Кіріспе

Аргилл мен Бьюттегі қамал, Шотландия, Ұлыбритания. Данстаффнадж қамалы (Caisteal Dhùn Stadhainis) – Шотландияның батысындағы Аргилл мен Бьюттегі ішінара қираған қамал. Ол Обан қаласының солтүстік-шығысына қарай 5 шақырым жерде, Лох-Этив шығанағының оңтүстік-батысындағы конгломерат тау жыныстарынан тұратын жартастық платформада орналасқан және үш жағынан теңізбен қоршалған. Қамал мен жақын жердегі шіркеудің қираған қалдықтары 1958 жылдан бері Historic Scotland мүлігі болып табылады. Екеуі де тарихи ескерткіштер тізіміне енгізілген. Қамал 13 ғасырға дейін салынған, бұл оны Шотландиядағы ең көне тас қамалдардың бірі етеді, сондай-ақ Свин және Тиорам қамалы сияқты жергілікті қамалдар тобына жатады. Стратегиялық маңызға ие жерді қорғау үшін Лорн аймағының Макдугалл лордтары салған, ал 15 ғасырдан бері Кэмпбелл кланының меншігінде. Бүгінгі күнге дейін Данстаффнадж қамалының мұрагерлік капитаны бар, бірақ олар енді қамал аумағында тұрмайды. Данстаффнадж Historic Environment Scotland ұйымының күтімінде, және ол көпшілікке ашық, бірақ 16 ғасырлық қақпа үйі капитанның жеке меншігінде сақталған. Атаудың "dun" префиксі гаэль тілінде "бекініс" дегенді білдіреді, ал атаудың қалған бөлігі скандинавиялық "stafr nis" сөзінен шыққан, ол "қамшы мұйызының төбесі" деген мағынаны білдіреді.

Данстаффнадждан бұрын

Қамал салына бастамас бұрын, Дунстаффнадж 7-ғасырда Дун Монайд деп аталған Даль Риатан бекінісі орналасқан жер болған болуы мүмкін. Джон Монипенни 1612 жылы Тағдыр тасы Ирландиядан әкелінгеннен кейін, 843 жылы Скон сарайына көшірілгенге дейін осы жерде сақталғанын жазды. Дегенмен, Даль Риатан және Стратклайд патшаларымен байланысы белгілі болғандықтан, Иона мен Дунаид одан да ықтимал деп есептеледі. Гектор Бойс тас "Эвонийде" сақталғанын айтады, ол дәстүрлі түрде Дунстаффнаджбен байланыстырылған, бірақ 2010 жылы жазушы А. Дж. Мортон Эвонийді Айрширдегі Ирвинмен байланыстырды.

Макдугаллдар

Бұл жерде Сомерлдің, Аралдардың иесі тұсында қамал болған. Бірақ, 13 ғасырдың екінші ширегінде қамал Лорнның мырзасы, Сомерлдің немересі Дункан Макдугалдың резиденциясына айналды. Ол 1237 жылы Римге сапар шегіп, жақын орналасқан Ардчатан аббаттығының негізін қалады. Дунканның ұлы Эвен Макдугалл 1240 жылдары әкесінің титулын мұраға алды және Макдугаллдың ықпалын кеңейтіп, өзін «Аралдардың королі» деп атады, бірақ бұл титул Макдональдтарға тиесілі еді. Эвеннің қамалға үш дөңгелек мұнара салып, ішкі залды кеңейткен болуы мүмкін. Александр III Аргиллдегі викингтердің ықпалын жойғаннан кейін Макдугаллдар Шотландия монархиясын қолдады, ал Эвеннің ұлы Александр 1293 жылы Аргиллдің алғашқы шерифі болып тағайындалды. Дегенмен, олар бірнеше жылдан кейін басталган Шотландияның тәуелсіздік соғыстарында Баллиол жағын қолдады. Роберт Брюс 1308 жылдың тамызында Брандер өтегіндегі шайқаста Макдугалл кланын жеңді. Ұзақ қоршаудан кейін король Роберт Дунстаффнадж қамалын бақылауға алды. Ол басқаларын жойған жоқ, констебль тағайындап, оны елді және теңіз жолдарын күзету үшін пайдалануды жоспарлады. Сонымен қатар, ол өзінің досы, Аралдардың иесі Ангус Ог Макдональдқа Макдугалл жерлерінің көп бөлігін, соның ішінде жақын орналасқан Муллді де берді, бұл қамалды аралдықтар осы мақсатта тиімді пайдалануына мүмкіндік берді.

