Кіріспе

1980 жылы Стюарт Розенбергтің режиссерлігімен түсірілген «Брубакер» – 1980 жылғы американдық түрме драмасы. Фильмде Роберт Редфорд жаңадан тағайындалған түрме бастығы Генри Брубакер рөлінде ойнайды, ол сыбайлас жемқорлық пен зорлық-зомбылыққа толы түрме жүйесін ретке келтіруге тырысады. В.Д. Рихтердің сценарийі Том Мёртон мен Джо Хаймстің 1969 жылы жарық көрген «Кылмысқа қатысушылар: Арканзас түрмесінің дау-дамасы» атты кітабының көркемделген нұсқасы болып табылады. Бұл кітап Мёртонның 1967 жылғы түрмедегі дау-дамастың құпиясын ашуын баяндайды. Фильмде Япет Котто, Джейн Александр, Мюррей Гамильтон, Дэвид Кит, Тим МакИнтайр, Мэтт Кларк, М. Эммет Уолш, Эверетт МакГилл және Морган Фрименнің мансабының басындағы жұмыстары сияқты көптеген актерлер қатысқан. Фильм 1981 жылғы «Оскар» сыйлығының «Ең үздік түпнұсқа сценарий» номинациясына ие болды.

Актерлік құрам

Сонымен қатар, Уилфорд Бримли, Натан Джордж және Уильям Ньюман түрме басқармасының мүшелері ретінде, Джон МакМартин штат сенаторы Чарльз Хайт рөлінде, ал Николас Кейдж тұтқын ретінде, алғашқы ресми рөлінен бір жыл бұрын, атаусыз эпизодта пайда болды.

Сценарий

Фильм 1969 жылы Джо Хаймспен бірге «Қылмысқа қатысушылар: Арканзас түрмесінің жанжалы» атты кітаптың авторы, түрме бастығы Томас Мёртонның нақты өмірдегі оқиғаларына негізделген. 1967 жылы губернатор Винтроп Рокфеллер оны Арканзас штатының Текер және Камминс түрме шаруашылықтарын реформалауға шақырған, бірақ Мёртон жұмыстан бір жылдың ішінде босатылды, себебі оның жұмысы штаттың жаза орындау жүйесіне тым көп жағымсыз дақ түсірді – әсіресе, осы түрмелерде өлтірілген тұтқындарға тиесілі көптеген қабірлердің табылуы. Фильмде бейнеленген нашар жағдайлар, зорлық-зомбылық және сыбайлас жемқорлықтың көп бөлігі 1970 жылғы Холтқа қарсы Сарвер федералдық сот ісінде қарастырылды, онда федералдық сот Арканзас штатының түрме жүйесі тұтқындардың конституциялық құқықтарын бұзғанын және реформа жасауды бұйырды деп шешті. Фильм бастапқыда Луизиана штатының түрмесі (Ангола) негізінде жасалған, бірақ Луизиана штаты Анголадағы жағдайларға сілтеме жасайтын роман мен сценарийдің жариялануын тоқтату үшін сотқа жүгінді. Осы сәтті сот шешімі салдарынан, Анголадағы зорлық-зомбылық пен құлдық дәуіріндегідей тұтқындарға қатысты қатыгездік 1980-90 жылдарға дейін тоқтатылмады, содан кейін 2013 жылы медициналық көмек пен адамдық емес қарау, сондай-ақ мекемедегі тым жоғары температураға қатысты екі сот ісі қозғалды. Анголаның кондиционерлері жоқ және АҚШ-тағы өзін-өзі өлтіру көрсеткіші ең жоғары жеке камерасы 2013 жылғы сот ісінен кейін 2018 жылы жабылды.

Түсірілім

Розенберг Боб Рафелсонды ауыстырды, оны өндіріс барысында ерте кезеңде режиссер қызметінен шеттетуге мәжбүр болды. Бұл Розенбергтің 1967 жылы "Салқын қолды Люк" фильмін түсіргеннен кейінгі екінші түрме фильмі болды. Рафелсон 1979 жылдың мамыр айында шартты бұзу және ар-намысқа тиісу туралы сотқа шағымданып, 10 миллион доллар көлемінде өтемақы талап етті. Ол Fox компаниясы оған толық тәуелсіздік пен шығармашылық бақылау беретініне уәде бергенін, ал оның нашар қабілетті, эмоционалдық тұрақсыз және маңызды фильм түсіруге лайық емесі туралы мәлімдемелер жасағанын айтты. Көптеген сыртқы түсірулер Огайо штатының оңтүстік-шығысындағы Колумбус қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан Джункшн Ситидегі, жақында ғана жабық тұрған Джункшн Сити түрмесінде жүргізілді. Тағы да қосымша түсірілім орындары ретінде Бремен, Нью-Лексингтон және Ланкастердегі Фэрфилд округінің жәрмеңке алаңы пайдаланылды. Түрме автобусының кететін сахналарында Колумбустағы Оңтүстік Фронт көшесінің көрінісі және аспан сызығы көрсетілген.

Новелизация

Фильмнің шығуына аз уақыт бұрын (сол дәуірдегі қалыпты жағдай) Ballantine Books баспасы белгілі әрі жүлделі американдық романист және әңгімеші Уильям Харрисонның сценарий негізінде жазылған кітабын шығарды.

Қабылдау

Брубакер сыншылар мен коммерциялық тұрғыдан да сәтті болды. 9 миллион долларлық бюджетпен түсірілген фильм 37 121 708 доллар табыс әкеліп, 1980 жылғы ең табысты фильмдердің 19-ы болды. Фильм сыншылар тарапынан да жақсы қабылданды.

"Чикаго Сан Таймс" газетінің Роджер Эберт былай деп жазды: "Фильм кейіпкерлеріне толыққанды адамдық бейне беруден бас тартады. Біз оларды жақсырақ тануға ниеттейміз, бірақ сценарий бізге бір қабырға бойында тұрып алады; олар сценарийде белгіленген идеологиялық ұстанымдарға сәйкес әрекет етеді, да осы. Редфордтың сөздерінің жартысы газеттік мақалалардан алынған сияқты, бірақ оның өзі туралы көп нәрсе білмейміз. Оның өткені қандай? Ол үйленген бе? Бұл оның түрмедегі алғашқы жұмысы ма? Оның Джейн Александр кейіпкерімен қарым-қатынасы қандай, осы жұмысқа оны осы кейіпкер әкелгендей көрінеді? (Александр бір сәт мойнын желпіп, Редфордқа қарап, саяси емес ойларға берілгендей болады, бірақ фильм дереу өтеді.) Брубакер – жақсы жасалған фильм, түрмесінің егжей-тегжейін өте тиімді көрсетеді, бірақ оны адамдармен емес, лауазымдармен толтырады."