.