Патшалық бекінісі

Қазір патшалық меншікке айналған Данстаффнадж, бірнеше сақшылардың бақылауында болды. Джеймс I 1431 жылы Инверлохи шайқасынан кейін, дұшпандары ішінде жасырынып отырғандықтан, қамалға иелік етті. 1455 жылы Джеймс Дуглас, 9-шы Дуглас графы, Аралдардың Лорды Джон Макдональдпен келіссөздер жүргізу үшін Дунстаффнаджда болды. Бұл Джеймс II-нің Дуглас билігіне жасаған шабуылынан кейін Вестминстер-Ардторниш шартына қол қойылуына әкелді. Кейінірек сақшылық қызметін атқарған Джон Стюарт Лорн, Алан Макдугалдың қарсыласы болды және 1463 жылы Дунстаффнадж шіркеуінде үйленуге бара жатқанда оның қолдаушылары оны пышақтап жарақаттады, бірақ ол ант беруге үлкерді. Макдугал қамалға иелік еткенімен, Джеймс III оны құлатты және 1470 жылы Данстаффнаджды Аргиллдің 1-ші графы Колин Кэмпбеллге сыйлады.

Кемпбелл руы

Аргилл графтары Данстаффнадж қамалын қадағалау және оны өз атынан дайын күйде ұстау үшін капитанды тағайындады. Ғимараттарға, әсіресе қақпа ғимаратына өзгерістер енгізілді, ол сол кезде қайта салынды. Кемпбеллдер патшалық үйдің адал одақтастары болды, және Данстаффнадж 15-ші және 16-шы ғасырларда Аралдардың Макдональд лордтарына қарсы үкіметтік экспедициялар үшін база ретінде қолданылды. Джеймс IV Данстаффнажға екі рет сапар шекті. 1715 және 1745 жылдардағы Якобит көтерілістері кезінде қамалда үкіметтік әскерлер орналасты. Шотландиядан Бони Принс Чарлидің қашуына көмектескен Флора Макдональд Лондонға түрмеге жіберу жолында қысқа мерзімге мұнда тұтқындалды.

Қиындық пен қалпына келтіру

Кемпбеллдер 1725 жылы ескі батыс қанатының үстіне жаңа үй салып, қамалға қосымша құрылыс жүргізуді жалғастырды. Дегенмен, қамалдың қалған бөлігі уақыт өте тозуда болды. 1810 жылы жақын жерде болған өрт қақпа үйін толығымен қиратты, содан кейін капитандық шені барлар мұнда тұруын тоқтатып, оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 2 км қашықтықтағы Данстаффнадж үйіне көшіп кетті. 1903 жылы қамалдың иесі Аргилль герцогы қамалдың жағдайын жақсарту жұмыстарын бастады. 1912 жылы сот отырысында Сессия соты 20-шы ұрпақ капитан Ангус Кэмпбеллдің Аргилль герцогының меншігіне қарамастан, қамалға құқығы бар екенін қабылдады. Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан жұмыстар кешіктіріліп, жоспарланған толық қайта жаңарту аяқталмады. 1958 жылы 21-ші капитан мен герцог қамалдың мемлекеттік қамқорлыққа берілуіне келісті. Батыс мұнарасы қамал қабырғасының дөңгелек бұрышынан ішіне қарай орналасқан, сыртқа көп ілгері шықпайды және оған тек парапеттен ғана кіруге болады. Қабаттың астындағы бөлігінде жоғарыдан түсетін түрме бар. Шығыс мұнарасы 15 ғасырдың соңында қақпа үйі ретінде қайта салынды. Әрбір мұнараның үстінде бұрын конус тәрізді шатыр болған болуы мүмкін.

