Кіріспе

Ирландия королі Tighearnán Mór Ua Ruairc (ескіше жазуы: Tigernán Mór Ua Ruairc), Tiernan O'Rourke (шамамен 1124–1172) жылдары Брейфн патшалығын Ua Ruairc (кейін O'Rourke) әулетінің (964–1605 жылдары) 19-шы королі ретінде биледі. Ол 12-ші ғасырдағы Ирландияның провинциялық корольдерінің бірі болғандықтан, өз патшалығын үнемі өзгеріп отыратын одақтар арқылы кеңейтіп отырды, олардың ең ұзаққа созылғаны Коннахт королі және Ирландияның Жоғарғы королі Toirdelbach Ua Conchobair және одан кейін оның ұлы және мұрагері Ruaidhrí Ua Conchobairмен болды. Ол 1166 жылы Ленстер королі Diarmait Mac Murchada-ны Ирландиядан қуудағы рөлімен белгілі. Mac Murchada-ның кейіннен шекара лордтарын (Marcher Lords) Ленстер Корольдігін қайтаруға көмектесу үшін шақыруы нәтижесінде Ирландияға нормандықтардың басып кіруіне әкелді.

Ерте мансап

Уа Руарик 1124 жылдан бастап Брейфнеге билік жүргізген болуы мүмкін, бұл туралы Мак-Картайдың кітабы мен Төрт сардардың жылнамаларында көрсетілген. Кітапта ол сол кезде Мет және Ленстер патшаларымен Тоирдельбах Уа Кончобайрға қарсы одақтас болғаны айтылады. Дегенмен, Ольстер мен Тигернах жылнамаларында ол 1128 жылға дейін есімдерінде жоқ. Онда ол Армағ архиепискобының серіктерінің біразын тонап, өлтіргені жазылған, ал біріншісі бұл оқиғаны «жағымсыз және бұрын-соңды болмаған, жаман салдарға әкелетін іс» деп сипаттаған. Ол 1130 жылдары басқа аймақтарға бірнеше шабуылдар жасаған сияқты, ал 1143 жылы Тоирдельбах Уа Кончобайрға оның ұлы Ройдриді тұтқындауға көмектескен. 1144 жылы Уа Кончобайр оған Шығыс Меттің жартысын берді, ал қалған жартысы Лейнстер патшасы Диармит Мак Мурчадаға бұйырды. Уа Руарик пен Мак Муркх 1151 жылы Мюнстерге жасалған шабуылда Жоғарғы патшаға қосылды.

Дербфоргейлдің ұрлануы және Ирландияға нормандықтардың шапқыншылығы

1152 жылы Уа Руаирдің әйелі Дербфоргайлды, оның мал-мүлігімен бірге Мак Мурчада ұрлап әкетті. Төрт жазбашының жылнамасында Дербфоргайлдің келесі жылы Уа Руаирге оралғандығы айтылғанмен, бұл мәселе сонда тоқтамаған болуы мүмкін. 1166 жылы Мак Мурчаданы Лейнстерден Уа Руарик, Коннахт патшасы және Ирландияның Жоғары патшасы болған әкесінен кейінгі Руайдри Уа Конхобайр, сондай-ақ Мит патшасы Диармайт Уа Меалсехлайн қуғынға түсірді. Дербфоргайлдың ұрлануы мен Мак Мурчаданың Лейнстерден қуылған арасында он төрт жыл өткеніне қарамастан, бірнеше дереккөздер Уа Руаирдің Мак Мурчаданы қуудағы рөлін Дербфоргайлды ұрлағаны үшін кек алу ниетімен байланыстырады. Мак Мурчада Англияның Генрих II-нің Аквитаниядағы сарайына қашып, Генрихтен Лейнстердегі жерін қайтаруға көмектесуді сұрады. Генрих Мак Мурчадаға өзінің поддандыларынан жалдамалы әскер жинауға рұқсат берді. Соңында ол Пемброктың 2-графы Ричард де Клэрді, Стронгбоу деп танылғанды, оған көмектесуге көндірді, оған Лейнстерді мұраға алуды уәделеді. 1167 жылы ол Норман шабандоздарының шағын тобымен Лейнстерге оралды және Руайдри Уа Конхобайр, Уа Руарик және Уа Меалсехлайннан жеңіліске ұшырады. Оған Ирландияда қалуға рұқсат берілді, бірақ Дербфоргайлды ұрлағаны үшін Уа Руарикке жүз унция алтын төлеуге мәжбүр болды (осылайша Брехон заңы бойынша әйелін ұрлау заңсыз екенін дәлелдеді) және Руайдриге бағынып, кепілдерді тапсырды. Роберт Фиц Стивен, Герви де Монтморенси, Реймонд ле Грос және, ақырында, Стронгбоу келгенге дейін Мак Мурчада сәттілікке жетпеді. 1170 жылы Уа Руаирдің Миттегі жерлерін Мак Мурчада мен Стронгбоу тонады. Жауап ретінде Тигернахтың жылнамасында ол Руайдри Уа Конхобайрды өткен жылы Мак Мурчададан алған кепілдерді өлімге кесуге көндіргені жазылған. 1171 жылы ол Руайдриге қосылып, Мак Мурчада мен Стронгбоу басып алған Дублинге сәтсіз қоршау салды. Ол сол жылдың соңында Дублиннің төңірегіндегі жерлерге шабуыл жасады, бірақ Майлс Де Коган басқарған ондағы Нормандықтармен сәтсіз күресті. Осы шайқаста оның ұлы Аодх қаза тапты. Жиральдус Камбренсистің сөзіне сүйенсек, Уа Руарик 1171 жылы Стронгбоуды бағындыру үшін келген Генрих II-ге адалдық серт берген Ирландия патшаларының бірі болды.

Өлім

Гиральдус Камбренсистің мәлімдемесіне сәйкес, Уа Руайрк Тлахтга төбесіндегі келіссөздер кезінде Гриффин ФицВильям атындағы Камбро-норман рыцарынан қаза тапты. Ол Хью де Лейси мен Морис Фицджеральдты қорғау мақсатымен әрекет етті. Бұл Генрих II Ирландиядан кеткеннен кейін көп ұзамай болды. Дегенмен, Тигернах жылнамасы оның 1172 жылы Эоан Мер, Стронгбоудың ұлы Ричард де Клэр Кенже және Аннах Уа Руайрктің ұлы Домхналлдың сатқындығы салдарынан қаза тапқанын көрсетеді. Төрт мастердің жылнамасы оның өлімінің де Лейси мен Домхналлдың қолынан болғанын айтады және оны "ұзақ жылдар бойы зор билікке ие болған адам" деп сипаттайды. Генрих Ирландияның лорды ретінде кетіп бара жатқанда, 1172 жылы Мет лордтығын де Лейсиге берді.

Отбасы

Анасы арқылы Уа Руаирк Доншад Уа Сербайлдың (1168 ж. қайтыс болған) жартылай бауыры болды. Уа Руаирк кем дегенде үш баласы болды: ұлы Мальсеахлайнн Уа Руаирк, ол 1162 жылы қаза тапты, ұлы Аод Уа Руаирк, ол Дублинге шабуыл жасағанда қаза тапты, және қызы Дубхчоблаиг, ол Руайдри Уа Конхобайрға үйленді.