Қақпа ғимараты

Кемпбеллдер қақпа ғимаратын 15 ғасырдың соңында салды, ол шығыс бұрышындағы бұрынғы дөңгелек мұнараның орнын басты. Ол төрт қабатты, сыланған тас қабатты мұнара үйі түрінде, кіреберіс жолы күмбезделген жертөленің жартысынан өтеді, ал қалған жартысы қақпаға қарайтын тік бұрышты тесіктері бар күзет бөлмелерін құрайды. Қазіргі қақпаға тас баспалдақ арқылы кіріледі, ол бұрынғы көпірдің орнына салынған. Мұнара 18 ғасырда қабылдау залдары мен жеке жатын бөлмелермен жабдықтау үшін қайта жаңартылды. Үстіңгі қабаттағы шатыр терезелері 1725 жылғы үйдің фронтондарымен (төменде қараңыз) жабылған, олардың үстінде күн, Кемпбеллтердің гербі және 11-ші капитан Аэней Кемпбелл мен оның әйелі Лилиас ханымның AEC және DLC бас әріптері бейнеленген. Фронтондар 1903 жылғы қалпына келтіру жұмыстары кезінде мұнда ауыстырылды.

Ішкі диапазондар

Шығыс қатар солтүстік және шығыс мұнаралардың арасында орналасқан, бірақ қазір тек іргетастары сақталған. Бұл ғимараттардың басты қатары болып табылды және күмбезделген жертөлелердің үстінде үлкен зал орналасқан. Залда ою-өрнекпен әшекейленген екі жақты ланцет терезелері болған, кейіннен қабылданып, қазір шығыс қабырғасында олардың шекараларын көруге болады. Екінші қатар солтүстік-батыс қабырға бойында тұрды және доньон мұнарасы арқылы зал қатарымен байланысқан. Бірінші қабатта ас үй орналасқан. 1725 жылы бұл қатар екі қабатты үйге қайта жаңартылып, тас баспалдақ арқылы кіретін болды және қазір қақпаның бөлігін құрайтын шатыр терезелерімен жабдықталды. Алдындағы құдық түпнұсқа, бірақ үлкен тас қоршауы 19 ғасырға жатады.

Данстаффнадж шіркеуі

Қалдықтың оңтүстік-батыс жағында қираған шіркеу орналасқан. Бұл да Дункан Макдугалл Лорнның жеке шіркеу ретінде салған құрылысы. Самандардың пікірінше, шіркеу 13 ғасырдың екінші ширегінде салынған. Шіркеу қираған, бірақ бұрын ағаш шатыры болған. Ланцет терезелерінде "ит тісі" оюы бар, ал ішкі жағында кең жайылған аркалар кездеседі. 1740 жылы шіркеу бұрыннан қираған еді, сол кезде Дунстаффнадж Кэмпбеллдерінің қабірлері үшін шығыс жағына қосымша жерлеу орны салынды.

Данстаффнадж кемесінің капитаны

Дәстүр бойынша, Данстаффнадж мұрагерлік капитаны деп аталатын офицер қамалдың және оның қорғанысына жауапты болып келеді. Бұл лауазым әлі де сақталып келеді, және атақты ұстап тұру үшін (қазіргі кезде әскери маңызы жоқ, тек номиналды лауазым), иегері жылына үш түн қамал ішінде өткізуге міндетті. Қазіргі уақытта бұл лауазымға басқа міндеттер мен жеңілдіктер қарастырылмаған.

Қалдықтың арбағы

Данстаффнадж қалысында "Эллдің қызы" деп аталатын арбақ мекендейді деген әңгіме бар. Груагачтың бір түрі саналатын бұл арбақтың пайда болуы, қаланың мұрагер сақшыларының өміріндегі оқиғалармен байланысты делінеді.